Het Duitse gezin ziet Waigels bui al hangen

Duitsland heeft ambitieuze plannen voor de hervorming van het belastingstelsel. De tarieven moeten fors omlaag. Maar eerst moeten ze omhoog, anders krijgt minister van Financiën Theo Waigel Duitslands EMU-begroting niet rond....

WILLEM BEUSEKAMP

DE VREUGDE bij Duitse families over een verhoging van de kinderbijslag met twee tientjes per maand was deze week van korte duur. In een niet eerder vertoond gegoochel met miljarden tussen regering, deelstaten en gemeenten lekte woensdag uit dat de benzine-accijns zeer waarschijnlijk fors omhoog gaat. Zogenaamd 'onduidelijk', maar in werkelijkheid al een besloten zaak, is de komende verhoging van de btw van 15 naar 16 procent.

Het verenigde Duitsland werkt aan een ingrijpende belastinghervorming. Centraal staat vereenvoudiging van de regels, die door geen leek meer te volgen zijn. Het hoogste tarief moet van 53 naar 35 procent, het laagste van 25,9 naar 'minder dan 20 procent', een inkomstenderving voor de schatkist van circa dertig miljard mark. Indien tegelijkertijd de talrijke aftrekposten verdwijnen, kan de operatie per saldo neutraal blijven.

Alvorens de Bondsdag aan deze sanering begint - volgens alle experts dringend noodzakelijk als Duitsland met de internationale concurrentie wil meekomen - moet er duidelijkheid komen over het zogeheten Jahressteuergesetz 1997, een gecompliceerde herindeling van verschillende tarieven. Tot diep in de nacht is er afgelopen dagen over vergaderd, met nog steeds een onzekere uitkomst.

Uitgangspunt voor minister Theo Waigel van Financiën is dat het financieringstekort in 1997, het jaar waarin de deelnemers aan de Economische en Monetaire Unie (EMU) met de billen bloot moeten, niet groter mag zijn dan 2,5 procent van het nationale inkomen. Duitsland cirkelt thans rondom de 3,5 procent, terwijl de toelatingseis tot de EMU maximaal 3 procent voorschrijft. De door Waigel vastgestelde 2,5 procent komt overeen met een te lenen bedrag van 56,5 miljard mark.

In de praktijk blijkt tot welke politieke problemen deze EMU-eis leidt.

Vorig jaar namen Bondsdag en Bondsraad unaniem het besluit dat de kinderbijslag vanaf januari 1997 verder omhoog moest van 200 naar 220 mark (alleen voor de eerste twee kinderen). Tegelijkertijd moesten de gevolgen worden opgevangen van een uitspraak van het Constitutionele Hof over de vermogensbelasting. De vorm van deze heffing is niet conform de grondwet. Het gevolg van beide beslissingen: een schade van 3,8 miljard (verhoging kinderbijslag) plus 9 miljard (wegval vermogensbelasting), ofwel in totaal een kleine dertien miljard.

De regering, die bij haar Europese partners in een onmogelijke positie dreigde te belanden, besloot vervolgens de afgesproken verhoging van de kinderbijslag uit te stellen, ook al omdat elders de belastinginkomsten tegenvallen. Dit was koren op de molen van de sociaal-democratische oppositie (SPD), die het christelijk-liberale kabinet van Waigel cum suis (CDU/CSU, FDP) 'een familie-vijandige politiek' verweet. Via haar meerderheid in de Bondsraad, de Eerste Kamer, blokkeerde de SPD de besluitvorming. Deze week ging Waigel door de knieën: de kinderbijslag wordt alsnog verhoogd.

De vermogensbelasting zou vervangen kunnen worden door een nieuw geformuleerde heffing, die wel spoort met de grondwet. Daarvoor is een wetsvoorstel nodig, waarover regering en oppositie het niet eens kunnen worden. Gevolg is dat een nieuwe wet niet tijdig klaar kan zijn - het Hof heeft eind 1996 als uiterste datum voorgeschreven - en dat minister Waigel de inkomsten uit deze bron voor volgend jaar geheel moet schrappen.

Los hiervan staat het algemene verlangen de fiscale druk op het bedrijfsleven te verlagen, in de hoop dat dat tot meer werkgelegenheid leidt. Ondernemers worden in Duitsland niet alleen voor de vennootschapsbelasting aangeslagen, maar dienen tevens onder veel meer 'Gewerbe(kapital)steuer' af te dragen, een tarief dat gebaseerd is op het werkzame vermogen in en het onroerend goed van de betreffende onderneming. De opbrengst van deze heffing komt ten goede aan de gemeente waarin het bedrijf is gevestigd.

Alle Duitse steden - toch al in financiële nood vanwege de hoge kosten van de Duitse vereniging - schreeuwen moord en brand en eisen compensatie. Bijkomend probleem: oost-Duitsland is nog gevrijwaard van deze heffing en zou volgend jaar moeten meebetalen als de heffing niet vóór januari 1997 verdwijnt. Verder uitstel zal de Europese Commissie niet tolereren.

Minister Waigel wil de heffing daarom hoe dan ook schrappen en is bereid, ter compensatie, tot een andere verdeling van de btw-inkomsten, die tot nu toe volgens een bepaalde verdeelsleutel worden opgestreken door federale overheid en zestien deelstaten. Zo'n nieuwe verdeling, waarin ook de gemeenten direct zouden mogen meeprofiteren, vereist een wijziging van de wet, waarvoor weer toestemming noodzakelijk is van de Bondsraad - lees: de oppositie.

Ondanks alle politieke verschillen van inzicht voelen zowel regerings- als oppositiefracties aan dat er meer geld in de schatkist moet, wil Duitsland volgend jaar in Brussel niet voor paal staan. Vandaar het door alle partijen ondersteunde plan de onroerend-goedbelasting te verhogen. Dit tarief, nu 2 procent, mag ook weer niet al te veel stijgen om de bezitters van een eigen huis niet tegen de haren in te strijken. Voorstel: een verhoging tot 3 procent, hetgeen Waigel jaarlijks 3,3 miljard extra zou opleveren.

Dan zijn er nog de successierechten, bij verhoging ook goed voor extra inkomsten - 1,6 miljard om precies te zijn. Evenals bij de vermogensbelasting heeft het Constitutionele Hof bepaald dat de huidige vorm van deze heffing niet deugt. Probleem is weer dat regering en oppositie (gesteund door de deelstaten, die een deel van deze heffing incasseren) het niet eens worden over een nieuwe regeling.

Tenslotte de solidariteitsheffing, de inmiddels gehate 'Soli' van 7,5 procent op ieders belastingschuld. Deze heffing, waarmee de sanering van de ex-DDR mede wordt gefinancierd, zou volgend jaar in twee stappen worden teruggebracht tot 5,5 procent. Vrijdag was plotseling weer sprake van uitstel. Verlaging van de Soli zou immers neerkomen op een inkomstenderving voor Waigel van vier miljard mark in 1997. Mocht de verlaging toch doorgaan, dan wil de minister van Financiën compensatie van de deelstaten.

Kortom, hoe Waigel zijn 2,5 procent-norm zal halen, is nog onduidelijk. De Duitse burger voelt de bui al hangen: de hogere kinderbijslag zal in het niet vallen bij de toekomstige verhogingen van alle denkbare tarieven. Dankzij de euro.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden