Het fenomeen Siem & Gré

Hij dook overal op. Onder nummer 13637789 is de foto van het echtpaar Siem en Gré te vinden in de beeldbank van persbureau ANP. Hoe een foto synoniem werd met de vergrijzende Nederlanders.

Op woensdag 25 augustus 2010, de dag dat Siem en Gré Timmerman besluiten een stuk te gaan fietsen, krijgt fotograaf Koen Suyk van het ANP de opdracht om een foto te maken van oudere mensen. De foto zal als illustratie worden gebruikt bij een artikel waarin wordt gemeld dat de levensverwachting in Nederland is toegenomen en het aantal gepensioneerden de 3 miljoen is gepasseerd.


Het is een zonnige dag. Suyk besluit te gaan kijken vlak bij zijn eigen huis. Op de Elswoutlaan in Overveen (gemeente Bloemendaal), een klassieke fietsroute in deze regio, fotografeert hij een vrouw en een man. Ze fietsen. De vrouw rijdt voorop en steekt keurig haar hand uit, ten teken dat ze rechtsaf gaan slaan.


Onder nummer 13637789 wordt de foto gearchiveerd in de beeldbank van het ANP. De fotoredacteur kiest de trefwoorden 'ouderen fietsen' en 'ouderen recreatie'. De titel van de foto is 'ouderen-recreatie-pensioen'.


Pas als hij de foto onder ogen krijgt, kan fotograaf Suyk zich het weer herinneren. 'Het was een simpele opdracht', zegt hij. 'Het ANP vroeg of ik even een serietje wilde maken. Eerst ben ik bij mij om de hoek gaan kijken. Later heb ik ook nog vier ouderen in een andere straat gefotografeerd.'


De fietsende ouderen op de Elswoutlaan zijn Siem en Gré Timmerman. Maar weinig mensen zullen de foto van het fietsende Haarlemse echtpaar de afgelopen jaren níét hebben gezien. Tientallen kranten en websites plaatsen de foto, bij de meest uiteenlopende onderwerpen.


Het echtpaar haalt ook de tv. Op 5 april bijvoorbeeld maakt de redactie van Nieuwsuur een item over de recessie. In het laatste deel wordt Wiebe Draijer geïnterviewd, voorzitter van de SER. Als presentator Joost Karhof het woord pensioenfondsen noemt, wordt achter Draijer de foto van het Haarlemse echtpaar groot geprojecteerd.


Siem (82) en Gré Timmerman (80) horen voor de eerste keer van een achterneef dat ze zijn gefotografeerd. De foto staat in een fietsblad. 'We zeiden dat hij zich vergiste. Nee nee, zei hij, jullie zijn het echt. We geloofden hem niet. Maar dat veranderde snel.'


Het fietsende echtpaar duikt overal op. De foto staat bij berichten op internet over e-bikes, de dalende fietsverkoop, de toename van het aantal verkeersdoden, de stijging van de zorgkosten voor ouderen, het vallen van oudere fietsers, de jaarlijkse fiets- en marktdag van de stichting Adullam in Doornspijk, 'rustpunten' in de gemeente Epe, fietsroutes in Hardenberg, zadelliften voor fietsers en een nieuwe bestrijdingsmethode van artrose.


Op upcoming.nl figureren Siem en Gré in een fotoreeks waarin bejaarden worden getoond die niet naast, maar achter elkaar fietsen. Ook kranten plaatsen de foto veelvuldig.


In de Volkskrant verschijnen ze op een onverwachte plaats, bij een bericht over de NOS op de satirische sportpagina Het Nieuwste Schavot. 'NOS Studio Sport nieuwe stijl', is het onderschrift bij de foto.


De foto is bij het ANP bijna dertig keer gedownload. Dat is veel, volgens het persbureau, maar niet uitzonderlijk veel. Het topjaar was 2012, met elf downloads. Het verschil tussen de ANP-cijfers en het aantal plaatsingen op internet is opvallend groot. Het lijkt erop dat de foto veelvuldig wordt gebruikt zonder dat het wordt gemeld. Wie op Google-afbeeldingen zoekt op 'oudere fietsers', krijgt onmiddellijk Siem en Gré Timmerman te zien.


'Kennelijk is het een krachtig, Nederlands beeld van een ouder echtpaar op de fiets', aldus het ANP. Een van de klanten van het ANP was een zoon van de fietsers, Menno. Voor 25 euro kocht hij de foto. Aan zijn ouders schonk hij een uitvergroting. 'Het is net een schilderij', zegt Gré Timmerman.


Op de fiets keerden ze terug naar de Elswoutlaan. 'Want we wilden weten waar de foto was genomen.' Ze hadden destijds niet in de gaten dat ze werden gefotografeerd. 'Dat doen ze kennelijk zomaar.'


Ze zijn er zo langzamerhand aan gewend geraakt dat ze zichzelf overal tegenkomen, of dat kennissen ze weer eens ergens hebben gezien. 'Meestal gaat het over pensioenen of over ouderen die een gevaar op de weg zijn.'


Siem en Gré Timmerman kunnen er wel om lachen. 'Het maakt ons allemaal niet zo veel uit hoor. We vinden het grappig.' Wel vragen ze zich soms af hoelang het nog door zal gaan. 'Straks kunnen we niet meer fietsen, maar wordt die foto toch ergens geplaatst. Dat zou zuur zijn.'


Oudere fietsers


De foto van het echtpaar Timmerman is bij het ANP bijna dertig keer gedownload. Dat is veel, volgens het persbureau, maar niet uitzonderlijk veel. Het topjaar was 2012, met elf downloads. Het verschil tussen de ANP-cijfers en het aantal plaatsingen op internet is opvallend groot. Het lijkt erop dat de foto veelvuldig wordt gebruikt zonder dat het wordt gemeld. Wie op Google-afbeeldingen zoekt op 'oudere fietsers', krijgt onmiddellijk Siem en Gré Timmerman te zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden