Column

Het eigen land is en blijft het ijkpunt

Een politiek die de geschiedenis negeert, leidt onherroepelijk tot ongelukken.

Achter de krijtrotsen...Beeld getty

Vorige week mocht ik aanschuiven bij het election breakfast op de Britse residentie in Den Haag. De Britse ambassadeur, Sir Geoffrey Adams, hield een geestig praatje over de schitterende kunstcollectie in zijn woning. Allemaal Hollandse meesters die in het Londen van de 17de eeuw kind aan huis waren. Mary Stuart hing er, naast echtgenoot Willem III, hun koning en onze stadhouder. En Michiel de Ruyter die de Britse vloot opblies. No hard feelings, grapte de ambassadeur. Britten zijn hun geschiedenis.

Intussen kwamen in de salon de verrassende uitslagen binnen op twee grote schermen. Mij trof hoe de opgewekte zorgeloosheid van de Britten afstak tegen de bewolkte, bijna boze reacties in het buitenland. Daar was de teneur dat Little England eraan komt, met die Schotse nationalisten en een dreigende Brexit. Cameron heeft wel gewonnen maar in Oekraïne deed hij al niet mee; hij is alleen met zichzelf bezig. Een oud-diplomaat: als ze maar niet denken dat ze nóg een opt out krijgen in Brussel.

Het contrast kwam me bekend voor. Bij de Britten kregen we een sausage roll met ketchup. Wat langer geleden zat ik aan tafel bij de Franse ambassadeur. Op vele Franse residenties in de hele wereld werd gelijktijdig exact dezelfde kaart geserveerd, om te vieren dat de Franse keuken op de monumentenlijst van de Unesco prijkt. De Franse rayonnement (schittering), aldus minister Fabius van Buitenlandse Zaken in het persbericht, zien we terug in de keuken. Zes gangen, met een voorgeschreven koud en warm voorgerecht, vis, vlees, uiteraard kaas en een toetje met chocola. Toen ik erover vertelde aan een bevriende hoogleraar, zei hij ongelovig: moet dat eeuwig hetzelfde blijven?

Marianne zonder kaasplank...Beeld EPA

Hij bedoelde dat de Fransen zich terugtrekken achter hun kaasplank. Iedereen weet immers dat Frankrijk een rijk in verval is; geobsedeerd door de vergane glorie van Napoleon. Ze denken alleen aan zichzelf, draaien zich onder afgesproken bezuinigingen uit, pleiten voor een gouvernement économique omdat ze dan zelf eerste viool kunnen blijven spelen. Inderdaad liggen in elke Franse boekhandel de stapels titels als La France perdue torenhoog. Je zou denken dat Frankrijk inderdaad verloren is, ware het niet dat dit soort boeken al sinds Napoleon wordt geschreven. Tegelijk weten de Fransen rotsvast dat zij het land van de mensenrechten zijn, de enigen in Europa die militair iets voorstellen, dat ze de tgv hebben en het atoom, en uiteraard die keuken.

Fransen en Britten, allebei afgeserveerd. Hoe zou het met de Duitsers zijn, ogenschijnlijk zo succesvol en overheersend? Verdomd, ook zij ontkomen niet aan het oordeel dat ze zich hebben ingegraven in hun eigen geschiedenis. De Duitse bijziende blik reikt niet verder dan het Rijnland. In The Economist van deze week staat een boutade over de monetaire strengheid waarmee Duitsland de eurozone gijzelt. Het heet ordoliberalisme en was een naoorlogse reactie op het totalitarisme van Hitler en Stalin. Zuinigheid is het steekwoord, vastgelegd in het 3-procentsdictaat van Maastricht. The Economist vindt het irrationeel dat Duitsland een macro-economie bestiert als de befaamde Schwabische huisvrouw haar huishouden. De wereld kijkt er hoofdschuddend naar, behalve de Duitsers zelf (en de Nederlanders, maar zoals Harry Mulisch al zei, in ons zit een kleine Duitser die eruit wil).

Zo hoor je aanhoudend dat alle belangrijke EU-landen vooral met hun eigen historische neuroses bezig zijn. Over de Nederlandse dijken hoef ik het niet te hebben. Wat steken we hiervan op? Ten eerste, dat al die nationale staten springlevend zijn. De geschiedenis laat zich niet wegpoetsen. Je kunt wel doordrammen wat er allemaal in EU-verband moet gebeuren en hoe verschrikkelijk urgent het is, van klimaatopwarming tot Russische bedreiging, maar het eigen land is en blijft het ijkpunt. Ortega y Gasset, wiens Opstand van de massamens zojuist subliem is vertaald, schreef: 'Het verleden is de natuur van de mens die in galop terugkeert.' Een politiek die de geschiedenis negeert, leidt onherroepelijk tot ongelukken. Dat kunnen we dagelijks in Griekenland vaststellen.

En dus is les twee: goed opletten wie aan het woord is, over die Europese losers achter hun krijtrotsen en kaasplanken. Amerikanen bijvoorbeeld, van geldkraaneconomen als Paul Krugman tot The New York Times die een hoofdartikel over Cameron kopte met 'Suicide of Britain'. Het was eurocommissaris Olli Rehn die in een interview met deze krant uitlegde dat Europa in de VS niet begrepen wordt. De Europese Unie is nu eenmaal anders, een konvooi met 28 schepen die zo goed en zo kwaad als het gaat op koers moeten blijven. 'Politieke haalbaarheid leidt tot voortmodderen. De schoonheidsprijs krijgt het niet, maar we doen het ermee.'

Zo is het. En dan heb je de eurocraten, de hooggeleerden in de Brusselkunde, de economen, juristen en de journalisten die vinden dat de nationale staat gisteren moet worden opgeheven. Zij hebben zich allemaal 30 centimeter boven het maaiveld verheven. De oude eurocraat legde uit hoe erg het voor de Britten is dat zij niet bij de euro horen. Ook al vinden de Britten dat zelf helemaal niet, en ook al zijn de Britse groeicijfers veel beter dan die van de eurozone. Politici die geen Guy Verhofstadt heten, hoor je zelden zo. Die moeten nu eenmaal naar hun kiezers luisteren. Aan mijn lijf geen polonaise, denken de meesten van hen. Kiezers, en niet alleen Britse kiezers, zijn over het algemeen nogal behoudend. En de onbezorgdheid waarmee de Britse ambassadeur Sir Geoffrey in zijn sausage roll beet, was op een of andere manier heel geruststellend.

De Schwabische huisvrouw...Beeld EPA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden