Het geheim van Antoine Bodar

'NOG nooit ben ik iemand tegengekomen die niet hield van de poëzie van Lucebert', sprak Bezige Bij-redacteur Victor Schiferli onlangs bij de presentatie van de verzamelde gedichten....

In het tijdschrift Literatuur worden beide ondervindingen onderschreven door Marije Groos. Lucebert geldt nu als klassiek en canoniek, maar in de jaren vijftig werd zijn felle en exuberante werk vaak als aanstootgevend ervaren. In haar artikel Een hard en waakzaam woord concentreert Groos zich op twee gedichten waarin Lucebert tekeergaat tegen het amerikanisme en het katholicisme, die in de jaren vijftig de Koude Oorlog tegen het communisme voerden.

Die poëzie bewijst dat een werkelijk groot dichter ook een politieke 'boodschap' kan vertolken zonder zijn talent te onderwerpen aan de maatschappijkritische mededeling. De wereld moest anders worden na de Tweede Wereldoorlog, maar omdat de jaren vijftig 'een tijdperk van tucht en consensus' leken te worden, diende ook de poëzie naar vorm en inhoud revolutionair te kantelen.

Lucebert in De stem van de meester: 'Onze meester de bedreesde middenman/ schroomvallig met de bol naar boven/ leerde ons op doodlopende wegen/ middelpuntvliedende onderworpenheid/ ook de op vallende trappen geboren herhaling/ en van de dood maken een deugd/ en de nood is een deugd (. . .) de atoombom bekroonde het concentratiekamp/ en wij dachten nu worden wij wakker/ brachten uit een rode oostewind/ een hard en waakzaam woord/ dit niet vergeten/ Maar onze wind werd weer mierzoet/ werd weer duitse slagermuziek/ en ons kruis een kermisgeschenk/ en onze ondergang een duur gehuurde rode ruiter/ uit Amerika.'

Die rode ruiter verwees naar het anticommunistische affiche (waarop een communist met doodshoofd stond, te paard, met een fakkel in de hand) met de honende tekst 'Kiest communisten, voor terreur en slavernij'.

De katholieke actie verspreidde dit Amerikaanse affiche destijds in Nederland. Afgezien van dit soort toespelingen die een voetnoot behoeven , blijkt Luceberts vroege werk onverminderd krachtig en met terugwerkende kracht visionair. Er valt, kortom, door de velen die zich Luceberts complete dichterlijke oeuvre hebben aangeschaft, het nodige terug te bladeren in die bloedrode turf.

In de rubriek 'Recensies' schrijft Ter Braak-biograaf Léon Hanssen een enthousiasmerend stuk over de dwaze geleerde André Jolles (1874-1946), die bevriend was met Huizinga, later met Hitler dweepte en kort na de oorlog zelfmoord pleegde. Een groot epistolair talent, zo bewijst het vuistdikke boek met brieven en documenten dat de Belgische neerlandicus en Jolles-fanaat Walter Thys in 2000 bezorgde.

Geen archief bleef voor Thys gesloten, op één na: volgens Hanssen kan dat alleen maar dat van de priester Antoine Bodar zijn, die in 1987 promoveerde op De schoonheidsleer van André Jolles. In die dissertatie verwijst Bodar naar zijn eigen Jolles-archief, 'zonder daarover nadere gegevens te verschaffen.' Wat houdt de kersverse plebaan van de Sint Jan-kathedraal in Den Bosch al vijftien jaar verborgen? Is het materiaal van de 'geniale gek' Jolles dermate explosief dat Bodar het ons liever onthoudt?

'Kerk kapstok van krankzinnigen', schreef Lucebert in 1954. Pastoor Bodar, dat laat u toch niet op u zitten?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden