ACHTERGRONDIsraël

Het eigenbelang van twee partijleiders dreigt Israël weer naar de stembus te voeren

Een halfjaar nadat Israël een eindelijk een nieuwe regering kreeg, lijken nieuwe verkiezingen onvermijdelijk. De crisis draait op het eerste gezicht om de staatsbegroting, maar eigenlijk zou de regering om twee andere redenen struikelen. Eén: Benjamin Netanyahu wil premier blijven. Twee: coalitiepartner Benny Gantz wil premier worden.

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu in gesprek met zijn coalitiepartner Benny Gantz. Beeld via REUTERS
De Israëlische premier Benjamin Netanyahu in gesprek met zijn coalitiepartner Benny Gantz.Beeld via REUTERS

Toen de twee aartsrivalen dit voorjaar met elkaar in zee gingen, vroeg iedereen zich direct af hoelang dat stand zou houden. Het land hing volledig in de touwen, omdat er in één jaar tijd drie keer verkiezingen waren gehouden die telkens weer geen regering opleverden. Daar kwam de coronacrisis nog eens overheen. Om een vierde stembusgang te voorkomen, staken Netanyahu (Likoed) en Gantz (Blauw en Wit) de koppen nog één keer bij elkaar en kwamen toch tot een akkoord.

Hierop viel de partij van Gantz onmiddellijk uit elkaar. Hun belangrijkste speerpunt was juist dat Netanyahu geen premier meer mocht worden, en zijn medepartijleiders waren woedend dat Gantz toch met hem in zee ging. Ook zijn kiezers voelden zich bedrogen, maar tegelijkertijd overheerste een gevoel van opluchting. Liever dit, dan nog een keer verkiezingen.

Machtsstrijd

De machtsstrijd tussen Netanyahu en Gantz heeft de coalitie echter van het begin af aan verlamd. Volgens het regeerakkoord mag Netanyahu de eerste achttien maanden premier zijn, en zal Gantz het stokje in november 2021 van hem overnemen. Maar de inkt van het akkoord was nog niet droog, of Netanyahu probeerde te voorkomen dat die wisseling van de wacht ooit zou plaatsvinden.

Gantz zag dat allang aankomen, en had voor de zekerheid nog een extra clausule in het regeerakkoord bedongen: als één van de twee partijen de regering zou laten vallen, zou de leider van de andere partij waarnemend premier worden. Maar er zit één maas in het net. Als de regering geen begroting aanneemt, komt deze automatisch ten val, en wordt de zittende premier de waarnemende premier.

Deadline

Daar lijkt Netanyahu nu op aan te sturen. Likud houdt de begroting al maandenlang tegen, en probeert Blauw en Wit te bewegen opnieuw over het regeringsakkoord te onderhandelen. Het parlement werd dat spelletje beu en stelde begin deze maand een deadline: als er op 23 december om middernacht nog geen begroting voor 2020 ligt, wordt het parlement ontbonden en volgen er op 23 maart verkiezingen. Netanyahu en Gantz hebben nog geprobeerd om een deal te sluiten waarmee die deadline verschoven kon worden, maar deze onderhandelingen klapten maandagavond .

Verkiezingen betekenen vrijwel zeker het einde van Gantz. Door zijn samenwerking met Netanyahu is zijn populariteit tot een dieptepunt gedaald, en volgens de peilingen staat zijn partij Blauw en Wit op instorten.

Maar ook voor Netanyahu staan de sterren niet gunstig. De premier hoopt een coalitie te gaan leiden die hem gunstig gezind is, zodat deze hem kan helpen te ontkomen aan de rechtszaken wegens corruptie en machtsmisbruik die hem boven het hoofd hangen. Dat lijkt er nu niet in te zitten: volgens de peilingen hebben zijn grootste rivalen op rechts (Gideon Sa’ar, Naftali Bennet en Avigdor Liberman) samen meer zetels dan zijn eigen Likoedpartij, en zowel Sa’ar als Liberman hebben gezworen geen coalitie met Netanyahu te willen.

En zo dreigt het eigenbelang van Netanyahu en Gantz het land opnieuw naar de stembus te voeren. Maar er is nog een kleine kans dat datzelfde eigenbelang hen op het laatste moment nog een oplossing doet vinden.

Lees verder:

Er waren maar liefst drie verkiezingen binnen een jaar voor nodig, maar toen besloten twee aartsrivalen toch om met elkaar te gaan regeren.

Netanyahu wordt vervolgd voor fraude, omkoping en bedrog. Openbaar aanklager Mandelblit zegt dat hij deze ‘met een zwaar hart’, maar ook zonder enige twijfel heeft genomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden