Het duistere Amerikabeeld van Duitsers

Trans-atlantische harmonie behoort tot het verleden...

BERLIJN Deze week was de Amerikaanse radiocommentator Michael Reagan in Duitsland om fondsen te werven voor een in Berlijn op te richten monument voor zijn vader, de vroegere president Ronald Reagan (1981-1989).

In het fameuze café-restaurant Einstein aan de Kurfürstenstrasse herinnerde hij aan de woorden waarmee Reagan in 1987, staande voor de Brandenburger Tor, het verloop der gebeurtenissen zou hebben bespoedigd: ‘Mister Gorbachev, tear down this wall!’

Reagan junior vertelde dat de adviseurs van zijn vader hadden geprobeerd juist deze passage uit de rede te schrappen om een confrontatie met het Kremlin te voorkomen. Maar de president meende deze wenk te kunnen negeren ‘omdat wij de Koude Oorlog winnen, en zij hem verliezen’.

Er klonk een ijl applaus. Niet omdat de toehoorders het verhaal niet waardeerden, maar omdat de opkomst zo laag was. Hooguit veertig aanwezigen, telde der Tagesspiegel. ‘Meer dan de helft van hen behoorde tot Reagans entourage.’ Van de uitgenodigde politici was niemand verschenen. ‘Zelfs niet van de CDU’, stelde Don Jordan, een van de organisatoren van de bijeenkomst, bitter vast.

‘Berlijn is niet meer het Berlijn van de luchtbrug, en de Berlijners zijn niet meer degenen die Kennedy toejuichten’, zei oud-burgemeester (1967-1977) Klaus Schütz dinsdag in Die Welt. Dat was al zichtbaar in 1994, toen de Berlijners de Amerikanen uitgeleide deden met de spandoektekst: ‘We nemen afscheid van onze westerse partners’. Alsof ze zelf niet tot het Westen behoorden.

Vandaag zal in Berlijn een transatlantische harmonie worden gesuggereerd die allang niet meer strookt met het reële opinieklimaat. Op de nationale feestdag van de VS zal oud-president George H.W. Bush, de vader van de huidige president en de opvolger van Reagan, de nieuwe Amerikaanse ambassade aan het Pariser Platz – het plein voor de Brandenburger Tor – in gebruik nemen.

Er zullen warme woorden worden gesproken over een bijzondere vriendschap. En de sprekers zullen ongetwijfeld stilstaan bij de rede die Reagan 21 jaar geleden op een steenworp afstand hield. Maar slechts weinig Duitsers zullen zich door het vertoon van hartelijkheid aangesproken voelen.

Al was het alleen al vanwege het te openen gebouw. Het ligt naar de smaak van veel Berlijners veel te centraal, en zijn vormgeving is naar het gangbare oordeel te veel door de Amerikaanse ‘veiligheidsobsessie’ gedicteerd. ‘Mij heeft de felheid van de kritiek verbaasd’, zegt Gary Smith, directeur van de American Academy in Berlijn-Wansee. En hij kan zich niet onttrekken aan de indruk dat het negatieve oordeel over de architectuur vooral samenhangt met het ‘duistere Amerikabeeld’ van de Duitsers.

Feit is dat slechts nog dertig procent van de Duitsers positief over de Verenigde Staten oordeelt, tegen 78 procent in 2000. Bijna 60 procent van de 18- tot 29-jarigen acht de VS een groter gevaar voor de wereldvrede dan Iran. In China, Rusland en Venezuela genieten de VS een betere reputatie dan in Duitsland.

Dat merken ook de circa 3.200 Amerikanen die in Duitsland studeren. Meer dan de burgers uit andere landen – zoals China en Rusland – worden zij met het beleid van hun regering vereenzelvigd, en worden ze ter verantwoording geroepen voor de veronderstelde misstanden in hun land: het wapenbezit, de doodstraf, het consumentisme, de milieuvervuiling.

In het spraakgebruik staat ‘amerikanisering’ voor een ongewenste ontwikkeling. Anders dan ten tijde van de Vietnamoorlog is het anti-Amerikanisme niet aan het progressieve volksdeel voorbehouden, schrijft Andrei S. Markovits in Why Europe dislikes America, maar is het de nieuwe lingua franca, niet alleen in Duitsland, maar in heel West-Europa.

In een poging alledaagse vooroordelen over de VS en de Amerikanen te bestrijden, is in Duitsland de organisatie ‘Rent an American’ in het leven geroepen: Amerikaanse studenten vertellen op scholen en universiteiten over de verschillen en – vooral – de overeenkomsten tussen hun land en dat van hun toehoorders. Het project voorziet in een grote behoefte: zo onbekend zijn de Verenigde Staten inmiddels bij hun Duitse bondgenoot.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden