Het eeuwig eenzame Kamerlid dat altijd aanwezig was

Al zag je hem eigenlijk nooit, aanwezig in Den Haag was hij op zijn manier altijd. Na ruim tien jaar komt er nu een einde aan een markante politieke loopbaan....

Aan de Haagse Denneweg kent niemand de doctorandus. In de kantoorboekhandel op de hoek, de parfumerie, de chique sieradenzaak: de naam Mallebrootje doet slechts wenkbrauwen fronsen. Zelfs in café Voorhout – pluchen kleedjes en biljart – waar de parlementariër onder het genot van een dubbele jenever toch veelvuldig de openbare mening moet hebben gepolst, schudt de kastelein het hoofd.

Het is de dag na de val. Antiquairs lezen op een bankje voor hun winkel de krant, op de terrasjes gaat het over de politieke crisis die zich de avond ervoor, op een steenworp afstand, heeft voltrokken. Tien jaar lang mengde drs. Mallebrootje, de befaamde politicus uit Elst, zich met graagte onder het volk van de Denneweg. Hij had er zijn pied-à-terre, prikte een vorkje weg in bar bistro De Hooischuur, hield er in zijn stamcafé eens per week spreekuur voor de achterban.

Hij deed dat geruisloos, blijkbaar. Net als zijn werk in de Tweede Kamer, even verderop, waar hij ijverig streed voor herijking van de plattelandsbelangen, in de afgeschotte ruimte onder de trap die hem als eenmansfractie was toebedeeld. Zoals oud-minister Klaas de Vries zegt: ‘Mallebrootje was er, al zag je hem haast nooit.’

Begin vorige week maakte de doctorandus zijn afscheid van de politiek bekend. Remco Campert, die Mallebrootje als parlementair journalist volgde en geregeld op de voorpagina van de Volkskrant over de fictieve politicus berichtte, bracht de primeur.

Haagse politici betreuren zijn vertrek. Wim van de Camp, sinds 1986 in de Kamer voor het CDA: ‘Ik zal hem zeer missen.’ Oud-minister Klaas de Vries: ‘Zijn vertrek is een gevoelig verlies voor de Kamer, maar zeker een grote klap voor al die mensen die hun vertrouwen aan hem gaven.’

Hoe groot de betekenis is van de door Campert bedachte politicus, blijkt uit het feit dat de naam Mallebrootje de afgelopen jaren tot een zelfstandig naamwoord is uitgegroeid, synoniem voor Haagse gewichtigdoenerij. Voormalig CDA-Kamerlid Hans Hillen hoorde op de avond van de kabinetscrisis zijn oud-collega’s bij NOVA ‘allemaal niet relevante historietjes’ vertellen en constateert: ‘Dat was weer ontzettend Mallebrootje, ja.’

Mallebrootje zelf zou deze weken hebben geglorieerd, beseft oud-Kamervoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven. Bij crisisdreigingen was hij immers in zijn hoogdravendheid op zijn best. Drie jaar geleden, na de val van Balkenende I, bracht hij twee weken voor de verkiezingen een boek uit. Kamervoorzitter Frans Weisglas, die het eerste exemplaar in ontvangst nam en een korte speech hield, vermoedde listige opzet: Mallebrootje wilde natuurlijk zijn fractie verdubbelen en een paginagrote advertentie in het Agrarisch Dagblad was vast te duur.

Zijn moment van afscheid is politiek gezien dan ook slecht gekozen. Ooit beloofde hij steun aan het kabinet in ruil voor een Postbus 51-spotje dat het eten van kruidkoek propageerde; zo’n deal had hij de komende maanden tijdens de vorming van een minderheidskabinet ongetwijfeld weer kunnen maken.

Dat hij desondanks vertrekt, heeft volgens Van Nieuwenhoven te maken met het besef dat hij lang genoeg heeft geprobeerd de politiek te veranderen. ‘Hij had al jaren door dat je vanuit Den Haag ook de gewone dingen in het leven hoort te regelen en dat de mensen in het land dat ook moeten kunnen zien.’

Aan zo’n politicus met oog voor de achterban was grote behoefte, meende hij, toen hij ruim tien jaar geleden samen met zijn jeugdvriend Boer Biet de Lijst Mallebrootje oprichtte. In februari 1996 dook hij voor het eerst op in een radiodiscussie, geleid door journaliste Ans Palingbroek.

De jaren daarna ontwikkelde hij zich tot een markant politicus, bekend om zijn nutteloze uitvindingen, zijn oubollige woordkeus, zijn enorme zelfoverschatting en zijn voorliefde voor de provincie en dan specifiek het landje van Boer Biet aan de Donkster trekvaart. En om zijn politieke assistente, het jonge ding uit de achterban, nooit te beroerd ook om de twijfelaar aan de Haagse Denneweg met hem te delen.

De doctorandus rekende zich graag tot de ‘weldenkende conservatieven’, zegt Campert desgevraagd. Extra geld voor sport schaarde hij onder de ‘stadse ideeën’; vooral de hooivorkindustrie en het klompenmakersvak gingen hem aan het hart.

Grenzeloos ambitieus was hij en altijd bereid om ‘of de rekkurd’ over van alles uit de school te klappen. Zijn overdreven gebruik van het Haagse jargon (Mallebrootje was altijd bezig ‘de kar te trekken’, de ‘klus te klaren’ en gaf voortdurend ‘signalen’ af) maakte de karikatuur van het Binnenhof compleet.

PvdA-leider Ad Melkert noemde een paar jaar geleden de columns van Campert over Mallebrootje in het vakblad Onze Taal de beste publicatie over taal. ‘Zijn taalgebruik hoor ik bij veel van mijn collega-Kamerleden terug.’

‘Mallebrootje tekende de extreem hoge kneuterigheid in Den Haag’, zegt Hillen. ‘Er zijn ontiegelijk veel politici die opereren in zijn stijl, die eergisteren een belangrijke inbreng hebben gehad en van wie we vervolgens nooit meer iets horen.’

Door wie Campert werd geïnspireerd bij het creëren van de doctorandus, daarover lopen de meningen in Den Haag uiteen. GroenLinks-fractievoorzitter Femke Halsema ziet ‘een Hans Hillen-achtig type’ voor zich. ‘Iets van Ed van Thijn, van die permanente verontwaardiging van die man, zit er ook in. Het is een diersoort die je hier heel regelmatig tegenkomt, al is het karakter enigszins gedateerd.’

Tweede-Kamervoorzitter Frans Weisglas: ‘De associatie met Boer Koekoek dringt zich op, al gaat die op een punt mank: Koekoek zat hier op een gegeven moment met zeven zetels. Hij was een factor. Dat is Mallebrootje nooit gelukt. Hij is het eeuwig eenzame Kamerlid.’

Campert zelf zegt dat de door hem bedachte volksvertegenwoordiger de grootste gemene deler van het Binnenhof was. ‘In die zin was hij altijd zeer aanwezig’, aldus oud-Kamervoorzitter Van Nieuwenhoven. Mallebrootje had veel fans in Den Haag, weet ze. ‘Alleen als we ervan langs kregen vonden we het wat minder, natuurlijk. Politici zijn net gewone mensen.’ Toen voormalig VVD-fractievoorzitter Jozias van Aartsen door Mallebrootje werd uitgemaakt voor ‘de meester van de ijdelheid, de gewichtigdoenerij en de oubolligheid’, beklaagde hij zich daar zelfs over in een interview met de Volkskrant.

Van Nieuwenhoven kreeg bij haar afscheid van de Haagse politiek in november 2004 tot haar verrassing een speciale Mallebrootje-column cadeau. Jan Mulder kwam die voorlezen omdat Campert was verhinderd. Boven de column, op de typemachine getikt, stond: ‘Voor Jeltje, met een kus van Remco.’ Campert stuurde haar bovendien een dvd waarop hij de column alsnog zelf voorleest. Het bleek fanmail: de doctorandus was zeer van haar geporteerd omdat zij beiden afkomstig zijn ‘uit boerencontreien’.

Campert zegt dat het voortbestaan van de Lijst Mallebrootje door het vertrek van de populaire politicus onzeker is geworden. Boer Biet is te oud en tot nu toe hebben zich uit de achterban geen gegadigden gemeld. ‘Het jonge ding voelt weinig voor een loopbaan in de politiek. Na haar tijdelijke assistentschap bij Jan Mulder tijdens het WK wil ze een wereldreis maken.’

Mallebrootje denkt nu na over zijn toekomst, zegt Campert. ‘Hij heeft twee commissariaten aanvaard. Een van klompenbedrijf De Houten Schoen en een van streekbrandewijnstokerij ’t Slokske. Omdat hij nogal vaardig is met zijn handen droomt hij er soms van een knutselbedrijf te beginnen. Op te starten, zoals het heet.’

Schuin tegenover de kantoorboekhandel op de Haagse Denneweg staat een appartement te huur. Voor de voormalige bewoner moet het vertrek ‘een moeilijke stap’ zijn geweest, denkt oud-minister Klaas de Vries. ‘Hij had het oor van de pers als hij in Nieuwspoort zijn kijk op de wereld gaf. Als je over hem las, was het gegarandeerd op de voorpagina. Ook daar laat hij een leegte achter.’

Halsema licht toe: ‘Die licht ironische politieke satire is heel zeldzaam aan het worden. De meeste satire vervalt in anti-politiek cynisme.’ De GroenLinks-fractievoorzitter verheugt zich op de standaardreceptie die er ongetwijfeld voor Mallebrootje komt.

Kamervoorzitter Weisglas zegt dat hij de doctorandus bij zijn afscheid op één punt toch ‘een kleine schrobbering’ moet geven: ‘Hij verlaat de Kamer tussentijds, voordat de zittingstermijn voorbij is. In die zin laat hij nu zijn kiezers in de steek.’

Hans Hillen betreurt het dat de doctorandus nooit de gelegenheid heeft gehad om staatssecretaris te zijn, ‘al was het maar voor een paar dagen.’ Hillen: ‘Juist nu had hij daar kans op gemaakt. Het staatssecretariaat van bewegwijzering, dat was wel iets voor hem geweest. Toch een onderwerp dat de politiek veel te lang op zijn beloop heeft gelaten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden