NieuwsCriminaliteit

Het excuus: ‘mijn criminele tweelingbroer is de dader’ werkt niet meer

Criminele eeneiige tweelingen komen niet meer zo makkelijk weg met hun misdaad. Het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) hoopt, samen met wetenschappers, minuscule verschillen op te sporen in het erfelijk materiaal van eeneiige tweelingen.

Bij een proefpersoon wordt DNA afgenomen tijdens de generale repetitie van het DNA-onderzoek voor de zaak Vaatstra. Beeld ANP

Deze nieuwe methode wil het onderzoeksinstituut binnenkort voor het eerst in te zetten in een verkrachtingszaak in het Drentse Schipborg. Op 6 juli 2019 werd een 76-jarige wandelaarster verkracht. Al snel kwam er een verdachte in beeld. Maar wat bleek: hij had ook een eeneiige tweelingbroer. En dat compliceerde de zaak. Eeneiige tweelingen hebben in principe hetzelfde dna. Dus in theorie zou ook de tweelingbroer het misdrijf gepleegd kunnen hebben.

Om dat uit te sluiten deed de rechtbank in april het verzoek om te onderzoeken of het toch niet mogelijk is om verschillen in het dna van de twee broers te ontwaren. Inmiddels heeft het NFI laten weten dat dit kan. ‘In het buitenland is het al wel eerder gedaan. Voor Nederland zou dit de eerste keer worden’, zegt Arnoud Kal, dna-specialist van het NFI.

Een normaal forensisch dna-onderzoek kan – in geval van spoed – binnen enkele uren zijn afgerond. Een dna-onderzoek naar verschillen tussen eeneiige tweelingen kan maanden in beslag nemen. En of er uiteindelijk verschillen worden gevonden, is de vraag.

Bouwstenen

Het dna van een mens is opgebouwd uit chemische bouwstenen – elk type bouwsteen heeft zijn eigen letter: G, A, T en C. In totaal telt een ‘bouwplan’ voor een mens drie miljard letters, de volgorde is voor iedereen anders. ‘Als je die letters zou uitprinten, heb je vijf pallets nodig met elk veertig dozen papier’, aldus Kal.

Het ‘bouwplan’ van eeneiige tweelingen is in principe precies hetzelfde. ‘Maar het kan zijn dat er bij de ontwikkeling van het lichaam kopieerfoutjes zijn gemaakt’, zegt Kal. ‘Meestal herstelt het lichaam dat wel, maar niet altijd. Als er een kopieerfoutje heeft plaatsgevonden vroeg in de embryonale ontwikkeling is dat foutje aanwezig in alle cellen.’

Dat betekent dat er mogelijk kleine verschillen te vinden zijn in het bouwplan van eeneiige tweelingen – het gaat dan om vijf tot tien letters van de in totaal drie miljard letters. ‘Dat betekent dat we heel precies al die drie miljard letters moeten lezen en vergelijken. Je wilt geen leesfouten maken’, zegt Kal. ‘Dat maakt dit proces kostbaar en bewerkelijk.’

Om het nog ingewikkelder te maken kan het ook zijn dat die kopieerfoutjes alleen op een bepaalde plek in het dna van het lichaam te vinden zijn – bijvoorbeeld wel in het dna van speeksel, maar niet in het dna van sperma. ‘Als op de plaats delict een speekselspoor is aangetroffen, willen we daarom het liefst de drie miljard letters uitlezen uit speeksel van de tweeling en daarin verschillen vinden. Daarna moeten we goed analyseren welke variant aanwezig is in het spoor op de plaats delict.’

Elkaar dekken

Volgens Kal is het een vaker voorkomend probleem: tweelingen, meestal broers, die samen misdrijven plegen of elkaar dekken. ‘We krijgen deze vraag geen honderden keren van justitie, maar toch wel een paar keer per jaar.’ Als er behalve dna, geen ander sluitend bewijs is, kan het gebeuren dat de rechter niet met zekerheid kan vaststellen wie de dader is. In zo’n geval gaan allebei de broers vrijuit. ‘In Noord-Nederland zijn twee beruchte broers actief. Ze worden verdacht van overvallen en inbraken. Maar komen er keer op keer mee weg.’

Uit een analyse van de DNA-databank van het NFI blijkt dat in de periode tussen 2002 en 2017  577 tweelingen erfelijk materiaal hebben afgestaan. Dat betekent dat ze verdachte, of een veroordeelde, in een strafzaak waren. In twee gevallen ging het om dna van eeneiige drielingen. De tweelingen worden vooral in verband gebracht met inbraken, drugsdelicten en geweldszaken.

Of deze techniek uiteindelijk ingezet zal worden in de Drentse verkrachtingszaak is overigens nog niet zeker. Kal: ‘Het hangt af van de tweelingbroer van de verdachte, of hij op vrijwillige basis wil meedoen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden