'Het duurt twee jaar voordat we weer volop inzetbaar zijn'

De landmacht-commandant vindt dat zijn budget omhoog moet als Nederland aan zijn ambities wil vasthouden: ‘Het komt voor dat nieuwe soldaten bij opkomst geen schoenen krijgen....

Luitenant-generaal Rob Bertholee (55) leverde als Commandant der Landstrijdkrachten de bulk van de 20 duizend militairen die in Afghanistan dienden. De landmacht heeft daar veel geleerd, zegt hij, maar moest in de afgelopen jaren ook veel taken verwaarlozen. De zogeheten reset van de landmacht wordt volgens Bertholee bemoeilijkt door grote financiële tekorten.

Hoe gaat het met de militairen die in Afghanistan hebben gediend?

‘Ze hebben tactische procedures, die ze jarenlang hadden geoefend, in de praktijk gebracht. En die bleken te werken. Dat geeft voldoening. Ze hebben daar veel geleerd, tactieken snel aangepast en hun kennis doorgegeven. Het bestrijden van bermbommen bleek bijvoorbeeld een permanente wedloop. Ook het overnachten in de open woestijn – met een compleet peloton – hadden we nog nooit zo gedaan. Dat hebben we echt moeten leren.

‘De psychische gesteldheid van de teruggekeerde soldaten wordt geregeld onderzocht. Ik heb nog geen gegevens gezien waaruit blijkt dat ik me zorgen moet maken. Een klein deel zal last houden van trauma’s, maar de meesten verwerken de heftige dingen die zij soms hebben meegemaakt op een normale manier.’

Uw materieel is op de terugweg uit Afghanistan. Sommige voertuigen zijn doorzeefd, andere spullen zijn versleten. Hoeveel is nog inzetbaar?

‘Het einde van de missie valt toevallig samen samen met de invoering van nieuw materieel. Er is overwogen om voertuigen weg te geven aan het Afghaanse leger. Maar die krijgen al veel spullen en hoe diverser de systemen, hoe moeilijker het onderhoud.

‘In Nederland beginnen speciale herstelprogramma’s voor essentiële spullen. Zoals de radio’s die zijn aangevreten door het stof. Hoeveel nog bruikbaar is, zal pas blijken tijdens het groot onderhoud.

‘We hebben ook nieuwe spullen moeten kopen voor Uruzgan. Van Camelback-waterzakken op je rug, tot Bushmaster-pantserwagens die beter beschermen tegen bermbommen. Er waren krachtiger terreinwagens nodig, de soldaten vroegen om een betere gevechtsjas. Al die dingen wil ik terug.’

Wanneer is uw landmacht weer inzetbaar?

‘De winkel gaat niet dicht. Maar ik heb tijd nodig om van mijn brigades weer volwaardige eenheden te maken. We zijn goed geworden in een bepaald type inzet. In Afghanistan ligt de nadruk op het laagste niveau, het peloton dat met veertig man de poort uitgaat. Alle andere oefeningen moesten wijken. Mijn opleidingscapaciteit werd grotendeels opgeslokt door trainingen voor Afghanistan.

‘Maar een leger moet ook geïntegreerd kunnen optreden met hele bataljons (800 man, red.). Die routine zijn we kwijtgeraakt. Het duurt twee jaar, schat ik, voordat de brigades weer in hun volle breedte inzetbaar zijn. Die tijd heb ik ook nodig om weer echte eenheden te smeden. In Afghanistan zijn de brigades heel versnipperd ingezet.’

Er schijnt een generatiekloof te zijn ontstaan tussen jonge luitenants met ervaring in Afghanistan en oudere officieren die nog in termen van de Koude Oorlog denken.

‘Ik ken die discussie. Maar ik bestrijd dat zo’n kloof bestaat. We hebben ook majoors, kolonels en generaals ingezet in Afghanistan. Veel oudere officieren kunnen vertellen over Bosnië of daarvoor. Ik vind dat die groepen elkaar aardig versterken. Wat ik wel merk, is dat teruggekeerde militairen moeite hebben met regeltjes op de kazerne. De jonge korporaals, sergeants en luitenants kregen enorm veel verantwoordelijkheid in Afghanistan en hebben dat vertrouwen niet beschaamd. Maar nu moeten ze weer in de pas lopen.

‘Zelf erger ik mij ook aan sommige regels. Zo moet ik van de Arbowet zorgen dat iedereen die boven de 2,5 meter werkt, is gezekerd. Maar het eerste muurtje op de hindernisbaan is al 3 meter!’

Waarom houdt u vast aan drie brigades die een conventionele oorlog aankunnen? Kleine, langdurige conflicten tegen een irreguliere tegenstander lijken waarschijnlijker.

‘Ik zou het heel slecht vinden als Nederland de gevechtsbrigade (3.500 man, red.) zou afschaffen. De taskforces in Uruzgan werden feitelijk geleid door een brigadestaf. Daar heb je er drie van nodig, om te kunnen rouleren. Je denkt misschien: weer zo’n oude generaal die vasthoudt aan zijn tanks. Maar dat doe ik met reden. De Apaches en F-16’s van de luchtmacht hebben ons uit menige benarde situatie gered. Maar die zijn niet altijd beschikbaar. Dan wil je als commandant kunnen beschikken over eigen tanks en artillerie.

‘Nederland heeft nog maar 60 tanks en 24 houwitsers. Als we nog meer tanks of vuurmonden verkopen, kun je ze net zo goed allemaal wegdoen. De financiële winst weegt dan niet meer op tegen het operationele verlies. Dan worden onderhoud en opleiding vooral een last.’

Er moet waarschijnlijk worden bezuinigd. Hoe?

‘Ik kan slechts de consequenties doorgeven aan de Commandant der Strijdkrachten. Als ik bijvoorbeeld minder bataljons overhoud, kan ik missies minder lang volhouden. Ik heb voor dit jaar al ingrijpende maatregelen moeten nemen om mijn budget te halen. Zo heb ik 20 procent van alle voertuigen stilgezet. Op kazernes staan nu voertuigen met een paars kruis op de voorruit – die mogen niet worden verplaatst, ook niet voor onderhoud.

‘Veel oefeningen zijn afgelast, zoals de jungletraining in Suriname en een grote oefening in Noord-Nederland. We proberen het minimale niveau overeind te houden: schietseries en de basisopleiding voor nieuwe militairen.

‘Ik heb mijn commandanten ook gezegd dat zij zakelijker moeten worden. Niet meer twee bussen bestellen als je met 55 man naar een oefengebied moet. Dan laat je maar iemand thuis, zodat de groep in één bus past. Zij moeten dienstreizen ook kritischer bekijken. Waarom drie man naar een speciale onderhoudscursus in Amerika sturen, als eentje het ook na terugkeer aan de rest kan uitleggen?’

Hoe zijn de tekorten ontstaan?

‘Er zijn tijdens de missie enorme logistieke inspanningen gepleegd, er is veel munitie verschoten en voertuigen zijn versleten of zelfs verloren gegaan. Die kosten zijn niet allemaal vergoed. Daarnaast zijn de brandstofprijzen en exploitatiekosten gestegen. Dat laatste is een structureel probleem. De nieuwste wapensystemen van de landmacht zijn zo geavanceerd, dat de onderhoudsschema’s op die van vliegtuigen gaan lijken.’

Gaan de ambities omlaag?

‘Politici moeten zorgen voor een balans tussen ambitie en budget van defensie. Als de exploitatiekosten en de lonen zo blijven stijgen, en als we dit ambitieniveau willen vasthouden, dan moet het budget omhoog. Nu komt het voor dat soldaten bij opkomst hun schoenen ‘op nalevering’ krijgen – doordat de voorraden zijn geslonken. Dat betekent dus dat nieuwe soldaten beginnen zonder hun laarzen. Dan schaam ik mij als commandant echt kapot.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden