Het Energieakkoord is dood

Vrij zicht

Burger moet gat dichten tussen lage energieprijs en hoge productieprijs van wind op zee.

Op bezoek bij het hoofdkantoor van energiebedrijf NUON in Amsterdam Zuidoost. Ze hebben er een indrukwekkende trade floor, met Engelssprekende jongeren en schermen vol grafieken. Elektriciteit komt namelijk uit het stopcontact, maar is ook handel. De vraag schommelt, afhankelijk van het weer, het uur, van crisis of groei. Het aanbod varieert ook en dus is er een groothandelsmarkt en een termijnmarkt.

Op een zomerdag komt er uit Duitsland een sloot elektriciteit, zegt Alexander van Ofwegen, directeur NUON Warmte. Bij mooi weer, met wind en zon, zijn de Oosterburen al bijna 100 procent duurzaam. De grafiek van het aanbod gaat steil omhoog en dus die van de elektriciteitsprijs bijna naar nul. En ook al is NUON zelf de grootste windproducent van Nederland, dat is voor een energiebedrijf helemaal niet leuk.

Nu komt het: de goedkoopte van elektriciteit is de doodsteek voor het Energieakkoord, dat anderhalf jaar geleden door veertig organisaties is gesloten. Even opfrissen: het Nederlandse energieverbruik moet in 2020 voor 14 procent hernieuwbaar zijn, in 2023 voor 16 procent. Cruciaal onderdeel daarvan is de bouw van windparken op zee en op land. Daarvoor is 18miljard subsidie beschikbaar, op voorwaarden. Maar als de elektriciteitsprijs instort, wordt windenergie duurder en kloppen de sommen van het Energieakkoord niet meer.

Dat klinkt gek, maar wordt bevestigd door zowel het Centraal Plan Bureau (CPB) als het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Tot voor kort ging iedereen uit van hoge energieprijzen. Dat energie schaarser en dus duurder zou worden is een van de ijzeren wetten onder het Energieakkoord. Zoals bekend doet een vat olie vandaag geen 100dollar maar de helft. The Economist schreef dat de energieprijzen wel eens langdurig laag zouden kunnen blijven. De olieprijs is gekelderd, door fracking komt veel meer gas en olie op de markt, ook zon en wind leveren extra aanbod. Energie is de komende decennia niet meer schaars, maar overvloedig. The Economist suggereerde dat het om die reden een goed idee zou zijn alle subsidies voor energie tegen het licht te houden. Bij dezen.

NUON-directeur Van Ofwegen is zo vriendelijk het prijsmechaniek toe te lichten. Elk elektriciteitsbedrijf zal uiteraard als eerste de goedkoopste energiebron aanwenden. Windenergie gaat voor, aangezien windmolens, eenmaal gebouwd, zonder grondstoffen draaien. Daarna komen de goedkope, vieze kolen en helemaal achteraan het even schone als dure gas. Het verklaart waarom bedrijven met veel gascentrales als E.On in Duitsland of bij ons NUON nu kreunen en zuchten.

De tobberij van NUON zal de milieubeweging worst zijn, maar ik vertel dit in verband met de paradox van het Energieakkoord. Die paradox luidt:hoe goedkoper de energie, hoe duurder de subsidie. Elektriciteit afkomstig van windenergie lijkt gratis, bijvoorbeeld als die afkomstig is uit Duitsland en je dus de subsidie niet ziet. Maar windenergie die van zee komt, is qua aanleg en onderhoud in werkelijkheid driemaal zo duur als die uit fossiele brandstof. Nederland moet volgens het Energieakkoord op zee voor 4.450mW aan windmolens bouwen, op land 6.000mW. Dat is gigantisch en er moet dik geld bij.

Ed Nijpels, poortwachter van het Energieakkoord, ontkende in het ADdat sprake is van subsidie aangezien de burgers via hun meter een opslag betalen. Brutaal, maar van mij mag het. Dan luidt de bizarre formule:goedkope elektra leidt tot een hoge rekening. Een bedrag van 500euro extra per jaar per gezin doet de ronde.

Zo bont als Nijpels heeft minister Kamp het niet gemaakt. Hij erkent dat wind op zee niet uit kan. 3miljard wil hij er per jaar op toeleggen, op twee voorwaarden. Het mag opgeteld niet meer worden dan 18miljard. En naarmate er meer windmolens worden gebouwd, moet de kostprijs met liefst 40procent zakken. Dat idee is gebaseerd op de veronderstelde technische verbetering.

Zowel het maximumbedrag als de kostendaling zijn 'taakstellend', schreef Kamp aan de Kamer. Dat is ambtenarentaal om te zeggen dat het feest niet doorgaat als aan die voorwaarden niet is voldaan. Kamp: 'Geen risico voor uit de hand lopende kosten.' Want: 'Hoge energieprijzen zorgen voor lagere subsidies.' Juist.

Het omgekeerde is aan de hand. De groothandelsprijs van energie is laag, de productieprijs van met name wind op zee blijft hoog. Het gat daartussen moet worden bijgepast. Het CPBwaarschuwde al vóór het Energieakkoord werd gesloten dat 'elke uitbreiding van de productiecapaciteit verliesgevend is' en pleitte om die reden voor uitstel van de bouw van meer windmolens. Het (uiterst duurzame) Planbureau voor de Leefomgeving concludeerde dat 'de financiering van toeslagen of subsidies duurder' wordt. De lage energieprijzen leiden 'tot een blijvend beroep op de subsidieregeling'. Precies wat Kamp heeft uitgesloten. Het Energieakkoord is dus feitelijk dood.

Als er kerels in de Kamer zaten, zouden ze de minister volgende week op de grill leggen. Jammer, maar dat zal niet gebeuren. Over de sommen van het Energieakkoord wordt tot dusver ijverig gezwegen. We weten niet eens wat het besparen van een ton CO2 kost. Het rapport van Tjibbe Joustra over het Groningse gasdrama is wat dat betreft verhelderend. Er was sprake van 'comfortabele waarheden' die men liever niet wilde herzien, de instanties waren 'een gesloten bolwerk', 'technocratisch en gericht op consensus'. Sprekend het Energieakkoord. Veertig organisaties die het roerend eens zijn, met de zegen en vooral met de miljarden van de minister. Wie houdt ze tegen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.