Het fatsoen van de aids-test

'Ik heb mijn stinkende best moeten doen om mevrouw ervan te overtuigen dat ze seropositief is en daar naar moet handelen', zegt de huisarts tegen het Centraal Tuchtcollege in Den Haag....

B. is tevreden over de speciale zorg die ook haar man en twee andere kinderen kregen sinds het aids-virus bij haar werd ontdekt. Toch moet de dokter zijn bemoeienis verdedigen voor het tuchtcollege. Voor de tweede keer zelfs, in hoger beroep. Haar klacht, dat de HIV-test is afgenomen zonder haar toestemming, is eerder verworpen door het Regionaal tuchtcollege in Amsterdam.

De Senegalese, die in 1996 als vluchteling naar Nederland kwam, spreekt Engels. Het gaat om het begrip informed consent. Heeft de arts haar uitgelegd waarvoor hij bloed wilde laten testen, heeft zij dat begrepen en ermee ingestemd?

Het 'ja' van de dokter staat tegenover het 'nee' van de patiënte. De rechtbankvoorzitter vraagt de arts of hij er zelf aan heeft getwijfeld of mevrouw B. en hij elkaar goed begrepen. 'Zeker', zegt hij. 'Er was het Engels en er was het cultuurverschil.'

Hij had, op grond van klachten waarvoor zij in een ziekenhuis werd opgenomen, al eerder gedacht aan de mogelijkheid van HIV-besmetting, maar toen geen actie ondernomen. 'Als een vrouw met mogelijke aids-besmetting op je spreekuur komt met de mededeling dat ze zwanger is, wordt het een andere zaak. Dan heb je met twee personen te maken.'

Hij vertelt hoe hij haar het nut van de test uitlegde: 'Als je het niet hebt, weet je dat je je geen zorgen hoeft te maken. Als je het wél hebt, kun je met die kennis iets doen.' Zij heeft toen geen 'nee' gezegd.

Hij heeft haar het formulier voor de test in een open enveloppe meegegeven en gezegd: 'Denkt u er nog eens over na'. De volgende dag heeft zij op eigen gelegenheid bloed laten afnemen. Maar toen de uitslag van het laboratorium binnen was, wilde zij die niet weten. Toen is de arts zijn 'stinkende best' gaan doen.

'Het is heel naar voor haar om te weten dat zij seropositief is, maar de begeleiding rond zwangerschap en geboorte is zeer belangrijk. Om maar iets te noemen: als een besmette moeder geen borstvoeding geeft, is de kans dat een kind besmet wordt veel kleiner. Ik heb goed voor haar gezorgd.

'Ik had te maken met een potentiële baby die aids kon krijgen en ook met haar twee jongens. Die zitten op een dorpsschool waar alles stoeit en doet. Ik ben ervan overtuigd dat ik tekortgeschoten was als ik geen HIV-test had gedaan.'

De zitting duurt lang. Mevrouw B. praat uitgebreid, maar erg zacht en is vaak moeilijk te verstaan. Een vrouwelijke huisarts in de tuchtrechtbank vraagt gedetailleerd door over het invoelingsvermogen van de aangeklaagde. Heeft hij zich erin verdiept wat er zou gebeuren als in haar Afrikaanse gemeenschap bekend zou worden dat mevrouw besmet was met het aids-virus?

De voorzitter zegt 'een zekere kriegeligheid' te beluisteren bij de ondervraagde. 'Ik begrijp hoe moeilijk het voor u is hier te zitten. Maar het gaat om een moeilijke en principiële vraag, waar meer patiënten en huisartsen mee te maken hebben.'

Door tussenkomst van een begeleidster van mevrouw B. valt op een gegeven moment het woord abortus. Mevrouw veronderstelde dat de dokter haar zou dwingen tot abortus als zij besmet was. In haar land van herkomst moet altijd alles gebeuren wat de dokter zegt. Abortus is wel ter sprake geweest, maar nooit in verband met de besmetting. Correspondentie in het dossier bewijst dat.

De huisarts veronderstelde dat zijn patiënte ongewenst zwanger was geworden omdat ze hem eerder verteld had dat ze geen kinderwens meer had en anticonceptie wilde. Hij schreef haar de pil voor.

Na een emotionele uitbarsting ('Ik kon hier met niemand over praten, dit is taboe in mijn cultuur') geeft mevrouw B. toe dat de gezondheid van haar gezin altijd vooropstond en dat zij toestemming gegeven zou hebben als de arts het 'fatsoenlijk' gevraagd had. Maar ook haar advocaat verschafte in zijn pleidooi geen helderheid over de lading van de woorden 'decent' en 'fatsoenlijk.'

Het Centraal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg verwierp de aanklacht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden