Het gelijk van rechts

Rechts heeft gelijk dat uitkeringsgerechtigden gebaat zijn bij stringenter beleid

Er zijn onderwerpen waarop links het historische gelijk aan zijn kant heeft, maar er zijn ook onderwerpen waar rechts gelijk heeft gekregen. Het zou beide polen sieren het eigen ongelijk ruiterlijk toe te geven, zodat we kunnen overgaan tot een hoger niveau van onenigheid.

Gezonder
Links heeft gelijk dat gelijkheid gelukkiger en gezonder maakt. Rechts heeft gelijk dat uitkeringsgerechtigden gebaat zijn bij stringenter beleid. Een uitkering ontvangen, zonder daar iets voor terug te hoeven doen, lijkt sociaal maar sluit mensen uiteindelijk slechts op in armoede.

Iedereen die een uitkering ontvangt, moet voortaan wat terugdoen, stelde de VVD vorige week voor. De uitkering wordt 70 procent van het minimumloon, maar men mag bijverdienen tot 120 procent. De VVD verwacht weinig steun: ‘Het CDA zou ons moeten steunen’, zegt Tweede Kamerlid Stef Blok voorzichtig (Economie, 3 september).

Vermoedelijk verwacht Blok dat links het voorstel frontaal afwijst met een beroep op afbraak van verworven rechten en onwil van werkgevers om bijvoorbeeld ouderen in dienst te nemen. Toch zou ook links er, onder nader te stellen voorwaarden, vóór moeten zijn.

Koudwatervrees
De meeste mensen willen graag iets betekenen in de samenleving. Een participatiewet kan helpen mensen uit hun isolement te halen en koudwatervrees van henzelf en werkgevers te overwinnen. Voor veel mensen is de sociale zekerheid nu niet alleen vangnet, maar ook gevangenis.

Gedeeltelijk arbeidsongeschikten bijvoorbeeld worden massaal afgeschreven, bleek vorige week uit een onderzoek in opdracht van de FNV. Het blijkt voor private verzekeraars en kleine werkgevers goedkoper ze een uitkering te geven dan ze aan werk te helpen.

Een participatiewet is ook rechtvaardiger: we betalen met zijn allen mee aan uitkeringen, dan mogen we ook een tegenprestatie verwachten. Dat kan ook onbetaald werk zijn. Het VVD-voorstel bestrijdt oneigenlijk gebruik van de Wajong, de uitkering voor jonggehandicapten.

De Wajong dreigt het nieuwe WAO-debacle te worden doordat in de bijstand steeds vaker wel een tegenprestatie wordt verwacht, maar in de Wajong niet. Wie jongeren met problemen tegen arbeidsplicht wil beschermen, probeert ze in de Wajong te krijgen, hoorde ik van een hulpverlener.

Het is te hopen dat links in reactie op dit voorstel zijn energie steekt in het toevoegen van rechten en hulp bij het vinden van werk in plaats van in een frontale afwijzing. Wat betreft rechten en hulp kan het voorstel wel aanscherping gebruiken.

Minimumloon
Allereerst financiële rechten. Mensen die een baan vinden, gaan erop vooruit. Maar hoe zit het met mensen die onbetaald werk vinden? Moeten die jarenlang op 70 procent van het minimumloon blijven steken?

Is het niet rechtvaardiger om hen ook voor hun inzet te belonen? Misschien niet evenveel als mensen die betaald werken, maar een compensatie tot 100 procent van het minimumloon lijkt me redelijk.

Ook het recht op hulp bij het vinden van werk moet goed geregeld zijn. De VVD stelt dat men ‘zo nodig geholpen’ wordt, maar dat is te vaag. De VVD gruwt van de 27 -jarigen die thuis zitten te wachten tot de gemeente hen een baantje op een presenteerblaadje komt aanbieden, zoals de nota de situatie van werkloze jongeren nu typeert. Een baan vind je door te zoeken, niet door te wachten.

Kliekvorming
Dat is helemaal waar, maar het is ook waar dat de arbeidsmarkt neigt naar conservatisme en kliekvorming. Wat de baas niet kent, lust hij vaak niet. Daardoor is de arbeidsmarkt voor veel jongeren, ouderen en allochtonen een tamelijk onneembare vesting. Bovendien moeten veel jongeren nog leren hoe ze zich op de arbeidsmarkt moeten gedragen.

Een vmbo-directeur schetste onlangs hoezeer het hem pijn deed dat ‘zijn’ jongeren zich niet welkom voelen in Nederland; maar om ze goed te begeleiden had hij een ‘rampenteam’ geïnstalleerd om bij problemen op de stageplek onmiddellijk te kunnen uitrukken. Met succes.

Zo’n rampenteam moet er dus voor veel meer mensen komen. Ten slotte moeten de arbeidskosten van ouderen drastisch omlaag en moet het gemakkelijker worden mensen met een handicap in dienst te nemen.

Een participatiewet kan twee kanten op. Het kan een kil bureaucratisch gebeuren worden waarbij mensen domweg uit regelingen worden gegooid zonder hulp om (on)betaald werk te vinden. Of het kan sociaal beleid worden, dat reële belemmeringen voor werkgevers wegneemt en mensen hulp en steun biedt om een betekenisvolle plek te vinden in de samenleving. De bal ligt bij links.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.