Het geheim van Ziggo

Stomende optredens waren er, van Radiohead, Leonard Cohen en Beyoncé. Hoe is het succes van de Amsterdamse Ziggo Dome te verklaren?

Een opvallende bekentenis van Radioheads Thom Yorke. In een interview met Volkskrantrecensent Gijsbert Kamer liet Yorke zich in februari dit jaar ontvallen dat de Amsterdamse Ziggo Dome, waar Radiohead vier maanden eerder optrad, tot de allerbeste popzalen behoorde waar de band ooit had gespeeld. Opbeurend nieuws voor Nederland popland.


Yorke zei het zo: 'Het voelde zo goed op het podium. De zaal met die schitterende surrealistische ledverlichting buiten maakte veel indruk. Het soort shows dat wij brengen, met een ingewikkeld lichtplan en camera's, schermen en wat niet meer, paste daar goed. Het geluid was ook magnifiek. Ik vond het echt een van de beste zalen waar we ooit hebben gespeeld. We liepen met een grote grijns van gelukzaligheid van het podium.'


Het was hem dus ook al opgevallen. Er is iets met die Amsterdamse Ziggo Dome, de poptempel-de-luxe die nu ruim een jaar draait naast de Amsterdam Arena en de Heineken Music Hall en bezoekers én optredende bands en artiesten nogal weet te behagen. Ondanks de scepsis die het podium bij het bekendmaken van de bouwplannen ten deel viel.


Want, zo viel destijds op te tekenen, er zou in de Nederlandse popinfrastructuur geen plaats meer zijn voor een grote zaal, met een zaalcapaciteit van 17 duizend bezoekers. We hadden al zoveel van die pophallen. En het was nog crisis ook. Er zouden te weinig bands zijn die publiek van dergelijke aantallen nog een beetje vaardig kunnen bespelen. Het zou wel weer zo'n zielloze zaal worden, zo'n designpodium zonder pophistorie.


De kritiek is verdampt, want de Ziggo Dome draait als een lier. Zit vol, met publiek en kennelijk toch capabele bands. Waardoor de zaal nu zelf voorzichtig pophistorie aan het schrijven is, crisis of geen crisis.


Memorabele optredens genoeg, de afgelopen vijftien maanden. Radiohead, zoals al genoemd. Maar ook een dampende, bijna herboren Madonna. Zangeres Alicia Keys, die voorheen nauwelijks op topoptredens te betrappen viel, maakte er in de Ziggo Dome ineens een onvergetelijk avondje van. Net als Beyoncé trouwens. En een eindeloze rij oude rockers: Rush, Paul Simon, en afgelopen maand nog Peter Gabriel en Leonard Cohen.


Vooral bij die laatste, of bijvoorbeeld Alicia Keys, kun je je verbazen over het gevoel van intimiteit dat in de toch vrij kolossale Ziggo Dome kan heersen. Een nachtclubsfeertje, waarbij Keys je van achter de piano voor je gevoel recht in je ogen kijkt. Een Cohen, die fluisterzacht zingt maar doordringt tot ver boven in de tweede balkonrij.


Hoe kan dat? Het is geen magie, zoals je bijna begint te denken. De akoestiek van het podium is fenomenaal, zoals Yorke al opmerkte, dankzij onder andere het gebruik van hypermodern absorberend materiaal. Kijk je vanaf de tribunes achterom, dan lijkt het of je tegen de binnenkant van een stealth-bommenwerper aankijkt. Nergens van die nare galm die concerten in bijvoorbeeld de Arena of de Rotterdamse Kuip pleegde te vergallen.


Ander architectonisch voordeel: de Ziggo Dome is een bak vol techniek, met staal- en kooiconstructies waar een megalomaan bandje - zoals Muse, of het circus Madonna - wat mee kan. Eindeloos variërende decors, licht, en vuurwerkshows, shock and awe. Zelfs een concert van de Britse boyband One Direction werd een kleine sensatie, voor wie de band op een soort vliegendtapijtpodium dwars door de zaal zag trekken.


Plus: die enorme overhangende tribunes, vanaf waar je voor je gevoel recht op het podium kijkt, en aldus makkelijk betrokken raakt bij wat zich daar allemaal afspeelt.


Maar het verrassendste is toch de blik op het programma, liefst een paar maanden vooruit. Steeds zie je bands opduiken van wie je nooit had verwacht dat ze 'de Ziggo' zouden halen. We zagen het afgelopen jaar The Black Keys, een toch vrij bescheiden bluesduo. Of Jason Mraz, een niet zo heel megalomane songwriter. Zelfs voor de softpop van The Script bleek een plekje.


Haalt de Ziggo Dome dan het beste in de bandjes naar boven? Volgens Ziggodirecteur Danny Damman wel, maar hij kan natuurlijk ook moeilijk iets anders beweren. Toch heeft hij naar eigen zeggen bewijsmateriaal, opgetekend bij de bandleden van Pearl Jam. Die vertelden Damman over de aanblik van zo'n volle Ziggo Dome, die toch ook best angstaanjagend zou kunnen zijn: 'Deze zaal viel als een warme deken over ons heen.'


'VOOR EEN ARTIEST IS DE ZIGGO DOME DE ULTIEME ARENA'


MARCO BORSATO TRAD OP 24 JUNI 2012 ALS EERSTE OP IN DE GLOED-NIEUWE ZIGGO DOME.


Als toeschouwer zag Borsato Pearl Jam, Rihanna en Beyoncé. 'Elke steen van dat gebouw ademt muziek.'


Hoe is het om daar te spelen?

'Voor artiesten is de Ziggo Dome de ultieme arena. Ieder aspect van je optreden heb je er zelf in de hand. Door de akoestiek - er is bijna geen weerkaatsing - komt elke noot precies aan zoals die is bedoeld. En als de lichten uitgaan is het écht donker. Dat is belangrijk voor je opkomst en de dramatiek van de show. Het geluid en het licht kan je ook helemaal naar eigen wens ophangen en inrichten. Daarnaast heb ik ervaring als toeschouwer. Een complete beleving. Het publiek zit op iedere plek front row. De verste plaats in de Ziggo Dome is 15 meter dichter bij het podium dan in Ahoy.'


Kan die intimiteit ook intimiderend zijn?

'Misschien voor sommige beginnende artiesten. Maar dat is niet erg. Voor iedere status in je carrière hebben we in Nederland nu zalen. Ik vond het zelf juist te gek. Voor 15 duizend man spelen is het grote werk.'


Is het misschien jammer dat alles zich nu rond Amsterdam concentreert?

'Ahoy is nog steeds een fantastische locatie, waar ik heel warme herinneringen aan bewaar. Komt voor mij direct na de Ziggo Dome. Ik denk dat we in Nederland blij moeten zijn dat we nu twee zalen hebben met internationale allure. Ik wil zeker terugkeren naar de Ziggo Dome. Er staan zelfs al nieuwe concerten gepland, maar ik ga nog niet zeggen wanneer. Dan staat mijn telefoon de hele dag roodgloeiend.'


PETER VAN DER VEER, DIRECTEUR AHOY, KREEG ER EEN GROTE CONCURRENT BIJ.


Van der Veer is zelf naar drie concerten geweest in de Ziggo Dome: Skunk Anansie, Hazes Zingt en George Michael. Laatstgenoemde trad ook op in Ahoy. 'Er is geen sprake van jaloezie. Als ik daar ben, kan ik gewoon van de muziek genieten'.


Komt er nog wel iemand naar Ahoy?

'Wat we gemerkt hebben is dat grote internationale concerten die vroeger vanzelfsprekend in Ahoy waren, nu in de Ziggo Dome plaatsvinden. Dat is ook logisch, want het is een nieuwe zaal die zich bovendien in de hoofdstad bevindt.


'Andere zalen, als Heineken Music Hall en de Gelredome, moeten het ook gevoeld hebben. Het zal een paar jaar duren voor de balans terug is. Voor volgend jaar staan er gelukkig weer meer concerten gepland dan dit jaar.'


Was het een financiële klap?

'Ondanks de komst van de Ziggo Dome hebben we dit jaar een prima omzet weten te draaien. Het Sportpaleis, onze grote hal, is ook slechts een onderdeel. Ahoy is een complex met meerdere zalen waar ook congressen en andere evenementen kunnen worden georganiseerd. Bijvoorbeeld een sportevenement als het ABN AMRO World Tennis Tournament, maar ook een muziekfestival als North Sea Jazz. Economisch gezien zijn dit wel andere tijden. Daar hebben ook wij last van.'


Gaan jullie een inhaalslag maken?

'We hebben de laatste jaren al 60 miljoen euro geïnvesteerd in de vergroting van het complex en de akoestiek van Ahoy. Het geluid is ook bij ons excellent en voldoet aan de hoogste kwaliteit. In de publiciteit wordt dat echter niet uitvergroot. De geroemde intimiteit is er bij ons ook, maar onze hal is wel anders. Bij de Ziggo Dome is die vierkant, bij ons loopt die rondom. Ik denk dat we prima naast elkaar kunnen bestaan. In Nederland is er plek voor twee arena's, zalen met een capaciteit van meer dan 10 duizend bezoekers. In België hebben ze er zelfs drie. Ahoy is niet beter of slechter dan de Ziggo Dome. Uiteindelijk gaat het om de evenementen die er plaatsvinden. We zullen alles in het werk stellen om artiesten als Rihanna, Beyoncé of Lady Gaga weer naar Ahoy te krijgen.'


'DE GROTEN STAAN NU EENMAAL VAAK BIJ ONS'


Danny Damman, directeur commerciële zaken Ziggo Dome, gelooft dat het publiek wel komt als de voorwaarden gunstig zijn.


Hij kan inmiddels genoegzaam terugblikken, maar het trof Danny Damman destijds wel onaangenaam. 'Wij maakten de plannen bekend voor de Ziggo Dome en direct kwam er kritiek. Veel kritiek. Een deel van de muziekpers bijvoorbeeld liet weten dat ze het helemaal niet zagen zitten. Het kon toch allemaal niet, nóg zo'n grote popzaal. Daar hadden we er al zoveel van. En het was crisis, en er toerden steeds minder bands. Het verbaasde me enorm. Wat is Nederland toch een raar landje, dacht ik. Wees blij dat er een mooie nieuwe zaal bijkomt.'


Zelf had hij wel vertrouwen in een goede afloop, ondanks best verontrustende cijfers over draagkracht en steeds minder toerende bands in het begin. Neem die crisis. Die zou de Ziggo Dome niet dwars gaan zitten, maar juist in de kaart spelen. 'Concertgangers maken een heel bewuste keuze, kiezen een paar concerten uit waar ze per se naar toe willen. En die bands staan nu eenmaal vaak bij ons. Daarbij hadden wij al geconstateerd dat oudere popliefhebbers, de 40 gepasseerd en dus ook wat draagkrachtiger, nog altijd heel graag naar livemuziek gaan. Naar klassieke popmuziek bijvoorbeeld, en ook die heben wij volop. De prijzen voor tickets zijn soms best hoog. Daar hebben wij verder geen invloed op, die worden bepaald door de bands en de concertorganisator. Maar het publiek komt, als de voorwaarden maar gunstig zijn: een goede parkeerplaats, een optimale beleving. Op die markt richten wij ons dus.'


En volgens zowel grootaandeelhouder Mojo als Damman zijn de bedrijfsresultaten over 2013 buitengewoon goed.


Kijken we naar het programma van het afgelopen jaar, dan zien we dat de Ziggo Dome sterk leunt op klassieke rock, van Black Sabbath tot Rush, John Foggerty en Rod Stewart. Ben je pessimistisch, dan zou je kunnen denken: die grote jongens sterven een keer uit. Eens houdt het op met Ozzy en Rod. Damman is niet bang dat er dan ook een essentiële hap uit de agenda wordt genomen. 'Ik geloof erin dat er nieuwe bands komen die die rol gaan overnemen. Wij willen sterk investeren in juist de rockmuziek, die gemaakt is voor de grote zalen. De maand november staat dit jaar in het teken van rockbands en heeft de titel Rockmaand gekregen. Daar staan grote bands en bands die zich nog kunnen ontwikkelen in het kielzog. Als ik op Lowlands loop, dan zie ik echt volop bands die over een paar jaar in de Ziggo Dome zouden kunnen staan.'


Toch hebben we nog geen daverende Nederlandse hiphop mogen begroeten in de Ziggo Dome, terwijl De Jeugd Van Tegenwoordig en The Opposites de grootste tenten op Lowlands platspelen. 'Dat is precies wat we graag willen en waar ik erg in geloof. Zo'n avond moet te organiseren zijn en dat gaat ook een keer gebeuren.'


Zo heeft Damman meer wensen voor de komende maandoverzichten. 'Anouk staat heel hoog op mijn lijstje. Als die wil, kom ik haar persoonlijk naar Amsterdam dragen. Prince natuurlijk: leuk dat hij voor Paradiso koos, maar hij had ook hier kunnen staan. Graag zelfs. En de Rolling Stones, als die weer eens naar Nederland komen, en natuurlijk Metallica.'


De vrees bestond, al bij het slaan van de eerste paal, dat de Ziggo Dome het poplandschap, nationaal gezien, zou verschralen: het aanbod in zalen als Ahoy Rotterdam en de Gelredome in Arnhem zou krimpen, ten faveure van altijd maar weer Amsterdam, waar nu met de Heineken Music Hall, de Ziggo Dome en de Arena een soort gouden driehoek voor de grote popnamen zou zijn ontstaan.


Die vrees is wel bewaarheid gebleken. Het programma van Ahoy, waar ooit Beyoncé, Jay Z en AC/DC speelden, was het afgelopen jaar niet sensationeel. Damman: 'Toch denk ik dat het meevalt. Dat de indruk is ontstaan dat die andere zalen zijn leeggelopen, komt misschien ook omdat wij dit eerste jaar veel en goede publiciteit hebben gehad. Maar Ahoy zit nog gewoon vol hoor. Wel met heel andere namen. Wij hadden Lady Gaga en George Michael, zij hadden toen Tante Beppie en Jannes. Andere muziek ja, dus we kunnen goed naast elkaar bestaan en de relatie met bijvoorbeeld Ahoy is goed. Zij hadden bij ons pas een bedrijfsuitje.'


Nog een laatste blik op de agenda van het afgelopen jaar. We zagen naast veel en goede muziek ook Top Gear Live, een ijshockeyfeest en Walking With Dinosaurs. Blijft de Ziggo Dome een poptempel of wordt de zaal als het popaanbod onverhoopt gaat tegenvallen toch een soort overdekt circus? 'Sport zal hier lastig gaan. Voor een tennistoernooi heb je nu eenmaal meerdere zalen nodig. Dus een complex als Ahoy. Pop blijft onze corebusiness, maar we kijken natuurlijk verder. Naar theater bijvoorbeeld, denk aan een Carré XXL. We hadden hier pas de comedian Jeff Dunham; dat werkte heel goed. En musicals zie ik hier op termijn ook wel neerstrijken.'


Een tegenvaller, het afgelopen jaar? 'Toen we net opengingen, hadden we geen wifi. Hadden we niet goed over nagedacht. Iemand schreef, op de sociale media: een Ziggo Dome zonder wifi is als de Heineken Music Hall zonder bier. Dat probleem is nu dus opgelost.'


volkskrant.nl/ziggodome


Lees verder op pagina V4


Vervolg van pagina V3

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden