Het einde van de universiteit en de Laatste Student

Een academische studie is geen reis naar luilekkerland met een BMW-patserbak, maar moet voorbereiden op een leven in dienst van de gemeenschap....

Onlangs stond op de campus van de Vrije Universiteit een patserbak van het merk BMW om de evenementen van de Carrière Dagen te promoten. Hierdoor leek de ingang van de Vrije Universiteit een aantal weken meer op het voorportaal van het Walhalla van de markt, dan op een respectabel opleidingsinstituut. Wie niet beter wist, kon denken dat hij zich 500 meter verder op de Zuidas bevond. Het beeld van de universiteit dat uit de reclamecampagne van de Carrière Dagen naar voren kwam, is dat van een veredelde beroepsopleiding waar studenten zich voorbereiden op een leven van aanzien, rijkdom en macht.

De campagne van de Carrière Dagen is niet de enige die, bedoeld of onbedoeld, de hebzucht en prestigedrang van studenten prikkelt in plaats van hun kritisch denkvermogen. Verschillende blaadjes en een overvloed aan posters moedigen studenten aan om ‘de weg naar de top’ te volgen. Dat alles ondersteund door stands waar studenten met gratis suikerspinnen en merkvoedsel naartoe worden gelokt. Een rondvraag leert dat dit aan andere universiteiten niet anders is.

De reclames van organisaties als de Carrière Dagen spelen in op een beeld van studeren waar veel studenten zich in zullen herkennen. Het betreft het beeld van de Laatste Student, om een term van Friedrich Nietzsche te lenen. Deze filosoof bekritiseerde de neiging van mensen het leven zo comfortabel mogelijk in te richten en louter naar simpel geluk te streven. Die mensen stonden volgens Nietzsche symbool voor de Laatste Mens waarin hij het einde van onze cultuur zag aangekondigd.

Nu is de universiteit van oudsher een schuilplaats voor cultuur. Hier kan men zich in vrijheid vormen tot kritisch denkend individu. Dit betekent voor onze tijd onder meer een verruiming van het wereldbeeld dat anders voornamelijk zou bestaan uit ervaringen met massatoerisme en massamedia. De Laatste Student wil zijn wereldbeeld echter niet vergroten. Getuige de zesjescultuur, vindt hij het zelfs al te veel gevraagd om naar vermogen te studeren. Studeren is voor hem vooral een kwestie van strategie. Hij bezoekt de universiteit om later de leuke en lucratieve baantjes te krijgen.

De consequenties van het cultuurloze gedrag van de Laatste Student zijn niet gering. Dankzij hem daalt het niveau van studies, en zijn docenten minder gemotiveerd om het onderwijs te vernieuwen. Het is bovendien zijn intellectuele luiheid die een extra motivatie vormt om de basisbeurs af te schaffen. Deze maatregel heeft repercussies voor studenten die wel naar eer en vermogen studeren. De Laatste Student kan zich moeilijk motiveren, waardoor onderwijsprogramma’s zo worden dichtgetimmerd, dat hij maximaal wordt geholpen om met een minimale inspanning toch een voldoende binnen te slepen. Deze onderwijsprogramma’s beperken de mogelijkheden voor andere studenten om extra vakken of zelfs meerdere studies te volgen.

Het is onbegrijpelijk dat de universiteit het gedrag van de Laatste Student tolereert. De universiteit behoort hem actief te vormen tot kritisch denkend individu. Dat is haar maatschappelijke opdracht. Dat kan door het aanbieden van intensievere colleges en het besteden van meer kwalitatieve aandacht aan papers en scripties. Dat kan ook door studenten te prikkelen om in plaats van de Donald Duck en GeenStijl op z’n minst één goed dagblad te lezen.

Het is belangrijk dat een docent zijn studenten enthousiast maakt om hun leven in dienst van iets groters dan de eigen portemonnee te stellen, zoals de wetenschap of de gemeenschap. De ware student is niet zozeer op zoek naar het inkomen, noch naar de rechten en privileges die hem in de toekomst zullen toevallen, maar naar de eisen en verplichtingen die hij zichzelf gaat stellen. Noblesse oblige. Een academische studie is dus geen reis naar luilekkerland met een BMW-patserbak, maar een eerste stap op weg naar een verantwoordelijke bijdrage aan de bloei van onze samenleving. Dit geldt voor studies als economie en rechten, maar evengoed voor natuurkunde en tandheelkunde.

Een universiteit moet haar studenten aanzetten tot zelfverheffing en het nemen van maatschappelijke verantwoordelijkheid. Het weren van reclamecampagnes die studenten aanzetten tot consumeren inplaats van studeren, is een stap in de goede richting. In een tijd die luistert naar de logica van marketing is dat geen gemakkelijke stap.

Toch is het van belang dat de universiteit zich beschermt tegen invloeden die haaks staan op haar maatschappelijke opdracht. Want als de universiteit deze opdracht niet serieus kan uitvoeren, dreigt zij te veranderen in een hbo-plus. En dat betekent de dood van de universiteit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden