HET ELFDE GEBOD

ZOIETS is in Nederland ondenkbaar, dacht ik na de onthullingen over Jeffrey Archer. Afgelopen week werd deze Britse politicus tot vier jaar cel veroordeeld wegens meineed....

Archer keerde terug in de politiek. Tot hij zich vorig jaar kandidaat stelde voor het burgemeesterschap van Londen. Gebleken is dat Archer voor de zaak tegen The Daily Star zijn secretaresse in een blanco agenda fictieve afspraken liet schrijven, vrienden vroeg valse verklaringen af te leggen en onder ede heeft gelogen. Eén van de liegende vrienden kreeg spijt en bekende zijn bedrog.

Zoiets is in Nederland ondenkbaar, dacht ik. Maar nu hebben we Tara Singh Varma. Twee maanden geleden verliet zij de Tweede Kamer omdat ze ongeneeslijk ziek was. Er waren wel beschuldigingen dat ze financiële toezeggingen had gedaan die ze niet kon nakomen, maar dat wijtte ze aan haar snel verslechterende gezondheidstoestand. Nu blijkt haar hele ziektegeschiedenis een verzinsel. De artsen die haar zouden hebben behandeld, bestaan niet of kennen haar niet.

Het verschil tussen Archer en Varma is wel dat de Brit geldt als toppunt van doortraptheid. Het voormalige GroenLinkse Kamerlid wordt daarentegen met medelijden bekeken. Ze zou psychisch niet in orde zijn. In Nederland is grootschalig liegen blijkbaar het alleenrecht van mensen die zijn doorgedraaid. Wie bij zijn verstand is, doet zulke dingen niet.

Sinds Machiavelli is politiek echter bij uitstek het domein waar de wetten van de moraal niet gelden. De prins moet soms liegen om Vrouwe Fortuna zijn wil op te leggen. In de romans van Jeffrey Archer over Britse en Amerikaanse toppolitici is het vervalsen van documenten en het op leugenachtige gronden diskwalificeren van tegenstanders ook de gewoonste zaak van de wereld. Voor hen gelden de eerste tien geboden niet. Alleen het elfde is heilig: 'Don't get caught', wordt niet betrapt. Een van zijn romans heet dan ook Het elfde gebod. Dat ik dacht dat het onbeschaamde liegen van Archer in Nederland ondenkbaar was, komt niet omdat ik geloof dat onze vaderlandse volksvertegenwoordigers de deugdzaamheid zelve zijn. Integendeel. Maar liegen is zo'n primitieve vorm van de waarheid verbloemen. Het is ook niet zonder gevaar voor de leugenaar, zoals de lotgevallen van Archer en Varma bewijzen. Het maakt politici kwetsbaar omdat er altijd mensen zijn die weten dat het verhaal niet klopt.

In zijn biografie doet de oud KVP-politicus Norbert Schmelzer aanstormende politici een elegantere oplossing aan de hand: 'Spreek altijd de waarheid, maar nooit de volle waarheid.' Politici mogen van alles suggereren, als ze maar zorgen dat hun woorden nooit tegen hen kunnen worden gebruikt. De waarheid moet worden verstopt in een stroom gewichtige ruis. In de Nederlandse gedepolitiseerde verhoudingen wordt de raad van Schmelzer alom opgevolgd. Wim Kok spant daarbij de kroon. Hij verstaat de kunst om al pratend zo weinig te zeggen dat hij na zijn uitlatingen nog alle kanten op kan.

Alleen als de aantijgingen heel concreet worden, helpt de strategie van het rookgordijn niet meer. Maar zaken van publiek belang zijn zelden zo concreet als de beschuldiging dat iemand op 9 september om 1 uur 's ochtends een kwartier met een prostituee in een hotelkamer heeft doorgebracht. Het is daarom niet toevallig dat politici als Archer en Clinton vooral door hun seksleven in moeilijkheden komen.

Nederlandse politici hebben het geluk dat de vaderlandse pers op dat gebied zeer terughoudendheid is. Seks is hier een privézaak. Dus hoeven de politici zich niet te verstrikken in een web van leugens om hun genoegens te verhullen. Varma heeft echter de pech dat financiële misstappen in de privé-sfeer wel worden beschouwd als een publieke zaak.

Politici die betrapt worden op leugens worden gestraft. Dat is terecht. Toch blijft er iets schrijnen. Want dat Archer naar de hoeren gaat en er naast zijn vrouw en zijn vaste maîtresse nog zes of zeven andere vriendinnen op na hield, is namelijk geen bewijs dat zijn politieke plannen niet deugden. Dat Varma als privépersoon financiële toezeggingen doet die ze niet waar kan maken, betekent niet dat haar bijdragen aan het debat over de problemen van Marokkaanse jongeren waardeloos zijn.

Het is goed dat leugens om lijfsbehoud worden afgestraft, maar wat doen we met al die volksvertegenwoordigers die zich strikt houden aan het devies van Schmelzer? Zij houden zich met gemak aan het elfde gebod. Ze kunnen niet worden betrapt. Er valt immers niets te betrappen. Zoals er ook niets te winnen of te genieten valt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden