Het geweten van links en de gesel van rechts

Op zijn ziekbed vertelde tekenaar Opland nog hoe zijn beroemde antikernwapenvrouwtje is ontstaan. Het symbool van de strijd tegen kernwapens mocht absoluut geen man worden, hielden zijn feministische vriendinnen hem voor....

Donderdag overleed in Amsterdam de tekenaar Rob Wout, alias Opland. Wout (73) leed al geruime tijd aan botkanker. Sinds 1947 werkte hij als politiek tekenaar voor De Groene Amsterdammer, sinds 1948 voor de Volkskrant. Zijn werk is een kroniek van meer dan vijftig jaar naoorlogse geschiedenis. Fameus waren zijn karikaturen van De Gaulle, Nixon, Wiegel, Lubbers, Den Uyl en Van Agt (beiden ook wel opgevoerd als 'Sint Joop en de draak').

'Opland was het geweten van links en de gesel van rechts', zegt Martin van Amerongen, hoofdredacteur van De Groene Amsterdammer. 'Maar hoe karikaturaal hij de politici ook tekende, ze hadden allemaal zijn prenten in hun werkkamer hangen. Hij was nooit echt kwaadaardig.'

Hans Wiegel was een groot bewonderaar van Opland. 'De jaren zestig en zeventig waren gloriejaren voor de politiek en ook voor Opland. In de Kamer werd uitgekeken naar zijn tekeningen. Als je bij Opland voorkwam, dan was je er. De eerste keer dat hij mij tekende, zat ik in een hoekje van de plaat, maar ik was er maar wat trots op.'

Aanvankelijk tekende Opland de jonge VVD-leider consequent met een snottebel aan zijn neus. Wiegel kan zich nog herinneren hoe tevreden hij was toen de bel eindelijk verdween. 'Toen dacht ik: ik ben er.' Opland had de liberale voorman op tv zien huilen om de dood van zijn vrouw, en hij vond het niet meer sjiekom de snotneus te handhaven.

Thuis bij oud-KVP-leider Norbert Schmelzer hangt een klassieke Opland aan de muur. Schmelzer steekt een dolk in de rug van premier Cals, terwijl deze uitroept: 'Ook gij, Norbert!' De tekenaar gaf hiermee zijn visie op de nacht van Schmelzer in 1967, waarin een KVP-motie het kabinet-Cals ten val bracht. 'Die tekening was misschien historisch niet juist, want hij presenteerde de nacht als moord met voorbedachten rade en dat was zij niet. Maar hij schoot wel raak', zegt Schmelzer. 'Opland had een roeping, hij heeft de democratie een dienst bewezen.'

Zo werd de linkse romanticus Opland hogelijk gewaardeerd door zijn rechtse tegenstanders. Ex-KVP-premier Piet de Jong: 'Een geweldige tekenaar. Mijn vrouw knipte zijn tekeningen altijd uit.' Alleen oud-CDA-premier Dries van Agt, zo vaak door Opland afgebeeld met vervaarlijke pukkels, doet niet mee: 'Ik heb nu echt geen tijd voor een reactie. Het is vierdaagse .'

Peter van Straaten (tekenaar voor onder meer Vrij Nederland en Het Parool) heeft Opland 'waanzinnig bewonderd'. 'Zijn strakke stijl, zijn consequente manier van werken. Hij was zo uniek dat hij geen epigonen had. Hij was gemakkelijk te imiteren, maar dat deed niemand, want dan viel je meteen door de mand', zegt Van Straaten.

Als een Vesuvius spuwde hij ideeën en meningen uit, zegt Martin van Amerongen. Een barokke persoonlijkheid, vol vitaliteit en hartelijkheid, vindt Kees Fens, literator en medewerker van de Volkskrant. Oplands werk straalde een zelfde plezier en levenslust uit, zegt hij.

Tot op zijn ziekbed ging Opland door met tekenen. Fens: 'Die hand was dat gewoon gewend, die moest doorgaan. En toen de hand niet meer kon, was het ook snel voorbij.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden