Het gaat niet zo heel goed met alles

Hierbij stel ik me officieel kandidaat voor het burgemeesterschap van mijn geboortestad Emmen. Als dit een toespraak was geweest vanaf de Muziekkoepel bij de BikBar aan de Markt, had ik nu de mouwen van een wit overhemd opgestroopt.

Het centrum van Emmen.

Hoewel vrijhandel het meeste oplevert, worden de opbrengsten niet goed verdeeld. De periferie krimpt. Krimp versterkt zichzelf. De vrijhandel gaat geen werk naar ons brengen, maar wel robots, die ons het bestaande werk uit handen slaan.

Wat is straks nog de waarde van een mens, als hij overbodig is geworden voor de economie - ook in democratische zin? Klein, denk ik, te klein.

Wij gooien alles op werk, op groen, want groen is werk. We gaan knetterend investeren in groene techniek, kennis en innovatie. Alle huizen worden geïsoleerd, van zonnecellen voorzien en op aardwarmte aangesloten. Het werk wordt verdeeld onder Emmenaren, van hoog tot laag. Ze krijgen de nieuwe energievoorzieningen in bezit, en verkopen zelf de meeropbrengst.

Het plan is nog niet af. Daarom kan ik er ook zo enthousiast over zijn. Uit een grote groep vrijwilligers loten we een aantal mensen, die worden vrijgesteld en beloond om de plannen te vervolmaken. Zij krijgen tijd. Alle informatie. Ze kunnen met iedereen spreken, alle experts. Als het plan af is, gaan zij weer naar huis.

Om een goeie representatie te garanderen, zodat iedereen meedoet, alle burgers van alle soorten en maten, is het nu even gedaan met de vrijwilligheid. We loten nu een nieuwe groep uit alle Emmenaren, die zich voor kortere tijd over de plannen buigt om ze vervolgens af- of goed te keuren.

Van loting komt een bestuur door burgers. Het is een oude, Griekse voorwaarde onder democratie, die pas in moderne eeuwen door verkiezingen is vervangen, omdat het de aristocratie anders wat al te democratisch werd met de democratie.

David Van Reybrouck heeft een schitterend boek over loting geschreven, Tegen Verkiezingen, helder, beknopt en overtuigend. De eerste experimenten met loting zijn een groot succes. In IJsland en Ierland zijn op deze manier al grondwetten herschreven.

Eigenlijk, schrijft Van Reybrouck, worden we allang door loting geregeerd: peilingen zijn lotingen onder mensen die nog niet hebben nagedacht. Hetzelfde geldt vermoedelijk voor referenda. Die hebben ook nog eens als nadeel dat 16 procent van de bevolking bij een opkomst van 30 procent al een beslissing kan forceren.

Nu roepen we maar wat vanaf de zijlijn naar onze eigen tv, boos en ontevreden. Je kunt zomaar een hekel aan je buurman krijgen omdat hij iets anders stemt dan jij, terwijl je voor allerlei problemen zomaar oplossingen zou kunnen bedenken, als je er gezamenlijk naar moet zoeken.

Over tien jaar komen ze ons vanuit de halve wereld vragen hoe we het hebben gedaan, al dat nieuwe, groene werk, alle democratische verbeteringen, en hebben we wat te verkopen ook.

Het gaat niet zo heel goed met alles. Er is geen werk. Geen hond voelt zich nog thuis bij een partij, of zou er lid van willen worden. De democratie is bijna dood, maar nog niet helemaal. Leve de nieuwe burgemeester.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.