Het Fortuyn-effect

DE PREMIER zelf is nog volop in actie, maar aan de pacificatie van Kok kwam eind augustus een abrupt einde....

Het was te voorzien dat het post-Kok tijdperk tot nervositeit en opwinding zou leiden. Dat het er rond het Binnenhof zo onstuimig aan toe zou gaan, had echter niemand kunnen bedenken. Het smeulende wantrouwen van het CDA-kader tegen het verkrampte optreden van fractievoorzitter Jaap de Hoop Scheffer kwam onverhoeds tot ontbranding - hij had immers zijn benoeming tot lijsttrekker al op zak. De paleisrevolutie bracht niet de dynamische Marnix van Rij, maar de partij-ideoloog Jan Peter Balkenende aan de macht. Die zal zijn handen vol hebben aan het beperken van de schade voor het CDA.

Rond dezelfde tijd vielen Pim Fortuyn en Leefbaar Nederland elkaar in de armen. Dat ze gezamenlijk politiek Den Haag op stelten zouden zetten, hadden weinigen voor mogelijk gehouden. Leefbaar Nederland, officieel op 10 juni van dit jaar opgericht, leek aanvankelijk vooral een gemiste kans. De partij beschikte na anderhalf jaar voorbereidingstijd over niet meer dan een onsamenhangend lijstje van 25 programmapunten.

Het op zichzelf sympathieke motto van de nieuwe partij, 'het terugwinnen van het vertrouwen van de burgers in de politiek', werd vertaald in van D66 geleende thema's als een districtenstelsel, referenda en een gekozen burgemeester. Geen onderwerpen waar kiezers massaal opgewonden van raken, zo bleek uit de schamele drie zeteltjes die Leefbaar Nederland in de peilingen bij elkaar wist te sprokkelen.

Maar met de lancering van adviseur, tv-persoonlijkheid en opiniemaker Pim Fortuyn als lijsttrekker bleek de ban gebroken. De combinatie van populisme, behaagzucht en brutaliteit die Fortuyns optreden kenmerkt, voorziet in de latente behoefte van het verveelde electoraat om een lange neus naar de zelfingenomen paarse polderpraktijk te trekken.

Fortuyn beschikt in de verste verte niet over een geloofwaardig en uitvoerbaar programma. Maar hij hoeft slechts te wijzen op de mislukte inburgering van minderheden, de schoolcrisis, het falende mobiliteitsbeleid of het ondermaats presteren van de politie om de gevestigde partijen in de verdediging te drukken.

Leefbaar Nederland maakt het gevecht om de kiezers harder dan hen lief is. Dat is voor de vitaliteit van de democratie helemaal geen slechte zaak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.