Het 'foute' Swing-orkest van Ernst van 't Hoff

De Duitse jazzliefhebbers waren een kwart eeuw later nog niet uitgejuicht over de Nederlandse big band die in 1941-'42 triomfen vierde in de Berlijnse dancing Delphi-Palast....

Ook orkestlid Cees Verschoor blikte ruim veertig jaar na dato met trots en tevredenheid terug op zijn Berlijnse periode. 'Het was veel grootschaliger dan we in Nederland gewend waren, echt een groots opgezette show-business', vertelde de klarinettist in 1985 in de Volkskrant. 'We werden ook goed betaald, meer dan we in Nederland verdiend zouden hebben . En je wèrkte hè, wij waren in ieder geval gevrijwaard van het bielzen sjouwen.'

Daarmee raakte Verschoor aan de eerste van de vele paradoxen die dit stukje Nederlandse jazzgeschiedenis kenmerken. Het Ernst van 't Hoff-orkest was eind 1940 gevormd in opdracht van de Reichsmusikkammer. Het Derde Rijk kampte met een tekort aan amusementsorkesten doordat de meeste Duitse muzikanten onder de wapenen waren geroepen, en Cees Verschoor en zijn Nederlandse collega's werden voor de keuze gesteld: 'Het was òf spelen in Duitsland òf te werk worden gesteld in een werkkamp.'

Eenmaal in Berlijn aangeland, in februari 1941, ontdekten de bandleden dat het met de muzikale repressie wel meeviel. Duitsland was nog niet in oorlog met de VS, dus er mocht rustig Amerikaans Swing-repertoire worden uitgevoerd en zelfs op de plaat gezet.

De zojuist door het Nederlands Jazz Archief uitgebrachte cd Ernst van 't Hoff en zijn orkest 1941-'42 bevat bijvoorbeeld Berlijnse Polydor-opnamen uit februari 1941 van de Glenn Miller-hits In the Mood en Pennsylvania 6-5000. Zelfs in mei 1942, een half jaar na Pearl Harbor, maakte Van 't Hoff in Berlijn nog een plaatopname van de Italiaanse schlager Ciribiribin in een arrangement dat overduidelijk was geïnspireerd op de Swing-versie van de Amerikaanse trompettist Harry James.

Net als Ramblers-leider Theo Uden Masman was pianist Ernst van 't Hoff een eigenwijs heerschap dat zich niet graag door andere autoriteiten de wet liet voorschrijven. Zijn herkenningsmelodie I Never Dream (later noodgedwongen omgedoopt tot Alles wird gut) begon met de vier noten die ook het beroemde pauze-signaal van de BBC-radio vormden - een toespeling die de bezoekers van Delphi-Palast niet ontging. 'Die eerste vier noten speelden we altijd vertraagd en met veel nadruk', vertelt Cees Verschoor. Horst Lange noemt in zijn boek deze muzikale demonstratie van het Ernst van 't Hoff-orkest 'even brutaal als moedig'.

Tegelijkertijd waren deze muzikale verzetsstrijders soms niet wars van de meest beschamende collaboratie - vooral als er goed geld mee te verdienen viel. Trompettist Rinus van den Broek, die in Ciribiribin nog zo enthousiast de geest van Harry James opriep, speelde met hetzelfde gemak mee op de beruchte platen van Charlie and his orchestra: populaire Engelstalige songs met aangepaste anti-Britse, anti-Amerikaanse of zelfs antisemitische teksten, in Berlijn opgenomen voor de Duitse propagandazenders die zich op de geallieerde troepen richtten.

Eind 1943 kwam een einde aan de Duitse avonturen van Ernst van 't Hoff. Hij werkte met zijn orkest enige tijd voor de genazificeerde Nederlandsche Omroep, maar nam nog tijdens de oorlog de wijk naar België, waar hij in 1955 stierf. In Nederland hoort hij tot de symbolen van de 'foute' amusementsmuziek uit 1940-'45. De Duitse jazzliefhebbers bewaren daarentegen warme herinneringen aan de band die 'het op zichzelf stereotype In the Mood-thema jazzier uitvoerde dan alle andere orkesten (Glenn Miller en Edgar Hayes inbegrepen!)'.

De cd klinkt minder swingend dan de Duitse juichkreten zouden doen vermoeden. Technicus Harry Coster heeft het 78-toerengeluid op bewonderenswaardige wijze gerestaureerd, maar Ernst van 't Hoff legt zich in deze 24 opnamen uit 1941-'42 toch eerder toe op sweet dan op hot dansmuziek. Merkwaardigerwijs nam het jazzgehalte van zijn platen, naarmate de oorlog vorderde, alleen maar toe. Het Nederlands Jazz Archief hoopt Van 't Hoff's Belgische opnamen uit de laatste oorlogsjaren, die muzikaal vaak een stuk interessanter zijn, op een volgende cd uit te brengen.

Ernst van 't Hoff en zijn orkest 1941-'42.

Nederlands Jazz Archief NJA9401.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.