REPORTAGE

Het ene verpleeghuis stopt met het verplichte mondkapje, het andere niet – tot frustratie van het personeel

Bij woonzorgcentrum Het Spijk in Eefde probeert verpleegkundige Traci Schumaker (rechts) contact te maken met een van de bewoners. In dit verzorgingshuis werkt men nauwelijks meer met mondkapjes.  Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Bij woonzorgcentrum Het Spijk in Eefde probeert verpleegkundige Traci Schumaker (rechts) contact te maken met een van de bewoners. In dit verzorgingshuis werkt men nauwelijks meer met mondkapjes.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Ze zijn nog in de minderheid, maar hun aantal groeit. Verschillende zorgorganisaties overwegen om het mondkapje niet langer verplicht te stellen. Zo mogen verpleeghuismedewerkers van Sensire het mondkapje al thuislaten.

‘Heerlijk om weer zonder mondkapje te kunnen werken’, zegt verpleegkundige Traci Schumaker (28) als ze aan haar dienst begint op woonzorgcentrum Het Spijk in het Gelderse Eefde. De sfeer is veel beter, merkt ze, nu de bewoners de gezichten van de medewerkers op de afdeling eindelijk weer kunnen zien. ‘Er is hier niemand die lacht’, zei een bewoner tegen haar in de tijd dat ze de gezichtsuitdrukking van de medewerkers niet kon zien door de mondkapjes. ‘Dat raakte me’, zegt Schumaker. ‘Nu hebben ze weer door wie je bent en kun je een glimlachje tonen.’

Schumaker werkt voor zorgorganisatie Sensire. Die is vorige week als een van de eerste werkgevers in de ouderenzorg gestopt met het verplichte mondkapje voor verpleeghuismedewerkers; in de thuiszorg dragen de medewerkers ze nog wel. ‘Zowel voor het personeel als de verpleeghuisbewoners is het fijn’, zegt Sensire-woordvoerder Arend Pleysier. ‘Het kán, ook volgens onze specialisten ouderengeneeskunde, nu bewoners en personeel voor het overgrote merendeel zijn gevaccineerd.’

Een aantal zorgorganisaties volgt hun voorbeeld of overweegt dit te doen. Maar veel andere willen nog niet van het mondkapje af. Tot frustratie van veel verzorgenden en verpleegkundigen.

Doorweekt mondkapje

De zorgwerknemers die nog met een mondkapje werken, zeggen dat het fysieke werk, zoals het wassen van bewoners of het verschonen van de bedden, er nog zwaarder door wordt. Als verzorgende Monique Dijkstra (34) langer dan een half uur zo intensief bezig is geweest, is haar mondkapje doorweekt. Ze merkt bovendien dat ze vermoeider is na een dienst met het verplichte mondkapje op.

Het aantal besmettingen in de verpleeghuizen is rap afgenomen sinds het vaccineren van de bewoners begon in januari: van enkele honderden per dag tot dagelijks nog geen vijf. Inmiddels zijn er nauwelijks nog sterfgevallen door corona. De familie van bewoners mag al zonder mondkapje op bezoek komen. ‘Dan steekt het dat wij ze wel moeten blijven dragen’, zegt verzorgende en verpleegkundige in opleiding Dorien Rahman-Spies. ‘Het is gewoon zwaar, je krijgt minder adem, en nu vrezen we de hitte.’

Rahman-Spies ziet de bereidheid onder haar collega’s bij zorgorganisatie Noorderbreedte afnemen om de mond-neusmaskers continu te dragen nu ook ‘buiten’ de coronamaatregelen rap worden versoepeld. ‘Maanden hebben wij trouw de mondkapjes gedragen, om de bewoners en onszelf te beschermen. Al maanden hebben we geen besmettingen, de rek is er bij veel van ons uit.’

Noorderbreedte heeft het onderwerp voor komende maandag op de agenda staan. ‘Telkens bekijken we hoe we de versoepelingen maximaal kunnen benutten’, zegt een woordvoerder. ‘Daarbij staat de veiligheid en gezondheid van onze bewoners en medewerkers voorop.’

Mondkapjesmoe

‘Volstrekt logisch dat de verpleeghuiswerknemers ‘mondkapjesmoe’ zijn’, zegt een woordvoerder van beroepsvereniging V&VN. Maar zolang in veel regio’s het besmettingsniveau nog ‘zorgelijk’ is, zal het verpleeghuispersoneel moeten volhouden.

Ook hoogleraar ouderengeneeskunde Cees Hertogh, lid van het Outbreak Management Team, houdt een slag om de arm. De richtlijn van het OMT om in de zorg mondmaskers te dragen, blijft nog even staan, zegt hij, zolang de besmettingsgraad ‘zorgelijk’ is in de meeste regio’s. ‘Er zijn medewerkers die zich niet hebben laten vaccineren, en de beschermingsgraad van de vaccins is niet 100 procent.’ Als het aantal besmettingen zo blijft dalen, tot het niveau ‘waakzaam’, dan ligt het volgens hem ‘voor de hand’ dat het advies wordt aangepast.

Lastig is dat zorgorganisaties niet van hun personeel weten wie is gevaccineerd, vanwege privacyrichtlijnen. Versoepelingen van coronamaatregelen in de verpleeghuizen, waarmee veel zorgorganisaties toch al aan de voorzichtige kant zijn, zouden veel gemakkelijker zijn door te voeren als zij de precieze vaccinatiestatus en dus ook de vaccinatiegraad van hun personeel zouden weten. Ook bij mogelijke nieuwe uitbraken is het handig om te weten wie de prikken heeft gehad, zegt Hertogh.

In de huidige mondkapjesrichtlijn van het OMT en het RIVM zit wel enige ruimte, die zorgorganisaties kunnen gebruiken om de zorg naar hun eigen inzichten in te richten. Zorgorganisatie Sensire heeft die benut. ‘De mondkapjes hebben hun dienst bewezen toen de verpleeghuizen vaak coronabrandhaarden waren met veel slachtoffers, nu zijn ze een last’, zegt Sensire-woordvoerder Pleysier. ‘Het draagvlak om ze af te schaffen bleek overweldigend.’

Opvallend is hoe verschillend zorgorganisaties omgaan met de geboden ruimte in de richtlijn, ziet ook werkgeversorganisatie in de ouderenzorg Actiz. ‘Dat zijn besluiten die de organisaties zelf moeten nemen.’ Actiz zou liever zien dat het RIVM op een bepaald moment duidelijk zegt dat de mondkapjes niet nodig zijn.

Verzorgende Rahman-Spies vindt niet dat werknemers die zich wel hebben laten vaccineren zouden moeten lijden onder degenen die dat niet hebben gedaan. Hoe het is gelopen met de mondkapjes in de verpleeghuizen, speelt volgens haar mee in de huidige onvrede. ‘Toen het echt nodig was, waren er geen mondkapjes voor ons beschikbaar, daarna waren ze een tijd niet verplicht. Nu ze niet meer nodig zijn, komen we niet meer van ze af. Het kost ons al moeite de roosters rond te krijgen. Ons werk zou een stuk aangenamer zijn als die dingen af kunnen.’

Mondkapjes weer ter discussie

Nu het aantal besmettingen daalt, discussieert het Outbreak Management Team over de mondkapjesplicht in bijvoorbeeld winkels, zegt OMT-lid Andreas Voss. Maar of en wanneer dit voorschrift vervalt, is nog allerminst duidelijk.

Er is twijfel over de werkzaamheid van mondmaskers. Maar in de zorg, met veel kwetsbare patiënten, hebben mondmaskers zeker nut nu het virus nog rondgaat, zegt Heiman Wertheim, hoogleraar klinische microbiologie (Radboud UMC). Mensen kunnen ook al besmettelijk zijn voor ze symptomen van de ziekte ontwikkelen. En juist in die fase kunnen mondmaskers bijdragen aan verdere verspreiding van het virus, zegt Wertheim. ‘Nu al stoppen met maskers dragen, ook al is men gevaccineerd, lijkt mij wat voorbarig.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden