Een putter.

NieuwsStikstofcrisis

Het gaat slecht met de natuur, maar sommige dieren leven juist op

Een putter.Beeld KINA / Jan Sleurink

Je moet er met een vergrootglas naar zoeken, maar hier en daar leeft de natuur op bij de achteruitgang. Terwijl de grutto, kievit en scholekster sinds 1990 achteruit vliegen, namen de roodborsttapuit en putter in aantal toe. Ook vier soorten vlinders, onder meer hooibeestje en oranjetipje, komen vaker voor dan voorheen.

Het zijn kleine lichtpuntjes in een verder oersomber beeld dat het Living Planet Report (LPR) schetst over de stand van de natuur sinds 1990. Het rapport – tweejaarlijks gepubliceerd door het Wereld Natuur Fonds (WNF), Naturalis, soortenorganisaties en kennisinstituten – laat aan duidelijkheid niets te wensen over: ‘De Nederlandse natuur op land staat er slechter voor dan ooit.’ Populaties wilde dieren die ‘karakteristiek voor open natuurgebieden’ zijn, krompen gemiddeld met 50 procent, inventariseerde het WNF. Oorzaak: te hoge stikstofneerslag. In sommige heidegebieden op hoge zandgronden is de afname van populaties gemiddeld zelfs 70 procent.

Lees ook: De stand van de natuur in Nederland: bijna alle seinen staan op rood
Het gaat slecht met de natuur in Nederland. De belangrijkste oorzaak: de agrarische sector met zijn intensieve grondgebruik en hoge stikstofuitstoot. Wat is er aan de hand?

Woekerende grassen

Op de vergraste heide zijn korhoen en tapuit ernstig bedreigd, de boomleeuwerik heeft het moeilijk, de duinpieper verdween helemaal. De kleine heivlinder en het gentiaanblauwtje verminderden sterk, evenals de levendbarende hagedis. Het afplaggen van de bodem en begrazing door schapen en runderen tegen de door stikstof woekerende grassen heeft die afname duidelijk niet kunnen stoppen, concludeert het WNF.

Door intensivering, verdroging en bestrijdingsmiddelen halveerden gemiddeld populaties wilde dieren in agrarisch gebied. De veldleeuwerik, patrijs en de kemphaan daalden het hardst. Het LPR noemt de achteruitgang van aantallen onder vlinders op boerenland ‘schrikbarend’: gemiddeld met 60 procent. De meeste soorten, waaronder de argusvlinder en het geelsprietdikkopje, komen alleen nog voor op dijken, bermen en akkerranden.

De verspreiding van graslandvlinders is de afgelopen eeuw met ruim 80 procent afgenomen. Vier soorten namen toe, tien soorten liepen (sterk) terug. Het dwergdikkopje, kalkgraslanddikkopje, tijmblauwtje en de moerasparelmoervlinder verdwenen zelfs helemaal uit Nederland.

De boomklever.

Herstel nog mogelijk

Het WNF laat er geen gras over groeien: de eerste stap naar natuurherstel is een vermindering van de stikstofuitstoot (door landbouw, verkeer en industrie) met 50 procent. Voor bepaalde kwetsbare gebieden is plaatselijk een hogere reductie nodig, zegt het WNF.

Bossen laten zien dat herstel nog mogelijk is en succes heeft. ‘In gebieden waar stikstofneerslag afgelopen jaren daalde richting het niveau waarbij natuur op lange termijn geen schade oploopt, blijkt de omvang van dierpopulaties met 24 procent gegroeid.’ De boomklever, bosuil en de glanskop leefden daar het meest op. Ook het aantal hazelmuizen nam toe door gerichte maatregelen.

Vrijdag maakt het kabinet plannen bekend om de stikstofcrisis aan te pakken. Volgens het WNF-directeur Kirsten Schuijt is ‘natuurinclusieve landbouw’ de weg, in samenwerking met boeren. ‘Er zijn niet alleen maar boze boeren op het Malieveld die zeggen dat het niet kan; er zijn er genoeg boeren die zeggen dat natuurinclusief boeren wél kan.’

Hazelmuis.

Stikstofcrisis in het dierenrijk

Wat is stikstof? Hoe schadelijk is het? En vier andere vragen om het stikstofdebat te begrijpen.

Landbouwende mieren in het regenwoud van Fiji planten met opzet hun gewassen in de zon, om zo de opbrengst zo hoog mogelijk te maken. In de schaduw helpen ze planten aan stikstof en geven ze zo de mens een lesje kringlooplandbouw

Ook in de ‘groenste’ kippenstal ter wereld, die in het Gelderse Beuningen staat, zijn ze lekker bezig. ‘Revolutionary farmers’, staat met grote letters op de voorkant van de stal.

De veehouderij produceert minder stikstof dan vanuit Europa is toegestaan, meldt het CBS. Is daarmee de stikstofcrisis voorbij?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden