Het einde van de koffieautomaat

Smerige instantkoffie uit de automaat in een plastic bekertje. Geen kantoor kon zonder. Maar de voorhoede kiest nu voor espresso van horeca-kwaliteit....

‘Thuis drinken steeds meer mensen goede koffie. In het restaurant, op het terras, overal krijgen ze lekkere koffie. Dus verwachten ze dat ook op het werk’, zegt Jan Pieter Schretlen, commercieel directeur van Douwe Egberts Coffee Systems.

Dat het toch vaak schort aan de kwaliteit van de kantoorkoffie, ligt niet aan het aanbod, zegt Diana Beijer van HTC Horeca & Catering Adviescentrum. Maar bedrijven houden het vaak bij hun vaste cateraar; die doet de koffie erbij. Veel mensen weten niet eens welk merk koffie ze krijgen. Bij veel bedrijven gaat het eerder om het aantal kopjes ‘warme drank’, de doorloopsnelheid en het aantal apparaten, dan om de kwaliteit van de koffie.

Toch bestaat het: lekkere kantoorkoffie. Robert Heida levert die bijvoorbeeld: Palombini Espresso. Palombini is een familiebedrijf uit Rome dat vier jaar geleden naar Nederland kwam en zich aanvankelijk voornamelijk op de horeca richtte. De kantorenmarkt is het volgende doelwit. ‘Die markt groeit heel sterk. Veel raden van bestuur, directies en hoger management eten bij sterrenrestaurants als De Bokkedoorn en De Librije. Daar drinken ze onze koffie en dan gaat het dagen: ze realiseren zich dat de koffie bij hen op het werk eigenlijk van lage kwaliteit is. Dan benaderen ze ons via de restaurateur of de website.’

De (weliswaar nog bescheiden) hang naar kwaliteitskoffie doet Paul Verweel, hoogleraar bestuurs– en organisatiewetenschap in Utrecht, denken aan een ontmoeting met een directeur van een gerenommeerd onderzoeksinstituut. Die zei: ‘De kwaliteit van mijn instituut zit in mijn kopje koffie. Dat betekent: geen slootwater uit een automaat. Een stenen kopje, geen plastic bekertje. En een ijzeren lepeltje.’

Nog zijn het de voorlopers die kiezen voor een echt espressoapparaat voor het personeel. Veelal zijn het kantoren waar hoger opgeleiden werken die een goed salaris ontvangen, zoals consultancy-bureaus en advocatenkantoren. ‘Maar het besef dat goede koffie erbij hoort, sijpelt langzaam door naar de rest van de markt’, zegt Jan Pieter Schretlen van Douwe Egberts.

Bij zijn werkgever staan tegenwoordig volautomatische espressoapparaten, waarbij de donker gebrande bonen vers worden gemalen. ‘Hogere kwaliteit kost wel tijd. Als je in een pauze van een kwartier twintig man koffie wilt geven, heb je andere apparaten nodig.’

Daarom staat in veel kantoren nog een vertrouwd koffieautomaat, waarbij ‘espresso’ simpelweg een tikje sterkere koffie is in plaats van de echte Italiaanse espresso waarover Robert Heida, van Palombini, lyrisch kan vertellen. ‘Een espresso is bij ons twintig, hooguit vijfentwintig milliliter, dat is twee, drie slokjes. Dan heb je een voldaan gevoel, een heerlijke smaak die je zeker nog een half uur blijft proeven.’

Voor kleine bedrijven, tot zo’n veertig mensen, raadt Heida aan een espresso-apparaat met zogeheten servings te nemen, vacuümverpakte losse zakjes koffie. ‘Mensen doen weleens badinerend over Senseo-koffie, maar de kwaliteit is uitstekend, anders kiezen topkoks als Jonnie Boer of Robert Kranenborg hier niet voor.’

Zo’n serving, vindt Heida, is puur gemak: ieder kopje vers, altijd 7 gram, altijd goed aangedrukt. ‘Je krijgt altijd een mooie extractie met een mooie crèmelaag.’

Bij kantoren waar 500 tot 1.000 man werken, zijn kleine volautomaten handiger in het gebruik. Ook daarbij kun je kiezen voor kwaliteit, zegt Heida, die zelf uitsluitend apparaten met twee molens levert. De ene schijf is afgesteld op espresso, wat ook de basis is voor cappuccino. De andere molen maalt een andere melange, voor de café lungo, vergelijkbaar met de ouderwetse Hollandse koffie, maar dan wat frisser.

Kwaliteit heeft zijn prijs. Per kopje betaal je al snel 18 cent in plaats van 10 cent, schat Heida. ‘En servings zijn met 30 cent per kopje nog duurder.’

Volgens organisatiekundige Verweel zijn dit soort kosten voor veel bedrijven geen groot probleem. ‘De kwaliteit van de koffie en de wijze waarop je deze aanbiedt, is de weerslag van hoe je je personeel beziet.’

Naast betere koffie is de uitgebreide coffeecorner in opkomst. Diverse koffieleveranciers en cateraars hebben een eigen koffie-concept ontwikkeld. Bij ‘koffie-mét’ staat iemand bij het apparaat en zijn ook donuts of muffins verkrijgbaar. Maar in zo’n koffiebarretje moet de werknemer meestal wél betalen voor z’n kopje koffie.

Toch vragen steeds meer bedrijven om een luxe koffiehoek, zegt cateringadviseur Beijer. In plaats van de hele dag aan het bureau koffie te drinken, trekt het personeel dan naar een koffiehoek, waar de collega’s ter plekke kunnen genieten van een espresso en een gezellig praatje of een werkroddel.

Heida: ‘Ook de markt voor vergaderruimten in hotels verandert. Je ziet dat klanten veelal geen genoegen meer nemen met kannen vol lauwwarm zwart bocht op tafel. Dan gaan ze er liever om de zo veel tijd even uit om te genieten van goede koffie of van echte cappuccino.’

Willem Mastenbroek, hoogleraar organisatiecultuur bij de VU en adviseur bij de Holland Consulting Group, begrijpt die trend. ‘Tijdens het nuttigen van een kopje koffie praten mensen vrijuit over de zaken die ze bezighouden, ze vragen bevestiging of klagen over dingen die misgaan. Dat kan waardevolle informatie opleveren voor het bedrijf.’

Met een behaaglijk koffiecafé kan het management het informele contact stimuleren tussen het personeel en de hogere managers, omdat men elkaar in een luxe koffiehoek eerder zal treffen dan elders in het gebouw, zo is de gedachte. Het koffiecontact past in een bepaalde stijl van leidinggeven, management by walking around, waarbij managers zich wat vaker tussen het volk op de werkvloer laten zien.

Ook Geert Sanders, hoogleraar organisatiekunde in Groningen, ziet het koffiecafé op kantoor als een poging om het informele contact tussen het personeel te stimuleren. ‘In formele organisaties word je bediend met koffie of thee. Maar voor een open, informele organisatie is het goed ook klanten in zo’n café te ontvangen. Dan kunnen ze ruiken aan het bedrijf en aan de bedrijfscultuur.’

Dat de sportschoenenfabrikant Nike ook in Nederland inpandig een koffiehoek van de grote koffieketen Starbucks heeft, is nog uitzonderlijk, net als het ‘bankcafé’ dat ABN Amro samen met DE in Enschede heeft. Maar koffiemerken veroveren de kantoorvloer. ‘Als wij onze naam op een automaat zetten, stijgt de waardering’, zegt Schretlen van DE. ‘Mensen krijgen daardoor een beter gevoel bij dezelfde koffie.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden