InterviewAndrej Fatejev

Het einde van de macht van Poetin begint buiten Moskou

Russen zijn bozer geworden, zegt Andrej Fatejev, door de vergiftiging oppositieleider Navalny. ‘Er komen plots veel mensen langs op ons campagnekantoor, ze moedigen ons aan.’ Fatejev is kandidaat voor de gemeenteraad in Tomsk. Daar zijn dit weekend lokale verkiezingen, net als in ruim een kwart van de districten in Rusland. ‘Ons doel is om het monopolie van Poetins partij te vernietigen.’

Andrej Fatejev (voor)Beeld AFP

Andrej Fatejev vermoedde al dat Poetins geheim agenten op de uitkijk stonden. Het was half augustus en de 32-jarige politicus wandelde door zijn Siberische woonplaats met Ruslands oppositieleider Aleksej Navalny. Ze maakten opnames voor een documentaire die ervoor moet zorgen dat Fatejev en andere oppositiepolitici komende zondag de partij van Poetin verpulveren bij verkiezingen in 23 provincies.

Wat Fatejev niet vermoedde, was dat de bespieders de reis in Tomsk zouden aangrijpen om toe te slaan. ‘Aleksej vloog terug naar Moskou, ik bleef met een paar anderen in Tomsk om nog wat opnames te maken’, zegt Fatejev. ‘We hoorden het nieuws toen we aan het draaien waren. We zijn meteen naar de politie gegaan, zodat die onderzoek zou doen naar voorwerpen die Aleksej had aangeraakt. Maar de politie weigerde een onderzoek te openen. De officiële lijn is nog steeds dat er in Tomsk niets is gebeurd, ook al is in Duitsland bewezen dat Aleksej is vergiftigd met zenuwgif.’

Waren de verkiezingen van komende zondag de aanleiding voor de moordaanslag op Ruslands oppositieleider? Het zal waarschijnlijk altijd geheim blijven, maar zeker is dat Navalny’s campagnes bij lokale verkiezingen het Kremlin in steeds grotere problemen brachten.

Parlementjes

Zondag staat Poetins systeem voor een nieuwe proef. Dan gaan de stembussen open in 23 van de 85 Russische provincies. Inwoners kiezen gemeenteraden, provincieraden en op sommige plekken een gouverneur. Het zijn deze duizenden lokale parlementjes waar het einde van Poetins macht begint, menen Navalny’s medestanders.

Daarvoor wijzen ze naar Chabarovsk, een provincie in het Verre Oosten waar Poetins partij nog maar 2 van de 36 zetels in handen heeft. Toen de autoriteiten in Moskou de populaire gouverneur lieten arresteren, braken massale protesten uit in Chabarovsk. Die duren nu al twee maanden en tonen de toenemende frustratie over Poetins ‘gemanagede democratie’.

‘Ons doel is om het monopolie van Poetins partij te vernietigen’, zegt Fatejev. Hij is kandidaat voor de gemeenteraad van Tomsk, een studentenstad halverwege de elf tijdzones tussen Kaliningrad en Kamtsjatka. ‘Als dat lukt, dan krijgen we werkelijke macht om de stad te besturen.’

Dan moet er wel een oneerlijke strijd worden gewonnen. Fatejev neemt het op tegen de directeur van een groot energiebedrijf waar werknemers dienstbevel krijgen om op de directeur te stemmen. Het energiebedrijf, in handen van de staat, betaalt tevens de campagne van de directeur. Die komt daarmee weg, want zijn zakenpartner is de zoon van een vertrouweling van Poetin. Zo gaat dat in een gemanagede democratie.

Slim stemmen

Toch hebben kandidaten als Fatejev een kans. Die danken ze vooral aan een site die Navalny opzette: ‘Slim Stemmen’. De site geeft stemadvies in elk kiesdistrict van Rusland. Zo probeert Navalny om alle anti-Poetinstemmers in elk district te verenigen achter één kandidaat. Dat is lang niet altijd een kandidaat van Navalny zelf (die mogen vaak niet meedoen) maar regelmatig een communist of een lid van een nationalistische partij. Zo verloor Poetins partij zelfs in hoofdstad Moskou tal van zetels.

Het verschil met toen is, dat Navalny nu zelf is uitgeschakeld door de novitsjok-vergiftiging. ‘Dat is een probleem voor ons, want Navalny is een slimme en charismatische leider’, zegt Fatejev. Navalny’s documentaires en zijn shows op Youtube trekken een miljoenenpubliek. Dat weet geen enkele andere oppositiepoliticus te evenaren.

Maar de vergiftiging heeft Russen ook bozer gemaakt, zegt Fatejev. ‘Sinds de vergiftiging komen er plots veel mensen langs op ons campagnekantoor. Ze moedigen ons aan of helpen ons nu als vrijwilliger. Mensen zijn woedend en willen wat doen.’ Fatejev zegt zelf ook gemotiveerder te zijn sinds de vergiftiging. ‘We werken harder dan ooit.’ Maar hij denkt ook dat hij en anderen een doelwit kunnen worden. ‘Ik besef dondersgoed in welk land en in welke tijd ik leef.’

Chemische aanval

In andere Russische steden vielen deze week al slachtoffers. In Navalny’s kantoor in Novosibirsk vond een aanval plaats met een chemische substantie. Op bewakingsbeelden is te zien hoe een gemaskerde man het kantoor binnenstormt tijdens een training voor verkiezingswaarnemers, een flesje met vloeistof gooit en wegsprint. Drie waarnemers moesten naar het ziekenhuis. Volgens de voorzitter van het kantoor hadden ze last van hoofdpijn, duizeligheid en stuiptrekkingen.

De steeds macabere sfeer in de Russische politiek werd onderstreept door Jevgeni Prigozjin, een Kremlin-oligarch die opklom van Poetins cateraar tot aanvoerder van een huurlingenleger dat Poetins belangen verdedigt in binnen- en buitenland. Terwijl Navalny nog in coma lag, kondigde Prigozjin nieuwe rechtszaken tegen hem aan. ‘Als Navalny leeft, dan zal hij zich moeten verantwoorden voor de Russische wet.’

De uitdaging voor de oppositie is zondag om mensen naar de stembus te krijgen die Poetins systeem zat zijn. Bij vorige verkiezingen in Tomsk was het electoraat zo apathisch dat maar 15 procent kwam opdagen. Poetins partij probeert dat zo te houden door de verkiezingen dood te zwijgen. Campagneposters van Fatejev worden verwijderd. Dus gaat de jonge oppositiepoliticus snel weer de straat op om de inwoners van Tomsk mondeling attent te maken op de verkiezingen. ‘Dit is onze kans om terug te slaan.’

Lees ook

In de Siberische stad Chabarovsk gaan tienduizenden mensen al twee maanden de straat op in een ongekende protestgolf.

De vergiftigde Russische oppositieleider Aleksej Navalny is deze week met succes uit coma gehaald. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden