AnalyseHet effect van de lockdown

Het effect van de lockdown is gering. Waar zit het lek?

De kinderen thuis, de horeca en niet noodzakelijke winkels dicht – en nóg willen de besmettingscijfers maar niet lekker dalen. Komt het door het weer, het virus of toch door ons gedrag?

Amsterdam lag er verlaten bij tijdens lockdown.  Beeld Joris van Gennip
Amsterdam lag er verlaten bij tijdens lockdown.Beeld Joris van Gennip

Het begint op te vallen. Drie weken duurt de lockdown alweer, en toch wil het virus maar niet wijken. Het aantal besmettingen? Gedaald, maar dat kan ook komen doordat de afgelopen week minder mensen naar de teststraat gingen. Het aantal ziekenhuisopnamen? Wat lager, maar niet de neergang waarop men had gehoopt.

Zelfs het befaamde reproductiegetal ‘R’, maat voor de snelheid waarmee het virus zich voortplant, wil maar niet goed zakken, constateert hoofdepidemioloog Susan van den Hof van het RIVM. Net onder de 1 zal het getal nu liggen. Ter vergelijking: tijdens de eerste lockdown daalde de R nog van rond de 2 naar 0,7.

‘De curves zijn momenteel heel schokkerig, na de feestdagen. Pas als we straks weer in een normale week zitten, kunnen we echt zeggen hoe de epidemie zich ontwikkelt’, zegt Van den Hof. Maar eerlijk is eerlijk: in de touwen hangt het virus niet. Waar ligt dat aan?

1 | We zijn te slordig

Haast een open deur, maar toch: we houden ons minder goed aan de regels. ‘Half maart was het virus nieuw en eng en was iedereen gemotiveerd. Nu zijn de mensen toch wat minder bang’, zegt Van den Hof. ‘En dat zie je terug, in het verkeer en op straat.’

Zeker: uit de mobiliteitsdata van Google, van mensen die hun telefoonlocatie delen, blijkt dat we ons weer net zo weinig buitenshuis bewegen als in april, tijdens de vorige lockdown. Maar dat kan ook komen door de feestdagen; in de weken voor Kerst gingen we haast net zo vaak naar het werk en naar de winkel als in september.

Bovendien is van de positief geteste mensen van wie de GGD dat kon achterhalen, ongeveer eenderde aangestoken bij vrienden- of familiebezoek, en een op de tien op het werk: niet direct een teken dat we onszelf thuis afzonderen. ‘Mensen nemen beredeneerde risico’s’, is de indruk van hoogleraar moleculaire microbiologie Marc Bonten (UMC Utrecht). ‘Zo van: dat ene bezoekje moet toch kunnen? Of: ik moet toch op mijn werk kunnen zijn?’

2 | Het is het seizoen

In Duitsland: verlenging van de maatregelen. Het Verenigd Koninkrijk: een lockdown tot half februari. In Italië, Frankrijk en Denemarken: een scherpe stijging van het aantal besmettingen.

Kijk om je heen, en al snel wordt duidelijk: we zijn niet het enige land met coronaproblemen. Een duidelijk teken dat het winterseizoen een rol speelt, het seizoen waarin luchtwegvirussen nu eenmaal altijd opspelen. Want in de korte, koude winterdagen zitten we meer binnen, en bovendien kunnen luchtwegdruppeltjes met virus zich beter verspreiden in koele, droge lucht zonder fel zonlicht.

‘We zwemmen tegen de stroming in. Vind je het gek dat je dan niet vooruitkomt?’, zegt hoogleraar virologie Louis Kroes (LUMC). ‘Je moet niet de illusie hebben dat je dit met wat draaien aan de knoppen van de lockdown weg kunt krijgen. Het is triest, maar de omstandigheden zijn buitengewoon ongunstig.’

De aanbeveling van de hoogleraar is controversieel: ga meer mee met de stroming. ‘Je krijgt nu de gebruikelijke reflex: dan moeten de maatregelen maar strenger. Maar waarom zouden die wel aanslaan? Ik zou ervoor pleiten om het meer te accepteren zoals het is, en je meer te richten op het zo maximaal opvangen van een eventuele toename. De horizon van effecten van vaccinatie en het voorjaar begint al in beeld te komen.’ Een argument waartegen epidemiologen overigens steevast inbrengen dat zo’n toename snel uit de hand loopt, omdat zonder maatregelen het aan geïnfecteerden niet netjes gestaag, maar ‘exponentieel’ oploopt.

Anderen willen het seizoenseffect te lijf gaan met techniek in huis, zoals luchtbevochtigers of -verversers. Stuk voor stuk ‘geen onzinnige gedachten’, vindt ook Kroes. Al betwijfelt hij of er één maatregel is die het virus volledig kan remmen.

3 | De Britse mutant heeft het gedaan

En dan is er nog de mogelijkheid dat de ‘Britse variant’ een rol speelt, het iets gemuteerde virus dat afgelopen september opdook in Londen, zich sindsdien razendsnel over Groot-Brittannië verspreidde en inmiddels ook in ons land steeds nadrukkelijker van zich laat horen.

‘De cijfers uit Engeland tonen steeds overtuigender dat er echt wat aan de hand is’, zegt Bonten. Hij wijst op een studie waarin men de R-waarde van het gewone coronavirus vergeleek met die van de Britse variant: voor het gewone virus geldt in Groot-Brittannië een R van 0,85, maar voor de variant ligt dat getal op 1,25. ‘Dit virus wil je niet de ruimte geven.’

Gelukkig is er ook een lichtpuntje, zegt Van den Hof: in ons land is het virus voorlopig nog maar mondjesmaat waargenomen. ‘We zien geen enorme toename van het percentage besmettingen. Dat kan betekenen dat deze variant in een lockdown zoals we die momenteel hebben niet de kans krijgt om zich snel te vermeerderen.’

Keerzijde: versoepel de maatregelen, en een opleving van de Britse variant is wat je kunt krijgen. Veelzeggend is de toestand in Denemarken, waar men de coronamaatregelen deze week aanscherpte, júíst om de griezelig snelle opmars van de Britse variant in het land te vertragen.

‘Stel dat de Britse variant bij ons momenteel een R-waarde heeft van bijvoorbeeld 1,1, dan gaat de verspreiding langzaam’, zegt Bonten. ‘Maar als we de maatregelen versoepelen en de R groeit naar bijvoorbeeld 1,4, zitten we over een maand met de gebakken peren. Ik zou dat experiment nu niet aandurven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden