'Het economisch systeem ontbeert legitimiteit'

Er is 'iets nieuws' aan de hand met de wereldeconomie, en de gevolgen zijn niet fraai. Met die conclusies keerde Robert Went terug van zijn zoektocht naar de wortels van globalisering....

Went: 'We zitten middenin een totaal nieuwe fase van het kapitalisme. Een fase waarin vrije stromen van geld en goederen, en mondiale fusies de wereld drastisch veranderen. Dat klinkt vrij gewoontjes, maar het is een populaire opvatting dat globalisering niets nieuws onder de zon is.'

Deze 'nieuwe orde' stemt Went niet vrolijk: de kloof tussen arm en rijk nam toe. Die is volgens hem 'functioneel voor de wereldeconomie, die steeds meer is georiënteerd op het produceren van luxegoederen voor de welgestelden en op het kortetermijndenken van de financiële sector.'

- Dit klinkt als het handboek voor anti-globalisten.

'Ho!', corrigeert Went. 'Geen anti, maar anders-globalisten. Het is goede pr van de gevestigde orde om de protesteerders 'globofoben' te noemen en als goedwillende naïevelingen weg te zetten die de wereld op slot willen doen. Onzin. Ze zijn wél voor globalisering, maar op een democratische manier.

'Achter de stenengooiers staat een groeiende groep serieuze onderzoekers. In wetenschappelijke tijdschriften duiken steeds meer beschouwingen op, ook van mainstream economen. Zelfs Joseph Stiglitz, Nobelprijswinnaar en oud-Wereldbankeconoom, zegt dat de rijken en de banken van globalisering hebben geprofiteerd. Bij de wetenschappelijke raad van de Franse afdeling van Attac, de club die tegen vrij kapitaalverkeer is, kunnen ze de toestroom van economen die willen meedoen niet aan.'

- Volgens u is het nieuwe dat naast handel en kapitaal nu ook de productie rap internationaliseert. Hoe komt dat?

'Het is een beleidskeuze. Het argument dat globalisering een onvermijdelijk gevolg is van technologie, heb ik nooit geaccepteerd. In de periode 1945 tot 1973, de gouden jaren van het kapitalisme, waren kapitaalstromen uit politieke motieven zwaar gereguleerd. Het is een bewuste keuze om geld, handel en productie ruim baan te geven.'

- Heeft die keuze slecht uitgepakt?

'Dat is nog zacht uitgedrukt. In 1960 was, volgens de Verenigde Naties, de rijkste twintig procent van de wereld dertig keer rijker dan de armste twintig procent. In 1995 was de rijkste twintig procent 82 keer rijker. Ook in absolute termen is die armste groep achteruit gegaan. Het nationaal inkomen per hoofd in de Afrikaanse sub-Sahara groeide tussen 1960 en 1980 nog met 36 procent, maar kromp de laatste twintig jaar met 15 procent.'

- Maar sub-Sahara Afrika handelt nauwelijks. Dat kan geen slachtoffer van globalisering zijn.

'In de jaren zestig en zeventig groeiden ze wél. De Wereldbank stelt dat landen die meer 'geglobaliseerd' zijn, harder groeien. Maar de bank houdt zich op de vlakte over oorzaak en gevolg. Dani Rodrik, ook mainstream econoom, heeft laten zien dat het vaak omgekeerd is; een land dat groeit, gaat meer handelen.

Globalisering heeft arme landen op achterstand gezet. Vrij kapitaalverkeer lokt speculatie uit en heeft de financiële markten zo instabiel gemaakt dat dit groei heeft gekost. Dit gebeurt ten behoeve van beleggers. Jagdish Bhagwati - econoom uit onverdachte hoek - noemt dit het resultaat van de lobby van het Wall Street-Treasury-complex.'

- Er zijn zo weinig alternatieven.

'Die zijn er wel. We moeten af van het idee dat exporteren en vrije kapitaalstromen alle heil brengen. En we moeten de armste landen hun schulden kwijtschelden. De Unctad heeft uitgerekend dat van elke euro die naar Afrika gaat, 2,34 euro terugkeert. En we moeten naar andere vormen van democratie, om iedereen zeggenschap te geven over de ontwikkeling van de economie.'

- Is dat niet de kern: corrupt en incompetent bestuur houdt het land arm en de elite rijk - en niet de globalisering?

'Daarmee leg je de verantwoordelijkheid bij het slachtoffer. Goed bestuur is onontbeerlijk, maar daarmee red je het niet, want het huidige systeem versterkt ongelijkheden. Het systeem ontbeert legitimiteit.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden