Het ego laten vallenvoor het geheel

Het Vlaamse jazzlabeltje Ciclic bestaat nog maar vier maanden en werkt met abonnementen. In de geest van de geïmproviseerde muziek betaalt de abonnee voor cd’s die nog gemaakt moeten worden.Door Koen Schouten..

Het lijkt hopeloos ouderwets, zeker voor een nieuw label: muziek alleen op cd uitbrengen. En dan ook nog eens louter als abonnement, iets waar ook steeds minder mensen voor te porren zijn. Vrijwel alle kranten en tijdschriften verliezen abonnees. En downloaden is de nieuwe manier om muziek te kopen, dat weet iedereen.

Maar dat geldt vooral voor popmuziek. Bij jazz en improvisatie ligt het anders. Niet de jeugd luistert naar impro, maar mensen vanaf eind twintig. ‘Hun internetgebruik moet je niet overschatten. Plus: cd’s klinken nog altijd veel beter dan mp-3’s.’ Eli van de Vondel runt samen met enkele gelijkgestemde muzikanten het onafhankelijke Gentse labeltje Ciclic. Het biedt musici in het vrij armoedige Belgische jazzklimaat een unieke mogelijkheid: met een uitdagende combinatie van muzikanten in een dag of twee een cd opnemen. Ze verdienen er niets mee, maar ze zijn verzekerd van artistieke vrijheid en relatief uitgebreide verspreiding.

Voor 110 euro kan de geïnteresseerde een jaarabonnement nemen. Daarvoor krijgt hij tien cd’s, in eenvoudige kartonnen hoesjes. Op de website van Ciclic kan artwork worden gedownload om zelf uit te printen. In april kwam de eerste cd uit: Aprimi, een bijzonder aanstekelijk klinkende samenwerking tussen de trompettist Bart Maris, pianist Eric Rottiers, drummer Giovanni Barcella en gitarist Van de Vondel. Daarna verschenen duoplaten van Rottiers en Van de Vondel en van Barcella met klarinettist Tom Wouters.

Wie nu abonnee wordt, zal deze cd’s niet meer ontvangen. Het lidmaatschap geldt voor de eerstvolgende tien opnamen. De luisteraar betaalt dus vooraf voor iets dat nog gemaakt moet worden – een risico, maar ook spannend en in de geest van geïmproviseerde muziek. ‘Dat wordt opgepikt. Veel abonnees blijken zich zelfs in te schrijven zonder eerst naar de mp-3’s te luisteren die op de site staan.’

De Belgische jazzscene is conservatief, waarbij de Waalse scene nog meer op traditie is gericht dan de Vlaamse. Is in Nederland vrije improvisatie geïnstitutionaliseerd dankzij onder meer de inspanningen in de jaren zeventig en tachtig van musici rond de Amsterdamse Instant Composers Pool, in Vlaanderen is dat nooit echt gebeurd waardoor de muziek het nog moeilijker heeft. Platenmaatschappijen die alternatieve muziek uitbrengen zijn er vrijwel niet. Als er wat verschijnt, is het in eigen beheer. Ciclic bestaat nu vier maanden en heeft honderd abonnees. Als je bedenkt dat een succesvolle jazz-cd in België zo’n vijfhonderd stuks verkoopt, zou Ciclic best eens een betekenisvolle kracht kunnen worden.

Bart Maris is een van de meest gevraagde trompettisten van Vlaanderen. Hij speelt in uiteenlopende pop- en jazzbands waaronder Flat Earth Society, Jaune Toujours, Briskey, Arabanda en Moker. Hij werkt graag in totaal vrije situaties. ‘Maar tenzij ik het zelf organiseer, gebeurt het niet. De maatschappij is tegenwoordig zeer resultaatgericht. Daardoor krijgt impro nog maar heel weinig platvorm. Het is muziek die niet in een kader te vangen is. Het eindresultaat staat nooit vast, waardoor boekers en organisatoren huiverig zijn voor de muziek. Bij impro sta je als programmeur met je broek op je knieën. Het kan anders uitpakken dan je gewild hebt. Terwijl een organisator eigenlijk zou moeten zeggen: het publiek moet het maar pikken, met de musici mee op hun bek gaan. Boos worden desnoods. Maar ik merk dat er een middle-of-the-road gevoel heerst. Kijk maar naar welke muziek er nu alternatief wordt genoemd. Die werd tien jaar geleden nog als normaal beschouwd.’

Van de Vondel: ‘In hedendaagse jazz borduurt men voort op dingen die iedereen al kent. Het is een soort simulatie, waarbij je niet meer hoeft na te denken. Ik wil kijken wat er gebeurt als je heel die stijl laat vallen. Dan loop je risico’s en kunnen dingen mislukken. Ik vind het persoonlijk heel moeilijk dat op een podium te doen. Daar moet je toch op een of andere manier een verhaal van a tot z spelen.’

Maris: ‘In de studio maak je veel radicalere keuzes. Ik had Eli wel eens op een jam gehoord, maar daar functioneert hij niet echt. Dan is hij een stoorzender, daar worden mensen ongemakkelijk van.’ Van de Vondel: Binnen het jammen raakt men vaak toch in een binaire stijl terecht waarbij ik niet het idee hebt dat men op zoek is naar een nieuwe manier van expressie.’

Maris: ‘Als je aan zoiets concreets als een cd werkt, kun je heel duidelijke keuzes maken in wat je wel en juist niet wilt laten horen. En het zou ook best kunnen dat musici na een opnamesessie zeggen: sorry, maar ik heb liever niet dat dit wordt uitgebracht. Dat vind ik wel mooi, eigenlijk.’

De termen ‘jazz’ en ‘improvisatie’ voldoen eigenlijk allebei niet meer voor de muziek die Van de Vondel op zijn label wil uitbrengen. ‘Het enige wat wij met jazz gemeen hebben is dat we improviseren. Maar door wat er vaak mee gedaan wordt, vind ik de term improvisatie zelfs al een beetje negatief. Alsof je maar even wat doet. Ook in vrije impro wordt meestal binnen een kader gespeeld. Een van de muzikanten dirigeert vaak de anderen. Wij willen juist het ego laten vallen voor het geheel, zo subjectief mogelijk klinken. Dat ontbreekt nu bij jazz, voor mijn gevoel. We staan dichter bij moderne gecomponeerde muziek. Als ik luister naar componisten als Luigi Nono en György Ligeti: dat is allemaal heel wetenschappelijk en doorgecomponeerd. Maar eigenlijk zou het, op de juiste tijd en plaats en met de juiste mensen, ook geïmproviseerd kunnen zijn.’

Ciclic wil die tijd en plaats creëren, een ontmoetingsplek zijn voor musici. Maris: ‘Het is belangrijk dat het gebeurt, zelfs al zou het gedoemd blijken om ter ziele te gaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden