NieuwsNatura 2000-gebieden

Het gaat niet goed met de natuur in Nederland. Als het zo doorgaat ‘is het tegen de klippen op werken’

Met 46 van de 52 ecosystemen die Nederland in Europees verband geacht wordt te beschermen, gaat het matig tot slecht. Daardoor staat het kabinet, dat de stikstofuitstoot moet beteugelen, nog extra onder druk.

De stikstofuitstoot is een belangrijke oorzaak van de achteruitgang van verschillende Natura 2000-gebieden zoals de Wooldse Veen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Het gaat nog steeds niet goed met de natuur in Nederland. De toestand van veel kwetsbare natuurgebieden is de laatste jaren verslechterd. Van de beschermde plant- en diersoorten staat meer dan de helft er niet goed voor, met ruim eenvijfde van de beschermde vogelsoorten gaat het slecht. De stikstofuitstoot door de landbouw is een belangrijke oorzaak van de achteruitgang.

Dit blijkt uit de laatste landelijke inventarisatie van habitattypen (natuurlijke ecosystemen) en soorten die bescherming genieten onder de Europese Natura 2000-wetgeving. Daaronder vallen ook de Natura 2000-gebieden. Landen zijn verplicht eens in de zes jaar aan de Europese Unie te rapporteren hoe het daarmee gaat. Nederland heeft zijn cijfers onlangs ingeleverd.

Pogingen

Het beeld dat daaruit oprijst is ‘best wel slecht’, zegt John Janssen, de ecoloog aan Wageningen Universiteit en Research (WUR) die de Nederlandse gegevens heeft verzameld. Ondanks alle pogingen tot natuurherstel is er weinig vooruitgang geboekt. Van de 52 habitattypen die Nederland geacht wordt te beschermen, krijgen er maar 6 het predicaat gunstig. Met de rest gaat het matig tot slecht.

Het rapport zet extra druk op het kabinet om ambitieuzere maatregelen te nemen tegen de stikstofuitstoot. Ook de oppositiepartijen GroenLinks en PvdA willen dat; ze dreigen donderdag hun steun te onthouden aan het eerste pakket plannen van het kabinet. Als de ministers Schouten, Van Nieuwenhuizen en Van Veldhoven de partijen donderdag niet weten te overtuigen, valt de meerderheid in de Eerste Kamer weg en kan het kabinet opnieuw beginnen.

Zeehonden

Uit de inventarisatie blijkt dat het goed gaat met de natuur aan de kust en langs de rivieren, zegt onderzoeker Janssen. In de duinen herstelt de natuur zich redelijk. Bruinvissen en zeehonden doen het prima. Datzelfde geldt voor waterminnende vogelsoorten zoals ooievaar, lepelaar en wilde zwaan. Ook het ijsvogeltje gaat vooruit.

Op het land is het slechter gesteld. Ecosystemen op laagveen en arme zandgronden zoals stuifzand en heide hebben zwaar te lijden onder de stikstofuitstoot. Natte graslanden verdrogen, onder meer doordat het waterpeil voor de landbouw laag wordt gehouden. Door de klimaatopwarming kan het probleem van verdroging in de toekomst nog verergeren.

Daaronder lijden diersoorten die het van deze leefomgevingen moeten hebben. De Noordse woelmuis, die alleen in Nederland voorkomt en gedijt in natte gebieden, wordt bedreigd. Vogels van het open landschap, zoals de grutto en kievit, gaan sterk achteruit. Sommige vogelsoorten zijn helemaal of nagenoeg uitgestorven, zoals de duinpieper en het korhoen.

Moeizaam herstel

Ook in het boerenland staan vogels er beroerd voor. De patrijs is zeldzaam geworden, de veldleeuwerik zo goed als weg. ‘Die zit tegenwoordig alleen nog in natuurgebieden’, aldus Janssen.

Volgens Janssen tonen de cijfers vooral aan dat natuurherstel moeizaam gaat. Zeker als er niets wordt gedaan aan de stikstofuitstoot. ‘Dan is het tegen de klippen op werken.’

Op de lijst van beschermde Nederlandse habitattypen staan ook ecosystemen die maar een klein gebied beslaan, zoals zinkweiden (oeverwallen langs de Geul waar zinkhoudend sediment is afgezet) en blauwgraslanden (natte graslanden die vroeger door boeren werden gebruikt als hooilanden).

Kleine gebieden

In het debat over de stikstofcrisis is discussie ontstaan over kleine Natura 2000-gebieden. Boerenorganisaties pleiten ervoor kwetsbare gebieden die moeilijk te behouden zijn te schrappen. Het kabinet heeft beloofd kritisch naar de lijst Natura 2000-gebieden te kijken.

Wat Janssen betreft is dat de verkeerde discussie. ‘Deze kleine gebieden zijn superbelangrijk voor de biodiversiteit. Daar zitten de meeste en zeldzaamste soorten. Die moeten juist prioriteit krijgen.’ Probleem is dat het versterken van natuurgebied vaak gepaard gaat met maatregelen die de landbouw treffen. ‘Dat ligt moeilijk.’

Volgens een woordvoerder van minister van Landbouw Carola Schouten laat de inventarisatie zien dat er werk aan de winkel is om te komen tot een robuustere natuur. ‘Het kabinet werkt aan maatregelen om de stikstofdepositie te verlagen. Doel daarvan is om boeren die willen doorgaan te helpen dat op een duurzame manier te doen en boeren die willen stoppen te helpen met een goede regeling.’

Lees ook

De stand van de natuur in Nederland: bijna alle seinen staan op rood 
Het gaat slecht met de natuur in Nederland. De belangrijkste oorzaak: de agrarische sector met zijn intensieve grondgebruik en hoge stikstofuitstoot. Wat is er aan de hand? 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden