Het enige dat rest is het verdriet van Srebrenica

Ratko Mladic (75) werd gisteren door het Joegoslaviëtribunaal veroordeeld tot levenslang. De voormalige Bosnisch-Servische legerleider en zijn advocaat wilden vanwege de hoge bloeddruk van de ex-generaal (80-180) uitstel van de uitspraak, maar rechter Fons Orie wilde daar niks van weten. Mladic joeg zijn bloeddruk verder omhoog naar levensgevaarlijke waarden en begon te schreeuwen, waarop hij werd afgevoerd en Orie doorging met het voorlezen van het vonnis.

'De Servische Napoleon' werd hij genoemd door zijn fans, van wie er nog altijd heel wat rondlopen in zijn vaderland. 'De slager van Bosnië' heette hij elders. Een grijze man met het bloed van duizenden aan zijn handen. Hij zal zijn einde vinden in de gevangenis; generaals jagen soldaten en burgers de dood in, maar zelf sterven ze in bed.

Mladic was verantwoordelijk voor de massamoord op bijna achtduizend mannen en jongens - soms niet ouder dan 12 - uit de moslim-enclave Srebrenica. Een zogenoemde 'safe haven' was het, destijds jammerlijk vaak verhaspeld tot 'safe heaven'. Voor de veiligheid daarvan stonden Nederlandse Dutchbatters garant, blauwhelmen onder leiding van luitenant-kolonel Karremans. 'Overste Karremans', de officiële aanspreektitel voor een militair van zijn rang die niettemin altijd iets laatdunkends hield, zeker in combinatie met de achternaam.

Hoe heeft Thom Karremans (68) naar Mladic gekeken?

Ongetwijfeld dacht hij terug aan 11 juli 1995, de dag waarop zijn leven in hotel Fontana in Bratunac, bij Srebrenica, een rampzalige wending nam. De dag waarop zijn naam synoniem werd met laf, kruiperig, onderdanig. De dag waarop Mladic hem kleineerde, nadat hij Srebrenica had overrompeld. Eén dag voor Dutchbat meehielp bij de scheiding van vrouwen en mannen - waarna de laatsten werden afgeslacht door Mladic' mannen.

De beelden van het gesprek tussen de twee militairen gingen later de wereld over. De Nederlandse schaamte voor wat er was gebeurd in Srebrenica heet sindsdien overste Karremans. Politici in Den Haag wasten hun handen in onschuld, overste Karremans was de sigaar.

Twee zinnen nekten hem, meer nog dan de uiteindelijke ramp. Hij had ze niet eens hóéven uitspreken, want Mladic vroeg er niet naar.

De overste: 'Ik zeg altijd: ik ben een pianist.' Mladic begrijpt het niet, begint die bange Hollander hier opeens over zijn muzikale hobby? 'Ik zeg altijd: ik ben een pianist', herhaalt Karremans. 'Don't shoot the piano player.' Mladic begrijpt nog niet wat Karremans wil zeggen; daarom neemt hij zijn toevlucht tot het ruwere soldatenwerk en blaft: 'U bent een waardeloze pianist!'

De volgende dag maakt Mladic het goed. Hij overhandigt Karremans een schemerlamp 'ter herinnering aan deze dag'. Het is de ultieme vernedering, maar Karremans neemt het cadeau niettemin dankbaar in ontvangst. 'For my wife?' - die zal hem ook blijven achtervolgen.

Een paar dagen later, als Dutchbat is aangekomen in Zagreb, kroonprins Willem-Alexander vrolijk meeloopt in de polonaise en iets zuidelijker de genocide is voltooid, prijst Karremans de strateeg Mladic. In 2006 ontvangt hij van Defensieminister Kamp een insigne, 'als erkenning van miskenning'. Vijf jaar later wordt Mladic gearresteerd.

Van oude mannen en dingen die voorbijgaan. Misschien dat nu zelfs de spoken uit de zomer van 1995 ophouden ons te kwellen. Het enige dat rest is het verdriet van Srebrenica - tot ook dat is opgelost in de tijd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.