Het geeft een raar signaal iemand te belonen omdat hij zo goed is geweest geen misdrijf te plegen

Met financiële prikkels die het geweten uitschakelen, moet voorzichtig worden omgesprongen.

Omdat de vuurwerkschade maar 2.560 euro bedraagt, mag de Wijkse jeugd 8.440 euro uitgeven aan jongerenvoorzieningen. Beeld Freek van den Bergh

Als dank dat ze tijdens Oud en Nieuw relatief weinig hebben gesloopt, krijgen de jongeren van Wijk bij Duurstede 8440 euro om een nieuwe skatebaan aan te leggen. De verantwoordelijke wethouder overhandigt hun dat geld met liefde. De schade door vernielingen is dit jaar maar liefst 10 duizend euro lager dan een jaar eerder. Het kost hem dus niets. De stad krijgt in wezen een gratis skatebaan en geld toe.

Wijk bij Duurstede was niet de eerste met een dergelijk experiment. Venlo-Noord lanceerde in 2004 al de actie 'Geld voor geen geweld' om een halt toe te roepen aan het slopen van ruiten, dat de gemeente jaarlijks 50 duizend euro kostte. Elke euro minder schade mochten de jongeren voor de helft houden om te besteden aan een leuk uitstapje. Een groot succes, de vernielingen namen snel af.

Toch heeft het voorbeeld maar weinig navolging gekregen en daar zijn begrijpelijke redenen voor. Iemand belonen omdat hij zo goed is geweest geen misdrijf te plegen, geeft een raar signaal. De misdaad wordt zo de norm, het goede gedrag de uitzondering. Wat moeten alle brave jongeren van Wijk bij Duurstede die wellicht veel liever hadden gezien dat de bibliotheek zou worden uitgebreid, nu denken? Het directe effect kan positief zijn, indirect kan het leiden tot een groeiend cynisme.

Met financiële prikkels moet sowieso voorzichtig worden omgesprongen. Wie met geld wordt aangezet tot gewenst gedrag, kan zijn geweten uitschakelen en hoeft zich nog slechts als een hondje van Pavlov te gedragen. Er is dan geen andere optie dan hem continu financieel te prikkelen. Je kunt daarna geen beroep meer doen op een geweten. Financiële prikkels creëren een morele leegte.

Toch moet het experiment niet te snel worden verworpen. Het bood de gemeente de mogelijkheid met de jongeren in gesprek te gaan en hen te confronteren met de gevolgen van hun gedrag. De jongeren gingen beter voelen hoeveel schade ze de gemeenschap jaarlijks bezorgen.

Als je de skatebaan niet ziet als een beloning maar als een poging de jongeren meer bij het gemeentelijk beleid te betrekken - waarbij je hen en passant verleidt minder te vernielen - is het al een stuk beter te verteren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.