Het duurt lang voor je in de hemel bent

Impact: Ontdaan. Ned. 3, 23.25 uur...

'God, oh God', piept de man als hij in bed wordt gelegd door een verpleegkundige. 'Wat duurt het lang voordat je in de hemel bent.' De verpleegkundige: 'Zou je dat willen dan?' De man: 'Ikke niet hoor.'

En in wezen antwoordt hij meteen voor alle andere vier bejaarden die Ton Koole heeft gevolgd voor een documentaire over dementie. Ze zijn moe, op, eenzaam, verzonken in hun eigen wereld, maar blijven zich vastklampen aan dat laatste deel van hun leven.

'Hoe oud ben ik?' Vraagt een man aan zijn kind. De dochter: 'Je bent geboren in 1903.' De man: 'Bijna negentig jaar. Dan schei ik maar weer uit met roken.'

Ontdaan is de titel van deze documentaire, waarvan het eerste deel vanavond wordt uitgezonden. De documentaire is opgenomen in verpleeghuis Breede Vliet te Hoogvliet, in het najaar van 1992.

'Wat is dat voor stok hierboven?' Vraagt Jan. De verpleegkundige: 'Een microfoon.' Jan: 'Oh, dat ze alles horen wat wij vertellen. Mooi, kop dicht, Jan.'

Ontdaan is een sombere documentaire, hoe lucide en humoristisch sommige teksten van de gefilmden ook zijn. Tegen negenen 's avonds naar bed, om acht uur aan het ontbijt en dan de dag zien door te komen, tussen vreemden. Terwijl je eigenlijk naar vroeger wilt, naar je kind (zoals de vrouw die consequent met een babypop rondloopt), of naar je moeder. 'Ik wil naar huis. Moeder is thuis. Die kan ik ook niet laten wachten.'

En zeker zo ellendig is het verhaal van de andere kant, dat van de achterblijvers. De man die op bezoek gaat bij zijn demente vrouw, en maar geen contact met haar kan krijgen. Hij noemt de reizen op die ze samen gemaakt hebben: 'Zou je het over willen doen?' Ze blijft wezenloos voor zich uitstaren. Haar echtgenoot: 'Was het maar waar . . .'

'Het is hoog tijd', zegt een demente man. 'Wat?' Vraagt zijn echtgenote. 'Om te neuken.' Zijn wederhelft: 'Da's geen praat hè.' De man: 'Ja baas. Zijn wij getrouwd?' De vrouw: 'Al 61 jaar.'

Een van de mooiste fragmenten uit de documentaire is het moment waarop de camera inzoomt op familieleden die op bezoek zijn bij een bewoonster van Breede Vliet. Ze vertelt over haar liefdesverleden: 'Zoentje op zoentje. In het donker. Henk en een glaasje.'

De camera vangt de hulpeloze, verstarde, afstandelijke blikken van de twee mannen aan de rand van haar bed (haar kinderen?) op genadeloze wijze. Het is de blik van de buitenwereld op dementen.

Steffie Kouters

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.