Reportage

Het eindspel van de klimaattop

Op weg naar een akkoord

Voorzitter Laurent Fabius van de VN-klimaattop wordt overstelpt met lof. Dinsdagavond, toen hij na twee dagen onderhandelingen in een plenaire zitting aankondigde woensdag met een nieuwe versie van het conceptakkoord te komen, donderde het applaus. Alle delegaties spraken hun steun uit voor de leiding. In Le Bourget groeit het geloof dat een akkoord gaat lukken.

Kleine eilandstaten willen een zo streng mogelijke deal om opwarming tegen te gaan. Beeld REUTERS

Het nieuwe concept kwam woensdag slechts twee uur later dan beloofd. En het is met 29 pagina's een stuk korter dan het vorige (43). Meer dan driekwart van de discussiepunten is opgelost. 'Het aantal keuzemogelijkheden is teruggebracht van meer dan 200 naar circa 40', zei staatssecretaris Sharon Dijksma woensdag tijdens een pauze in de onderhandelingen.

Maar op de grote strijdpunten liggen alle keuzes nog open. Richt het akkoord zich op een doel van maximaal 2 of maximaal 1,5 graden opwarming? Worden de fossiele brandstoffen afgeremd of afgeschaft? Zo ja, per 2050, zoals voor 1,5 graad moet? Hoe kunnen de vrijwillige, maar onvoldoende, CO2-reducties van landen worden aangescherpt? En moeten opkomende ontwikkelingslanden als China gaan meebetalen aan klimaatsteun voor de armste landen?

Klimaatspecial: hoe gaan mensen om met klimaatverandering?

De Volkskrant reist met een cameradrone de wereld rond om erachter te komen hoe mensen met klimaatverandering omgaan. En presenteert de harde feiten. Bekijk en lees hier de klimaatspecial, inclusief dronevideo's en data.

In lijn

De klus is nu om de conceptovereenkomst in lijn te brengen met de groeiende ambities, zeiden woordvoerders van ngo's gisteren in een reactie. 'Dit is crunch time. Het gaat moeilijk worden, maar er zit genoeg in de tekst om voor te vechten', aldus Kaisa Kosonen van Greenpeace.

Niettemin, constateren vriend en vijand in Le Bourget, opereren de Fransen vaardig. Door de onderhandelingen op te delen in werkgroepen en daarmee lastige dossiers te verdelen en stoorzenders te neutraliseren, hebben ze het proces handig gestroomlijnd zonder landen of blokken te tegenover elkaar te zetten. En zo alles in positie gebracht voor het eindspel van de onderhandelingen.

Dat vond ook Dijksma. 'Het voorzitterschap houdt zich keurig aan de afspraken en doelstellingen. Zaterdag een tekst en vandaag een nieuwe tekst, heel knap. Een groot compliment voor de voortvarende en toegewijde manier waarop Laurent Fabius het doet. Het applaus is volkomen terecht.'

Het broeit wereldwijd. En in Nederland

Meningen genoeg over de verandering van het klimaat, je zou er de feiten bijna door vergeten. Deze drie interactieve visualisaties laten harde data achter de wereldwijde opwarming zien. Wie zijn de grootste vervuilers? Hoeveel warmer wordt het in Nederland? Hoe zit het met CO2 en de 2 °C-grens? En ook: de gevolgen voor de Elfstedentocht.

Verdeeld

Het probleem voor Fabius zijn de landenblokken waarin de 196 landen zijn verdeeld. Veel landen zijn lid van meer dan één groep, maar de scheidslijnen lopen tussen de ontwikkelde landen en de ontwikkelingslanden, met de opkomende landen daar tussenin.

Al deze kongsi's proberen het onderhandelingsproces te beïnvloeden. Het spinnen en framen in wandelgangen, whatsapp-groepjes en de shuttlebus naar Le Bourget was afgelopen dagen niet van de lucht.

De G77 plus China willen als ontwikkelingslanden meer klimaatsteun van de rijke landen. De Gelijkgestemde Ontwikkelingslanden (LMDC, opkomende landen als China en Maleisië plus olielanden als Saoedi-Arabië en Venezuela) willen meer uitstoot zonder meer te betalen en een zo zwak mogelijk akkoord. De BASIC-landen (Brazilië, Zuid-Afrika, India en China) willen alleen klimaatsteun betalen als dat vrijwillig is. En de armste en kwetsbaarste landen, zoals de Alliantie van Kleine Eilandstaten (AOSIS) en de Minst-Ontwikkelde Landen (LDC), willen vooral een zo stevig en bindend mogelijk akkoord.

Arabische olielanden willen geen strenge deal en geen snelle afbouw van fossiele brandstoffen. Beeld AP

Bij elkaar

Afgaande op de nieuwe tekst hebben de Fransen vooralsnog al deze clubs bij elkaar weten te houden. De tekst bevat nog voor elk wat wils. Bij alle delegaties leeft voorts de wens met een voor het thuisfront goed resultaat Parijs te verlaten. 'Maar het gevaar is dat er zo'n groot en breed verlangen is tot een akkoord te komen, dat landen iets zwaks gaan afspreken om maar een deal te kunnen sluiten', zei Samantha Smith van het Wereld Natuur Fonds.

Volgens Donald Pols van Milieudefensie dreigt nog een ander risico, namelijk een uitruil. Cruciaal in het akkoord is het systeem van 'pledge and review': landen beloven vrijwillig hun CO2-uitstoot terug te dringen en die beloftes worden geregeld getoetst en aangescherpt. Volgens het bindende deel van de overeenkomst gebeurt dat pas vanaf 2023/24. 'In zo'n uitstel zouden grote uitstoters zoals de VS, de EU, China en India zich kunnen vinden', aldus Pols.

De grootste vier opkomende economieën, verenigd in de BASIC-landen, willen alleen klimaatsteun betalen als dat vrijwillig is. Beeld AP

Twee pogingen

Twee pogingen werden ondernomen om de arm-rijk-geschillen te overbruggen. De eerste door de EU, de VS en 79 Afrikaanse, Caribische en Pacifische landen, die dinsdag de 'High Ambition Coalition' presenteerden die pleit voor een bindende, ambitieuze deal, voor 1,5 graad en een pledge and review-systeem dat al begint vóór 2020, zonder overigens duidelijk te maken hoe die landen dat gaan invullen.

De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken John Kerry kwam gisteren naar Le Bourget om nog een andere aansporing te geven: hij kondigde een verdubbeling aan van het bedrag dat de VS spenderen aan klimaatsteun, van 430 naar 860 miljoen dollar in 2020. Als gebaar van goede wil, hoopt het Witte Huis, mogelijk het signaal waarop de ontwikkelingslanden wachten.

'Het is nog steeds mogelijk tot een ambitieus akkoord te komen', zei Dijksma gisteren, 'en het verdriet van Kopenhagen achter ons te laten'. Daar hebben de delegaties dan nog 48 uur de tijd voor. 'We maken ons op de hele nacht en morgen door te werken', zei voorzitter Fabius. Maar dat is hij wel gewend.

Europa wil wel een ambitieuze deal, maar niet het volle pond betalen. Beeld Getty Images
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.