REPORTAGE

Het gejank van Syrische straaljagers is tot in Turkije te horen

Zijn burgers in Turkije klaar om zich met de oorlog in Syrië te bemoeien? Hoe bang voor IS zijn ze eigenlijk?

Remco Andersen
Een bus rijdt woensdag door de Zuid-Turkse stad Gaziantep. Degenen die vinden dat ook Turkije zelf IS moet bombarderen, zijn in deze stad in de minderheid. Beeld Bradley Secker
Een bus rijdt woensdag door de Zuid-Turkse stad Gaziantep. Degenen die vinden dat ook Turkije zelf IS moet bombarderen, zijn in deze stad in de minderheid.Beeld Bradley Secker

Op het Plein der Democratie in Gaziantep zijn autobommen en zelfmoordenaars een theoretische discussie. Turkije mag zich voorzichtig hebben geschaard achter de oorlog tegen Islamitische Staat, en IS mag delen van de Turks-Syrische grens in handen hebben, onder de warme middagzon 50 kilometer verderop zijn mensen hooguit mild bezorgd.

'IS is maar zo', zegt ambtenaar Mehmet (35), terwijl hij met zijn hand een kommetje maakt. 'Turkije kan ze in 24 uur afmaken, als we willen.'

Naar verluidt namen gevechtsvliegtuigen gisteren IS-strijders voor het eerst onder vuur vanuit Turks luchtruim. De bommen vielen nabij de Syrische grensplaats Ayn al-Arab (Kobani in het Koerdisch), die IS al ruim een week omsingelt. Ankara ontkent het openstellen van zijn luchtruim, maar dinsdagnacht was het gejank van straaljagers duidelijk hoorbaar nabij de Syrische grens. Getuigen in Syrië hebben de vliegtuigen aan zien komen vanuit Turkije.

In Gaziantep vinden de meeste mensen het prima: wat IS doet is onvergeeflijk en we moeten daartegen optreden. Zo ook Mehmet, wiens rotsvaste geloof in Turkijes militaire grootsheid door veel van zijn stadsgenoten wordt gedeeld. 'We kunnen niet accepteren dat mensen worden afgeslacht in een naburig land, zeker de kinderen niet. Maar Turkije moet niet zelf aanvallen; hooguit humanitaire steun bieden en de Amerikanen gebruik laten maken van ons luchtruim.'

Dat is ook wat de Turkse president Tayyip Erdogan voor ogen heeft, blijkens zijn beloften van logistieke en militaire steun, en de straaljagers dinsdagnacht. Jaren van hulp aan de Syrische oppositie leverde Turkije alleen maar ellende op. Nu wil Ankara vooral haar grenzen en stabiliteit bewaken, zonder zich volledig af te keren van de door Amerika geleide coalitie.

Daarbij ziet de Turkse regering IS niet als de oorzaak van het probleem, maar het gevolg; de marginalisering van soennitische moslims en politieke islam in heel het Midden-Oosten - Syrië, Irak, Egypte Libië - leidt tot radicalisering van islamisten, redeneren ze.

Mededogen

Op de straten van Gaziantep overwint vooral mededogen met Syriërs die lijden onder IS. En er is nog een reden om op te treden: iedereen klaagt dat al die vluchtelingen enorme druk op zijn stad zetten. Zeker 200 duizend zijn het er al. 'Syrië brandt, en de rook veroorzaakt hier tranen', zegt Mehmet, de ambtenaar. 'Als IS wordt teruggedrongen, kunnen die vluchtelingen misschien weer naar huis.'

Zover is het nog lang niet. Op korte termijn is de kans groter dat aanvallen een nieuwe vluchtelingenstroom veroorzaken. Een enkeling vreest repercussies. 'Ik vind dat Turkije moet helpen het bloedvergieten te stoppen', zegt Beyza Sabnucu (23). 'Liefst met logistieke hulp, en misschien financiële steun voor het ingrijpen. Maar ik ben ook bang voor autobommen.'

Het zou niet de eerste keer zijn; oplopende Syrisch-Turkse spanningen kostten al geregeld levens. In mei vorig jaar doodden twee autobommen in de Turkse grensplaats Reyhanli zeker 51 mensen - de dodelijkste aanslag in de geschiedenis van het moderne Turkije. Eind 2012 vielen vijf doden nadat een afzwaaiende Syrische artilleriegranaat neerkwam op een Turkse grensplaats. Eerder schoot Turkije al een Syrisch gevechtsvliegtuig neer.

De rust is weergekeerd. Er is dan ook weinig animo voor een Turkse hoofdrol tegen IS, kampioen in bomexplosies en zelfmoordaanslagen. 'Mijn grote angst is instabiliteit in Turkije', zegt ook Tunc, een 21-jarige student culinaire wetenschappen. 'We hebben de terroristische campagne van de PKK al gehad. We hebben genoeg van extremisme.'

Een Turkse hulpverlener beschermt een Syrische jongen tijdens een zandstorm bij Suruc. Beeld ap
Een Turkse hulpverlener beschermt een Syrische jongen tijdens een zandstorm bij Suruc.Beeld ap
Syrische vluchtelingen steken de grens over met Turkije bij Suruc tijdens een zandstorm. Beeld ap
Syrische vluchtelingen steken de grens over met Turkije bij Suruc tijdens een zandstorm.Beeld ap

Hopelijk wordt IS verslagen

'Beperkt' is het sleutelwoord, wat de inwoners van Gaziantep betreft. De een houdt het op logistieke en humanitaire hulp, velen steunen Amerikaanse vluchten vanuit Turks luchtruim. Een minderheid vindt dat Turkije zelf moet bombarderen of militairen sturen.

En in de toekomst? Ook hier weet niemand het eindpunt. Hopelijk wordt IS verslagen. Wat de jonge, liberale studenten betreft, is het daarna tijd om Bashar al-Assad te verdrijven. 'Mensen moeten het recht hebben zichzelf te regeren', zegt Tunc. Maar hoe dat precies moet gebeuren, dat weet hij ook niet.

Hilal Ozkirisgi, een 31-jarige kunstenaar en zelfverklaard pacifist, haalt zijn moeder op bij de moskee. Hij doet een voorspelling die weleens bewaarheid zou kunnen worden.

'Geweld leidt tot geweld', zegt hij. 'Uiteindelijk zal de coalitie IS verslaan. Dan gaan hun overblijfselen ondergronds, komen even later onder een andere naam weer boven, en gaan verder waar ze gebleven waren. Ronde na ronde gaat het zo; er komt nooit een eind aan. Dat is de vloek van deze regio.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden