Het gevoel geven: ik kan het wel

Bedienen, glazen poetsen, taarten bakken, de zorghoreca biedt verstandelijk gehandicap-ten een zinnige dagbesteding . Die wordt nu ernstig bedreigd door de bezuinigingen.

OUDEWATER/UTRECHT - Met zichtbare inspanning lukt het een vrouw met het syndroom van Down het bestelde kopje thee op haar dienblad netjes op tafel te zetten. Het restaurant in Hotel Abrona heeft de warme sfeer van een huiskamer. 38 mensen met een beperking werken in het hotel in Oudewater. In de huishouding, in de keuken, bediening, receptie of in de bakkerij.


Maar voor hoelang nog? Nederlandse hotels, restaurants en cafés waar gehandicapten werken, de zogeheten zorghoreca, lijden onder de financiële crisis. Nog bedreigender voor deze ruim honderd ondernemingen zijn de komende decentralisaties. Gemeenten zijn vanaf 2015 verantwoordelijk voor de dagbesteding van gehandicapten en hebben daarvoor een kwart minder budget. Veel zorginstellingen vrezen voor het voortbestaan van de initiatieven.


En dat terwijl andere horeca de gesubsidieerde zorgcafés soms als oneerlijke concurrentie ziet, zeker in de crisis. Ook Rien Lindeman, de bedrijfsleider van Hotel Abrona, kreeg aanvankelijk van de lokale horeca te horen: 'Die Rien krijgt vast een hoop subsidie.' Abrona krijgt geld uit de AWBZ voor dagbesteding voor mensen met een beperking. Veel van de gehandicapten in het hotel ontvangen bovendien een (Wajong-)uitkering.


Gratis personeel dus, met subsidie toe. Maar het feit dat de onderneming in Oudewater het enige Nederlandse zorghotel is dat nog bestaat, zegt volgens Lindeman genoeg. 'Er is zeker geen sprake van oneerlijke concurrentie. We moeten veel begeleiding bieden voor dit resultaat.'


Het valt volgens Lindeman niet mee om dagbesteding te bieden en tegelijkertijd een bedrijf te runnen. Minimaal quitte draaien is al lastig genoeg. 'Als mensen 26 euro voor een maaltijd betalen, verwachten ze een perfect gebakken tournedos.'


Dus werkt er ook een professionele kok in de keuken. En worden er veel opleidingen verzorgd voor het personeel. Germa Straver (27) vertelt trots over de lijst certificaten die ze heeft behaald: voor onder meer het poleren van bestek en glazen uit de vaatwasser, als ook voor couvert dekken.


Het is vaak flink zoeken naar werk dat goed aansluit bij iemands capaciteiten. Zo vindt René (21), met een autistische stoornis, het fijn telkens hetzelfde te doen, zo perfect mogelijk. Zijn specialiteit is appeltaart bakken. Hij maakt er duizend per jaar, onder meer voor de lokale supermarkt. Er komen mensen speciaal voor naar het hotel. 'Na de eerste hap ben je verliefd op deze appeltaart', zegt René.


De eerste gevolgen van de bezuinigingen zijn in Abrona al voelbaar. Door de korting op gehandicaptenvervoer heeft personeel dat verder weg woont problemen om het hotel te bereiken. Vanaf volgend jaar zullen veel gemeenten mensen met een beperking verplichten in de eigen gemeente naar de dagbesteding te gaan. Hun vaste stek Abrona moeten sommigen dan vaarwel zeggen. Lindeman: 'Geen idee hoe het verder moet. Gelukkig weten de mensen het nog niet, dan worden ze ongerust.'


Ook andere eigenaren in de zorghoreca maken zich zorgen, zoals het in een oude boerderij gevestigde De Hoge Weide. Dit café-restaurant annex vergaderlocatie was tien jaar geleden de eerste horecavestiging in de Utrechtse Vinexwijk Leidsche Rijn. Er werken dertig mensen met een verstandelijke beperking en soms ook psychiatrische problemen; er zijn een (chef-kok, een begeleider en één of meer horeca- medewerkers aanwezig.


De Hoge Weide is duurder dan de gemiddelde dagbesteding die zorgorganisatie Reinaerde aan 1.500 cliënten biedt. 'Wat het extra kost, moet met de horeca worden bijverdiend. De bedoeling is quitte draaien', zegt Gabor Kovacsek, regiomanager van Reinaerde. 'Maar als er 25 procent wordt bezuinigd op de dagbesteding, weten we niet hoe het verder moet.'


Het is volgens Kovacsek te optimistisch gedacht dat veel mensen gaan doorstromen naar reguliere banen. 'In dit café werken mensen met een hele lage arbeidsproductiviteit, vaak onder het niveau van de sociale werkplaats.'


Op de kassa staan kleurvakjes om de gerechten en prijzen aan te duiden. De werknemers vinden het spannend als de menukaart wordt vernieuwd. Ze hebben vandaag geoefend op de uitspraak van het moeilijkste gerecht: 'charcuterie met garnituren'. Kovacsek: 'Hier hebben wij een omgeving gecreëerd waarin mensen het gevoel krijgen: ik kan het wel. Dat maakt cliënten zelfverzekerd.'


Natalie (20) heeft net de kopjes klaargezet in de vergaderzaal. Ze zegt dat ze zich veel sterker voelt sinds ze in de Hoge Weide werkt. 'De sfeer en de gasten zijn leuk. In het begin vond ik het best eng, ik moest wennen. Maar ze helpen me goed. Eigenlijk wil ik hier altijd veel langer blijven na mijn werkdag. Maar dan word ik te moe.'


'Het moet bedrijfsmatiger'


In 1991 was Zizo in Utrecht, opgezet door zorgorganisatie Reinaerde, waarschijnlijk het eerste lunchcafé waar gehandicapten werkten. Volgens Hans Kröber, die promoveerde op deelname van gehandicapten aan de maatschappij, ontstond 'pas in de jaren tachtig het idee om hen iets zinvols te laten doen. Volgens hem zal dat tegen lagere kosten moeten. Kröber noemt het onvermijdelijk dat veel bedrijven in de zorghoreca zullen omvallen met de komende forse bezuinigingen. 'Als ze niet minimaal quitte kunnen draaien, zijn ze achterhaald. Het moet bedrijfsmatiger.'


Kröber wil niet meegaan in de vrees dat veel mensen thuis komen te zitten als de dagbesteding wordt uitgedund. Sociale ondernemers zullen volgens hem een deel van de doelgroep begeleid werk kunnen bieden.


Er zijn nog maar een handjevol van dergelijke sociale ondernemers in de horeca. Eén ervan is Restaurant Puur Smaeck in Hilversum, waar overdag zes mensen met een verstandelijke beperking werken. 's Avonds werkt er regulier horecapersoneel. Eigenaar Kees Verhoeff, zegt quitte te draaien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden