ReportageFinanciering van moskeeën

‘Het geld komt van Allah. Misschien via Koeweit, maar wel van Allah’

In het Kameronderzoek naar buitenlandse financiering van moskeeën moest maandag de voormalig voorzitter van de omstreden As-Soennah moskee verschijnen. Hij weet zich maar weinig financiële details te herinneren. ‘Oh ja, hier zie ik het, dat was om een Koran te drukken ja.’

De As-Soennah moskee in Den Haag. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Naast de receptie van de As-Soennah moskee in Den Haag staat een bak met groene flyers. Het zijn machtigingsformulieren waarop moskeebezoekers hun maandelijkse schenking kunnen aanvinken. ‘Wat wij de laatste jaren hebben bereikt op het gebied van da’wah (het verspreiden van de islam, red.) is te danken aan Allah en vervolgens aan jullie’, staat op de flyer. ‘Maar wij willen meer. Wij willen groter. Wij willen beter. Wij willen da’wah meer stem geven. Wij willen deze overal laten weergalmen.’

In de Haagse Schilderswijk komen moslims maandag één voor één de omstreden moskee binnen. Het zijn veelal grijze mannen die de regen hebben getrotseerd. Bij binnenkomst knikken ze vriendelijk.

Bij het vrijdaggebed van As-Soennah komen geregeld duizenden gelovigen en werpen vrijwilligers in gele hesjes zich noodgedwongen op als verkeersregelaar. Nu zijn er tientallen bezoekers en parkeren sommigen hun scootmobiel gewoon tegen de gevel van de moskee. De receptie is gesloten. Het is, zoals ze zelf zeggen, ‘gewoon even bidden en dan weer naar huis’.

Terwijl zij hier op het tapijt op de knieën gaan, wordt 3.400 meter verderop Abdelhamid Taheri, de voormalig voorzitter van de moskee, onder ede verhoord door een Tweede Kamercommissie. Die doet onderzoek naar buitenlandse financiering van moskeeën en de mogelijk bijbehorende ‘ongewenste beïnvloeding’.

Abdelhamid Taheri, de voormalig voorzitter van de As-Soennah moskee in Den Haag, wordt maandag onder ede verhoord door een Tweede Kamercommissie. Hij weet zich weinig over de precieze financiering van de moskee te herinneren.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Weinig gebedshuizen raakten zo vaak in opspraak als de As-Soennah moskee in Den Haag. Leden van de Hofstadgroep kwamen er aan het begin van de jaren 2000. De Syrische imam Fawaz Jneid hield er radicale preken, waarin hij onder anderen Ayaan Hirschi Ali en Theo van Gogh dood wenste. Mohammed B., lid van de Hofstadgroep, vermoordde Van Gogh een paar weken na zo’n preek.

Spoken uit het verleden misschien, maar zestien jaar later staat de moskee opnieuw in de schijnwerpers en is zij mede aanleiding voor het parlementaire onderzoek. Volgens de AIVD - blijkt uit berichtgeving van Nieuwsuur en NRC Handelsblad - spreekt de moskee met gespleten tong en doet zij zich naar buiten toe gematigder voor dan zij is. Ook zou As Soennah geld hebben gekregen van een Koeweitse liefdadigheidsinstelling die in verband wordt gebracht met terrorisme.

Geen herinnering

In de enquêtezaal zit Taheri erbij alsof hij ook maar van hogerhand hiernaartoe is gestuurd om dit vervelende klusje op te knappen. Hoewel hij toch de bestuursvoorzitter was van stichting As Soennah, zegt hij ‘zomaar uit mijn hoofd’ weinig inzicht te hebben in de financiën. Hij heeft het aanvankelijk over een jaarbegroting van 1,5 ton, terwijl de ondervragingscommissie in de jaarstukken over 2017 een bedrag van 7,5 ton is tegengekomen. ‘Ik heb daar geen idee over’, zegt Taheri.

Als hem wordt gevraagd naar een fondsenaanvraag in 2014 in Koeweit, laat hij zijn vinger over het stencil gaan dat voor hem ligt. ‘Oh ja, hier zie ik het, dat was om een Koran te drukken ja.’

De Kamercommissie heeft uit de stukken kunnen opmaken dat er in 2014 en 2015 in totaal 2,5 miljoen euro vanuit Koeweit bij As Soennah terechtgekomen is. Wel vreemd, houden de Kamerleden hem voor, dat de stichting juist over die jaren geen enkel verslag van een bestuursvergadering heeft overhandigd, terwijl de parlementariërs die stukken wel hadden opgeëist. Een blonde vrouw die als ‘ondersteuner’ van Taheri is meegekomen, maakt luidruchtig bezwaar tegen de vraagstelling, maar krijgt van commissievoorzitter Michel Rog (CDA) te horen dat ze moet zwijgen, ‘anders wordt u verwijderd’.

Taheri schetst in grote lijnen hoe buitenlandse financiering volgens hem tot stand komt. Sleutelwoord daarin is zakat, een van de vijf islamitische zuilen, die voorschrijft dat gelovigen een deel van hun vermogen inzetten voor liefdadigheid. Vanuit die religieuze plicht schonken vermogenden uit Koeweit de As-Soennah moskee in het verleden geld, legt Taheri uit, onder meer voor een ‘fietsenplan’ en ‘een biografie over de Profeet’. Je kunt je als ‘goed doel’ volgens de voormalig bestuursvoorzitter melden bij een zakatcomité in Koeweit, dat fungeert als een brug tussen gever en ontvanger. Aan het comité leg je uit wat je van plan bent, ‘en die gaat dat dan promoten voor je’.

De gift van de prinses

Zo kan het volgens Taheri dus dat er grote bedragen worden overgeboekt door inwoners van Koeweit die hij verder niet kent. ‘Hoe weet u dan dat het geld op een goede manier opgehaald is, dat het geen crimineel geld is bijvoorbeeld?’, vraagt VVD-Kamerlid Aukje de Vries. Daarvoor vertrouwt hij op de inschatting van het zakatcomité, zegt Taheri. ‘En als het om aalmoezen gaat, maak ik me daar ook geen zorgen om.’

In tegenstelling tot wat uit AIVD-informatie zou blijken, heeft datzelfde comité hem ook verzekerd dat er geen geld is gedoneerd door personen gelieerd aan een terroristische organisatie, aldus Taheri. Of hij dat dan ook kan garanderen? ‘Ik heb er alle vertrouwen in dat er geen inmenging is geweest.’

Het gebeurt ook weleens dat er ‘toevallig’ een grote donatie wordt gedaan door een buitenlander, vertelt Taheri. Zo kwam er bij de moskee eens een gast uit Koeweit die vanwege een zakenreis in Nederland was en voor het vrijdaggebed zijn heil zocht bij As Soennah. ‘Daar kwam ter sprake dat we graag een ruimte wilden inrichten voor de islamitische dodenwassing. Korte tijd later kregen we een donatie van een prinses van het emiraat Koeweit, die dat als natuurlijke persoon wilde bekostigen.’

Wat hij wel wil benadrukken, en wat door niet-moslims misschien soms over het hoofd wordt gezien, is dat een kenmerk van zakat is dat er bij de giften geen sprake mag zijn van tegenprestaties. Zodoende hoeft de ondervragingscommissie zich volgens Taheri dus ook niet druk te maken over ongewenste beïnvloeding uit ‘onvrije landen’, want het is islamitisch niet geoorloofd om iets terug te willen voor je gift.

Onverdraagzame minderheid

Eerder op maandag hoorden de Kamerleden van Saïd Bouharrou, vicevoorzitter van de Raad van Marokkaanse Moskeeën Nederland, dat die zich wel degelijk ernstig zorgen maakt over de groeiende invloed van de ultraorthodoxe stroming binnen de islam, die mee kan komen met buitenlandse financiering. ‘Doorgaans gebeurt dat wel subtiel. Ik denk dat het zeldzaam is dat we harde, concrete afspraken tegenkomen.’

En waar extremere figuren vaker een podium zoeken en krijgen, is er volgens Bouharrou tegelijkertijd ‘een stille meerderheid’ van moslims die nooit van zich laat horen in het publieke debat. Zo meent hij dat bij As Soennah ook een groot deel van de achterban van de moskee slachtoffer is van wat hij noemt een ‘hardnekkige, onverdraagzame minderheid’. ‘Het heeft daarom geen zin die moskee an sich te veroordelen, we moeten de moskee bevrijden van die invloed.’

De sociale druk maakt het moeilijk voor gelovigen om zich daartegen uit te spreken, zegt Bouharrou. ‘Je wordt al snel belachelijk gemaakt, er wordt gezegd dat iemand geen goede moslim is of niet weet waar hij over praat. Dan denk je een volgende keer wel na of je van je laat horen.’

‘De politici zijn gewaarschuwd’

Terug naar de As-Soennah moskee, waar een man van middelbare leeftijd net uit de wasruimte komt. Hij wil best praten. Hij maakt zich zorgen over de berichtgeving over moslims. ‘Mensen moeten de vrijheid krijgen om te geloven’, zegt hij. ‘De overheid moet zich daar niet in mengen. Het beeld dat nu ontstaat over moslims, daar heb ik last van. Daar hebben mijn kinderen last van.’

Hij gebaart om zich heen. ‘Iedereen is hier welkom. Hier komen mensen die van Nederland houden. Niemand geeft hier opdrachten om iets tegen Nederland te doen. Deze moskee is er ook voor jou.’

Vanuit de hoek van de ontvangsthal mengt een wat oudere man met schelle stem en een korte grijze baard zich in het gesprek. ‘Wie ben jij?’, vraagt hij aan de man. ‘Ik ken jou niet. Wie ben jij om namens de moskee te praten? Praat niet over iets waar je niets over weet.’

De oudere man, die volgens hemzelf betrokken was bij de oprichting van As-Soennah, neemt het woord over. ‘Het zijn allemaal leugens. Het geld komt van Allah. Misschien via Koeweit, maar alleen als Allah dat wil. Allah bepaalt of je gelukkig bent, of je eten krijgt, of je geld krijgt.’

De man, die niet bij naam genoemd wil worden, heeft een waarschuwing voor de politici en anderen die kwaad spreken over de moskee. ‘Als Allah het wil eindigen ze misschien wel als de Chinezen. Dan krijgen ze allemaal dat virus.’

Vanaf de andere kant van de hal kijken vijf mannen zwijgend toe.

Lees ook 

Opeens was er geld en kwamen er radicale, salafistische predikers in de Al Houda-moskee in Geleen. Gematigde moslims als Hajer Harzi voelden zich niet langer veilig en weken uit naar een zalencentrum elders in de stad. ‘Wij willen gewoon samenkomen, kunnen bidden.’

Nog voor de parlementaire commissie aan het onderzoek naar de financiering van moskeeën was begonnen, barstte de kritiek al los. ‘Wij hebben het idee dat hier een show wordt opgevoerd zodat men straks een stok heeft om de hond mee te slaan’, zegt bijvoorbeeld moskeebestuurder Abdelhamid Bouzzit. 

AIVD-directeur Dick Schoof waarschuwde tijdens de eerste verhoordag in de Tweede Kamer voor ‘salafistische aanjagers’. Via bijvoorbeeld weekendscholen kan hun gedachtegoed ‘langzaam maar zeker’ landen, aldus de directeur van de inlichtingendienst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden