Bellen metonze man op Telegram

‘Het ging niet meer over de avondklok, maar over het plan de Bijenkorf te plunderen’

Chatgroepen op onder meer Telegram die demonstranten en relschoppers gebruiken om zich te organiseren, zijn ook voor media een interessante bron van informatie. Voor de Volkskrant houdt journalist Hessel von Piekartz ze in de gaten. Hoe schat je de veelal anonieme oproepen op waarde? We vragen het hem.

De mobiele eenheid voert demonstranten af van het 18 Septemberplein. Pegida had aangekondigd toch te komen demonstreren. Burgemeester John Jorritsma had de demonstratie verboden uit angst voor ongeregeldheden. Beeld ANP
De mobiele eenheid voert demonstranten af van het 18 Septemberplein. Pegida had aangekondigd toch te komen demonstreren. Burgemeester John Jorritsma had de demonstratie verboden uit angst voor ongeregeldheden.Beeld ANP

Goedemorgen Hessel. Om te beginnen met de actualiteit: op straat liep het gisteravond aanzienlijk minder uit de hand. Zie je dat ook in de chatgroepen terug?

‘Ook in de Telegramgroepen die ik volg is het iets rustiger dan op maandag. Toen ging het helemaal los. Na de eerste rellen van het weekend kwamen er uit het niets tientallen groepen bij. Maar dat er digitale voortekenen zijn van het einde van de rellen, dat kun je op basis hiervan niet zeggen. Elke paar seconden zie ik nieuwe berichten verschijnen. De vraag blijft: hoe vertaalt zich dat naar de echte wereld?

‘Je ziet nog steeds wel oproepen: ‘We moeten nu doordrukken!’ Maar daartegenover klinkt ook luider een ander geluid. Vermaningen van influencers bijvoorbeeld, die posten: ‘Dit moeten we echt niet doen.’ Ik vermoed dat de beelden van getroffen ondernemers ook indruk maken, al worden die niet massaal gedeeld. In de groepen zelf merkt slechts een enkeling op: ‘Waar zijn we mee bezig?’’

Wat is Telegram eigenlijk?

‘Telegram is een chatapp, net als Whatsapp. Het komt uit Rusland en was al langer populair onder mensen uit landen met beperkte vrijheid van meningsuiting. Je kunt er anoniemer opereren, je kunt bijvoorbeeld je telefoonnummer onzichtbaar maken voor andere gebruikers en berichten zijn versleuteld. Bovendien wordt door Telegram zelf weinig controle uitgeoefend op de gebruikers. Dat maakt het platform geschikt voor het delen van informatie of zaken die je eigenlijk geheim wilt houden.

‘Dit is een kant van het internet waar mensen zich anders gedragen dan bijvoorbeeld in openbare Facebookgroepen. Dat zag ik vorig jaar al, toen in Telegram-groepen de handel in illegaal vuurwerk welig tierde. De groepen hebben soms wel duizenden leden. Je kunt zelf iemand uitnodigen en toevoegen. Dat is heel handig als je een protest wilt organiseren - of wilt rellen.

‘Voor de duidelijkheid: Telegram is zeker niet het enige platform. Ook Snapchat en Instagram zijn populair. Vooral voor het delen van ervaringen, maar ook voor ophitsen – en ook dat kan een katalyserende functie hebben.’

Hoe beland je in zo’n Telegram-groep?

‘Voor veel groepen is een uitnodigingslink genoeg om lid te worden. En die worden bijvoorbeeld op Facebook gedeeld. Sommige groepen zijn minder openbaar, die kun je zelf opzoeken. Maar je moet ze wel weten te vinden. Over het algemeen zijn de wat meer gesloten en kleinere groepen interessanter. Daar kun je meer uit aflezen dan groepen met duizenden leden die vooral schreeuwen.’

Want dat doe je, bijvoorbeeld voor het maken van de reconstructie van de rellen in Eindhoven.

‘We zien dat er steeds meer verschillende groepen ontstaan. Het begon met mensen die zich keren tegen de coronamaatregelen. Dat waren veel, relatief kleine groepen – al heb je het dan nog over honderden leden. Met de rellen barstte het echt los. Zondag kwamen er tientallen groepen bij. Vaak met duidelijk enkel de bedoeling om te rellen. Het ging niet meer over de avondklok, maar over het plan de Bijenkorf te plunderen. ‘Waar gaat het nu los?’ Je zag ook het taalgebruik verschuiven, straattaal kreeg de overhand.’

Kijkt de politie ook mee?

‘Zeker, en dat weten die groepen ook. Ze zeggen letterlijk: kijk uit wat je zegt, want er zitten hier ook politie en journalisten tussen. Daar wordt rekening mee gehouden, door bijvoorbeeld pas kort van te voren een locatie te delen om bijeen te komen. Zodat de politie daar niet op kan anticiperen.’

Ook voor gisteravond werden op veel plekken weer rellen aangekondigd, maar daar kwam niet veel van terecht. In zo’n chat kan iedereen van alles roepen. Hoe schat je dat op waarde?

‘Dat is echt heel lastig. Iedereen kan zo’n oproep in elkaar knutselen, simpel voor de kick dat die gedeeld wordt. Maar of mensen ook echt naar de voorgestelde plek komen, is vers twee. Een indicatie kan zijn dat contacten intensiever en concreter worden: ‘Ik ben nu hier, waar ben jij?’ De politie neemt vaak het zekere voor het onzekere. Je weet het immers pas als het echt mis gaat.’

Er circuleren ook allerlei filmpjes uit andere oorden en tijden. Hoe verifieer je authenticiteit?

‘De filmpjes die gedeeld worden kunnen ons heel veel vertellen. Maar je moet wel zeker weten dat het echt materiaal is. Je kunt locaties checken, geluid soms. Maar het is lastig. Vandaar het uitgangspunt dat je nooit zomaar alles voor waar moet aannemen.’

Als zondagavond in Eindhoven de rust is weergekeerd, heeft de stad een dag van geweld achter de rug. Wie waren die relschoppers? En hoe communiceren ze met elkaar? 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden