Column

Het financiële overgewicht van Nederland

Luchtfoto van het hoofdkantoor van ABN AMRO.Beeld anp

'Krediet' hoort thuis in het rijtje 'wiel' en 'vuur'. Uitvindingen die de menselijke mogelijkheden enorm hebben vergroot. Door krediet, Latijn voor 'geloven' of 'vertrouwen', kunnen mensen die daar zelf de middelen niet voor hebben toch hun dromen realiseren.

In veel landen is er te weinig krediet. Hoe ambitieus en briljant je daar ook bent, hoe hard je ook wilt werken, hoe goed ook je plan, het geld om dit te realiseren is lang niet altijd voorhanden. In dergelijke landen zijn meer en grotere banken een zegen.

Nederland is niet zo'n land. Nieuw onderzoek van de Groningse econoom Dirk Bezemer, net als ik lid van het Sustainable Finance Lab, bevestigt wat al meerdere malen is vastgesteld: tot ongeveer eenmaal het jaarlijks inkomen van een land bevordert extra kredietverlening de economische ontwikkeling. Daarboven wordt de kredietverlening echter steeds meer een last. Het blijkt steeds moeilijker het geld op een zinvolle wijze te investeren. Meer krediet drijft dan vooral de prijs op van bestaande bezittingen als tulpenbollen, aandelen en huizen. Een lucratief spel voor alle betrokkenen, totdat het besef doordringt dat de schuld, de schaduwzijde van elk krediet, eens moet worden voldaan, met rente. Iedereen verkoopt in paniek en de prijzen storten ineen. De financiële bubbel barst, zoals onlangs nog op de Nederlandse huizenmarkt.

Hoewel Bezemer's bevindingen in lijn liggen met eerder onderzoek is deze wetenschap zeker nog geen gemeengoed onder de financiële elite van dit land, getuige de reacties van de bankeconomen (Ten Eerste, 10 juni).

Dat begint met de feiten. Han de Jong, hoofdeconoom van ABN Amro, wijst op 'onze reusachtige pensioenfondsen, waardoor spaargeld maar zeer ten dele vrijelijk beschikbaar is'. En ja, de Nederlandse pensioenpotten zijn internationaal gezien enorm. Maar naast hun pensioen sparen Nederlanders ook nog eens net zoveel als andere Europeanen bij de bank. Geheel los van de pensioenen behoort de Nederlandse bankensector tot de grootste van de wereld afgezet tegen het nationaal inkomen, met een omvang van maar liefst vier maal het bruto binnenlands product. Doordat de hypotheekverlening hier ontspoorde zijn 'we' nu uiterst afhankelijk van de grillige internationale financiële markten.

Ook dat hypotheekverlening niet 'productief' is, zoals Bezemer stelt, wil er bij De Jong niet in. Een eigen woning verhoogt het 'levensgenot' en is volgens hem 'daardoor zeker productief'. Hij verwart daarmee prettig en productief. Van het kopen van een duurdere woning neemt iemands inkomen niet toe. Het productief vermogen stijgt niet door de hypotheek. De steeds hogere schuld moet uit hetzelfde inkomen worden terugbetaald.

Maar ook de pret van een stijgende hypotheekschuld valt tegen. Zijn we er beter door gaan wonen? Ja, menig Nederlander geniet van een nieuwe keuken of serre. Maar terwijl de groei van de hypotheekschuld versnelde nam de nieuwbouw juist af. Van jaarlijks gemiddeld 110 duizend nieuwe huizen in de jaren '80 naar nog maar 70 duizend na 2000. We zijn vooral meer gaan betalen voor dezelfde huizen. De door de stijgende arbeidsparticipatie van vrouwen toegenomen koopkracht dragen we daardoor voor een belangrijk deel af aan de bank.

Wie hier vooral beter van werden, en daardoor echt prettiger konden gaan wonen, dat waren de bankiers. Eens bewoonden hoogleraren, hoofdmeesters en huisartsen de lommerrijke lanen van dit land. Nu worden ze bevolkt door bankiers, vermogensbeheerders en accountants. Rabobank-directeur Dirk Duijzer gaf onlangs (Nederlands Dagblad, 6 juni) aan hoe vanaf de jaren tachtig de beloning bij de banken is ontspoord: 'De salarissen verdubbelden. Alles kon.'

De kunst is de financiële sector, onder wiens overgewicht dit land zucht, op een beheerste manier te laten afslanken. Dat lukt niet als huizenprijzen twee keer zo snel stijgen als de economie groeit, zoals nu weer het geval is. De perverse prikkels, zoals de hypotheekrenteaftrek en de ruime hypotheeknormen, moeten uit het systeem. We kunnen dat op een geleidelijke manier doen en het aanpassingsproces helpen door jongeren een deel van hun pensioenbesparing- en premie in te laten zetten voor de eigen woning en door de huursector te verruimen, zoals deze week het IMF adviseerde.

Of we kunnen ons weer rijk rekenen. Waardoor we bij de volgende tegenslag net zo diep wegzakken als in de afgelopen jaren. Want net als bij die andere grote vinding, het vuur, kun je aan krediet lelijk je vingers branden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden