Het gaat goed met het milieu

De wereld ontbost niet, heeft genoeg energie en minder uitstervende soorten dan wordt gedacht. Dat is de boodschap van de Deense succesauteur Bjørn Lomborg....

BJORN Lomborg is een 36-jarige, hoogblonde Deen, wiskundige, vegetariër en sinds kort milieuscepticus. In de vele interviews die hij de afgelopen weken gaf, wordt steevast gemeld dat hij als 18-jarige student lid werd van Greenpeace. Op de universiteit van Arhus, waar Lomborg statistiek doceert aan de faculteit Politieke Wetenschappen, is hij nog steeds de jonge professor in T-shirt en windjack, met rugzak en minidisc in het voorvak. Een Europeaan uit de Ikea-folder, lijkt het.

Maar ook een succesvol auteur. Drie jaar geleden verscheen Lomborgs boek Verdens Sande Tilstand (De Ware Toestand van de Wereld) in het Deens en afgelopen september volgde een uitgebreide Engelse vertaling, die van de New York Times tot aan The Economist lovend werd besproken.

De Britse krant The Guardian - qua lezers vergelijkbaar met de Volkskrant - ruimde drie keer plaats in voor een serie verhalen. Het verkoopsucces van het vierhonderd pagina's dikke The Skeptical Environmentalist lijkt daarmee bij voorbaat gegarandeerd.

Sceptici in het milieudebat zijn er al langer, maar het verfrissende van de Deense statisticus is dat hij geen deel uitmaakt van de verbitterde, rechtse oude-mannenbrigade die het aanzien van die groep bepaalt. Hij ontkent niet dat het broeikaseffect bestaat, pleit voor méér ontwikkelingshulp aan de Derde Wereld, propageert zonne- en wind energie en baseert zich uitsluitend op wetenschappelijke publicaties en officiële cijfers.

Zo produceert hij een geluid waar de milieubeweging niet gemakkelijk omheen kan, zoals inmiddels ook blijkt uit de kritieken. Met name Greenpeace, het Wereld Natuur Fonds en het Amerikaanse Worldwatch Institute moeten het in zijn boek ontgelden.

Deze organisaties manipuleren de wetenschappelijke gegevens, stelt hij. Ze frommelen aan de statistieken en 'folteren de cijfers totdat ze spreken' - ook wanneer ze niets te vertellen hebben.

Zo blijven de clubs bewijzen dat het slecht gaat met de wereld, dat lucht- en watervervuiling onze gezondheid ernstig bedreigen en dat de bossen in razend tempo verdwijnen, waardoor de Derde Wereld blijvend gebukt gaat onder de welvaartsgroei in het Westen.

Dat is dus niet waar. Met het milieu gaat het niet slechter, maar juist veel beter dan ooit. Lucht en water zijn aantoonbaar schoner dan voorheen en beïnvloeden onze gezondheid nauwelijks meer. Grondstoffen en voedsel zijn er in overvloed, voor prijzen die steeds blijven dalen. De aarde wordt niet leeggeroofd. Het aantal diersoorten dat uitsterft, wordt met een factor honderd overdreven.

Dat alles, becijfert Lomborg, geldt niet alleen voor het rijke Westen, maar ook voor de Derde Wereld. Ook dáár wordt minder honger geleden dan in het verleden, stijgt de gemiddelde leeftijd nog steeds en neemt de gezondheid toe. Waar het tegendeel het geval is, zoals in de aids-epidemie in Afrika, zijn politieke en menselijke tekortkomingen de oorzaak - niet het milieu.

Lomborg is niet de eerste die zich met een goed gedocumenteerd verhaal keert tegen de sombere milieuscenario's. Zijn betoog is geïnspireerd door de in 1998 overleden Amerikaanse econoom Julian Simon, die zich in de jaren tachtig verzette tegen de conclusies van de Club van Rome. De daarin voorspelde verslechtering van het milieu en bevolkingsexplosie, meende Simon, waren onzin en bleven trouwens ook uit. Zij het deels dankzíj de alarmbel uit Rome.

Anders dan twintig jaar geleden is dit voor de wetenschap geen schok meer, erkent de Deen. Maar wie afgaat op de informatie van de milieubeweging, komt daar nauwelijks achter. Er is een geweldige kloof ontstaan tussen de gekleurde 'groene' informatie en de koele gegevens van wetenschappers, VN-organisaties en de Wereldbank. Het probleem zit bij de populariseerders van die kennis, waaronder de media. Zij vertonen een onuitroeibare neiging tot pessimisme.

Lomborg citeert onderzoek uit 1993, dat laat zien dat burgers vrijwel overal ter wereld ervan uit gaan dat het 10 jaar geleden beter was gesteld met het milieu dan nu, en dat het over 25 jaar slechter zal gaan dan vandaag. Terwijl dat blijkens de echte statistieken vrijwel overal omgekeerd ligt.

Zo is ook het beeld over de 'ontgroening' van de wereld onjuist. De oppervlakte bos op de wereld is sinds 1950 toegenomen van 30,04 procent naar 30,89 procent in 1994, anders dan onder meer het Worldwatch Institute en het Wereld Natuur Fonds beweren.

Schattingen over het verdwijnen van dier- en plantsoorten worden vaak nog steeds gebaseerd op het boek The Sinking Ark van Norman Meyers uit 1979. Die concludeerde dat jaarlijks veertigduizend soorten van de wereld verdwijnen. Lomborg haalt alle gegevens bij elkaar om te concluderen dat dit toen al een overdreven en ongedocumenteerde slag in de lucht was, die ook daarna nooit geloofwaardig is gemaakt.

Het daadwerkelijk aantal getelde soorten op de wereld bedraagt 1,6 miljoen. Alleen op het gebied van zoogdieren, vogels, reptielen, amfibieën en vissen kan een redelijk exacte schatting gemaakt worden van de mate van uitsterven. Sinds het jaar 1600 gaat het welgeteld om 312 soorten, inderdaad grotendeels door toedoen van de mens. Zoals de sympathieke natuurvolken in Polynesië de afgelopen twaalfduizend jaar tweeduizend vogelsoorten hebben uitgeroeid door ze op te eten. De vraag hoe erg dit is, laat zich nog moeilijker beantwoorden dan de vraag naar de juiste cijfers.

Op het gebied van het broeikaseffect vuurt Lomborg zijn kritiek vanuit de tweede linie. Wie zich baseert op de wetenschap, kan niet heen om de conclusie van het wetenschappelijk klimaatpanel IPCC dat het door mensen opgewekte broeikaseffect bestáát en zal leiden tot verhoging van de zeespiegel en marginalisering van de landbouw, met name in de Derde Wereld.

De politieke oplossing van het probleem is echter te duur, zegt Lomborg. Hij citeert het IPCC, dat de kosten van de eerste ronde maatregelen schat op 2 procent van het Bruto Nationaal Product in de westerse wereld. Dat loopt op tot duizend miljard dollar. Voor eenvijfde van dat bedrag zou de hele wereld van drinkwater kunnen worden voorzien. Dan blijft er nog veel geld over om in Bangladesh de noodzakelijke dijken te bouwen.

Zo'n provocerend boek blijft niet zonder reacties. Een deel daarvan is verzameld op een speciale site op internet (www.anti-lomborg.com). In The Guardian verweerde Tom Burke, voormalig directeur van Friends of the Earth, zich met de stelling dat Lomborg 'een krachtige aanval heeft geopend op een positie die niemand in de milieuwereld inneemt'.

Dat de grondstoffen niet in een dramatisch tempo worden uitgeput en dat bevolkingsgroei niet tot honger leidt, maar tot steeds betere voeding, is volgens hem al lang door de milieubeweging geaccepteerd. Dat laat onverlet dat er vandaag de dag problemen zijn met ontbossing, watervervuiling en overbevissing.

Directeur Lester Brown van het Worldwatch Institute geeft inmiddels toe dat de wereld groener wordt. Maar de ontbossing, zegt hij, concentreert zich op de tropische zones waar die veel kwaad doet, terwijl de bossen erbij komen in de gematigde gebieden waar ze weinig extra biodiversiteit opleveren.

Kritiek is er verder op de eenzijdig financiële benadering van onder meer het broeikasprobleem. 2 tot 3 Procent van het BNP is geen hoge prijs voor de oplossing van een groot milieuprobleem. Zeker niet als een groot deel van dat bedrag in de economie wordt teruggepompt, benadrukte directeur Rob Naider van de Britse afdeling van het Wereld Natuur Fonds in een BBC-interview waarin ook Lomborg werd ondervraagd.

Dat feitje maakte het interview overigens niet zo fascinerend. Dat waren de twee ondervraagde personen zelf. Aan de ene kant de bedaagde, WWF-voorzitter Naider in donkergrijs pak, hoornen bril en stropdas. Aan de andere de jonge whizzkid Lomborg in blauw T-shirt en gympies, die op de lastigste vragen wel degelijk een antwoord had.

Na een kwart eeuw hemelbestormen, vertelde die ontmoeting, is de milieubeweging het establishment geworden waar een nieuwe generatie schrijvers en wetenschappers zich met kracht tegen afzet. Er bestaat vast een statistiekje waaruit blijkt dat zoiets onvermijdelijk is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden