Het EQ van de MP

Ad Melkert stond bovenaan in de peilingen. Hij ging de mist in omdat hij de bakens niet tijdig kon verzetten....

Ronald Plasterk

De bedoeling van Melkerts campagne, uitstralen dat hij een betere premier zou worden dan Dijkstal, was goed, maar toen plotseling het bestaansrecht van het Paarse kabinet ter discussie kwam, bracht hij het niet op een draai te maken. Wat bedoeld was als minister-presidentieel leek opeens arrogant en kil.

Jan Peter Balkenende stond bovenaan in de peilingen. Hij was akkoord gegaan met het ten val brengen van zijn kabinet, omdat de peilingen lieten zien dat ook zonder de ruziënde LPF, zijn kabinet verder zou kunnen. De bedoeling met de verkiezingen was duidelijk: een doorstart mogelijk maken. Toen de PvdA opeens langszij kwam, bleek hij niet in staat de draai te maken. Wat bedoeld was als consistentie, werd opeens arrogantie. Want hij blijft er nu op hameren dat hij een sterke voorkeur heeft voor de VVD.

Maar die coalitie heeft geen meerderheid, op dit moment in de Tweede Kamer niet, en volgens alle peilingen de volgende week ook niet. Als je dan toch insisteert, straal je uit dat de mening van de kiezer er niet toe doet. En als er iets is wat de politiek geleerd zou moeten hebben van 15 mei is het dat de kiezers daar niet van gecharmeerd zijn. En dan wil hij ook nog zelf premier worden, want dat vindt hij het beste voor het land.

Het land ondertussen ziet een premier die probeert uit te stralen dat hij een staatsman is en een premierbonus verdient, maar aan wie je kunt zien dat hij behalve de Amstelveense krokettenmotie eigenlijk nog niet veel tot stand heeft gebracht. Leidinggevende ervaring had hij niet, en de eerste ruzie leidde binnen 87 dagen tot de val van zijn kabinet. Balkenende was geen erg sterke premier, en zijn dédain voor de PvdA die niet klaar zou zijn om te regeren heeft daarom iets merkwaardigs.

Natuurlijk speelt er campagnestrategie doorheen. Zalm staat klaar om alle kiezers op te vangen die bezorgd zijn dat een stem op het CDA de PvdA in de regering zou kunnen helpen. Om die zorg weg te nemen, spreekt Balkenende zich uit voor regeren over rechts. Dat was niet dom, tot voor kort. Maar nu het steeds duidelijker wordt dat zijn droomcoalitie geen meerderheid gaat halen, zou hij het op moeten brengen bij te draaien.

Misschien wordt het CDA de grootste, misschien de PvdA. Maar waarschijnlijk moeten die twee samen de regering van dit land gaan vormen. Het land heeft snel een stevige regering nodig. Er is een economische crisis, brede zorg over veiligheid en immigratie, en wie weet komt er een oorlog tegen Irak. Het land zit niet te wachten op een vechtkabinet à la Van Agt-II, een kabinet dat voor een van de twee partners nadrukkelijk tweede keus is, gebaseerd op wantrouwen.

Inhoudelijk is er geen enkele reden voor het CDA om zich zo tegen de PvdA af te zetten. Op talloze onderwerpen staat het CDA dichter bij de PvdA dan bij de VVD: inkomensverdeling en OZB, kwartje van Kok, de uitbreiding van Europa, natuur en milieu, oorlog tegen Irak, immigratie, ontwikkelingshulp, het bijzonder onderwijs. En toch maakt het CDA van een klein verschil in het tempo van aflossen van de staatsschuld een gigantisch nummer.

Balkenende is over de mogelijke toekomstige coalitiepartner ronduit beledigend: onbetrouwbaar, labiel, niet eerlijk, niet sociaal. Hij doet daarin denken aan die andere ex-VU-premier, Joop den Uyl, die ook niet kon verkroppen dat zijn regering hem was afgenomen, en die met wrok Van Agt tegemoet trad.

Er zullen de komende jaren lastige keuzes gemaakt moeten worden, waarvoor een breed draagvlak in de samenleving nodig is. Het CNV roept het CDA op om met links te regeren. Er moet snel een regering komen, gebaseerd op vertrouwen tussen de coalitiepartners, en over-en-weer begrip voor elkaars posities. Balkenende is bezig de sfeer grondig te bederven en koerst daarmee aan op een onnodig lange formatie. Een staatsman onwaardig.

Meer dan arrogantie is het waarschijnlijk gereformeerde stijfkoppigheid. Balkenende voelt niet aan dat de kiezers dat niet willen. Juist als je de premier wilt uithangen, dan gaat het niet aan om je zo in te graven.

Wouter Bos onderwijl heeft een hoger EQ: die reageert op al het gekift door rustig achterover te zitten en de kiezers tot zich te laten komen. Hij denkt niet dat het verstandig is je toekomstige partner oneerlijk en onbetrouwbaar te noemen. Dit weekend komt hij met een kandidaat-premier die rust en betrouwbaarheid uitstraalt, bestuurlijk gezag, geen partijklant maar een bindende figuur die burgemeester van alle Nederlanders wil zijn. Moet je eens kijken wat de kiezer dan doet op woensdag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden