RECONSTRUCTIE

Het dubbelspel van een Limburgse ov-topman

Bij de aanbesteding van het openbaar vervoer in Limburg speelde René de Beer van de directie van vervoersbedrijf Veolia een cruciale rol. Zonder dat iemand het wist, gaf hij essentiële informatie door aan concurrent Qbuzz. Daarvoor werd hij via een U-bocht betaald. Reconstructie van een oneerlijke biedingsstrijd.

Beeld Gabriel Eisenmeier

Het is niet het eerste cadeau waaraan je denkt bij het afscheid van een directeur van een vervoersbedrijf. Op 29 april 2014 krijgt René de Beer van de directie van Veolia een cadeaucheque voor een fietsvakantie van topman Manu Lagierse.

Heel bestuurlijk Limburg is samengekomen in een zaal van Grand Hotel de l'Empereur in Maastricht om De Beer uit te zwaaien. Hij gaat een 'andere wending aan zijn carrière geven' vermeldt de uitnodiging, nadat De Beer acht jaar lang voor Veolia het openbaar vervoer in Limburg had verzorgd. Hij stond symbool voor de aanbesteding van het openbaar vervoer in die provincie.

De stemming is goed die avond, herinnert gedeputeerde Patrick van der Broeck zich. 'Het regionale vervoer in Limburg is dankzij Veolia een succes geworden en Veolia heeft daaraan bijgedragen. De Beer was het gezicht.' Veolia schrijft na forse verliezen in de beginjaren zwarte cijfers en het aantal reizigers is met ruim 40 procent toegenomen. Van der Broeck: 'De aanbesteding had gedaan wat het moest doen: met minder geld meer openbaar vervoer.'

Om het verdere verloop van dit verhaal te begrijpen, is enige voorkennis noodzakelijk.

1. in 2016 eindigt de vervoersovereenkomst van de provincie Limburg met Veolia. Met de nieuwe aanbesteding 2016-2031 is 2 miljard euro gemoeid en die betreft het gehele openbaar vervoer;

2. er zijn drie partijen geïnteresseerd: Veolia, NS-dochterbedrijf Abellio en Arriva;

3. Qbuzz is eigendom van Abellio;

4. de NS heeft bijzondere interesse omdat de concessie een stoptreinlijn omvat die deels op het intercitynet van de NS rijdt, het bedrijf is tegen de komst van meerdere aanbieders op dezelfde lijn;

5. aanbestedingen verlopen wel vaker schimmig en frauduleus.

Op de afscheidsreceptie houdt De Beer volgens aanwezigen een 'emotionele toespraak'. Geregeld stopt hij zijn verhaal om zijn ontroering te bedwingen. Tegen mensen in zijn omgeving zegt hij dat het 'tijd is voor verandering, voor frisse lucht en een nieuwe uitdaging'.

Abellio
onderdeel van ns

Scoort 732 punten (van 1.000) bij de aanbesteding 2016-2031.
Het contract verscheuren met Abellio klinkt makkelijker gezegd dan gedaan. Als de handtekening staat, is de overeenkomst rechtsgeldig. Bovendien leek het contract met de NS-dochter de beste optie voor de provincie. Wel moet rekening worden gehouden met schadevergoedingen voor Arriva en Veolia. Limburg moet die weer zien te verhalen op de NS.

Wat geen van de aanwezige gasten die avond weet, is dat De Beer drie weken eerder een mail met gevoelige bedrijfsinformatie naar de concurrent van Veolia heeft gestuurd. Al langer heeft hij contact met bestuurders van Qbuzz, een dochterbedrijf van NS. De NS zet middels dochterbedrijven vol in op het verkrijgen van het Limburgse vervoerscontract en wil de kennis en ervaring van De Beer graag gebruiken.

In januari 2014, een paar maanden voor het afscheid van De Beer bij Veolia, heeft hij een ontmoeting met directeur van Qbuzz Leon Struijk. Ze spreken over een mogelijke aanstelling bij Qbuzz. De Beer is gevleid maar ziet ook een probleem. Hij legt zijn arbeidscontract op tafel: er staat een non-concurrentiebeding in van één jaar. Dat zou betekenen dat De Beer niet direct voor de concurrent mag werken na zijn afscheid.

Bij Qbuzz twijfelen ze aan de geldigheid van het non-concurrentiebeding. Ze besluiten een extern advocatenkantoor naar de tekst te laten kijken. Het antwoord is helder: het non-concurrentiebeding is van toepassing. Ook een alternatieve constructie, waarbij De Beer via een adviesbureau voor Qbuzz zou werken, valt onder het non-concurrentiebeding, waarschuwt de advocaat. Toch ziet Struijk dit advies niet als een belemmering.

Arriva
onderdeel van deutsche bahn

Scoort 574 punten (van 1.000) bij de aanbesteding 2016-2031.
Als de winnaar van de aanbesteding niet te handhaven is, dan gun je de opdracht gewoon aan de nummer twee. Zo wordt er bij Arriva over gedacht. Het lijkt voor de leek de meest voor de hand liggende oplossing. Maar juridisch ligt het vele malen ingewikkelder. Veolia heeft al aangekondigd bij dit scenario naar de rechter te stappen.

Veolia
onderdeel van franse veolia transport

Viel in eerste ronde af bij de aanbesteding 2016-2031.
Leek in de eerste instantie niet zo geïnteresseerd in de voortzetting van het huidige contract. Daar kunnen vele redenen voor zijn. Mogelijk achtte het bedrijf zich kansloos tegen de NS. Mogelijk acht het zich bij een nieuwe procedure, ook een optie, kansrijker. Het zal, net als Arriva, mogelijk niet tot het uiterste hoeven te gaan.

De Beer stuurt op 21 januari 2014 zijn arbeidsvoorwaarden naar Struijk. Hij zal via een adviesbureau ingehuurd worden door Qbuzz en zal zich richten op het winnen van 'de aanbesteding in Limburg'. Saillant detail: Qbuzz-directeur Struijk nam eerder via een dergelijke constructie medebestuurder Zuidberg over van concurrent Connexxion.

In het contract met De Beer komt te staan dat Qbuzz een eventuele boete vanwege het schenden van het non-concurrentiebeding voor eigen rekening neemt. Verder zal het adviesbureau een klus bedenken ter waarde van ongeveer 200 duizend euro, het salaris van De Beer. Die krijgt ook een lease-auto en vanwege gederfde pensioeninkomsten een 'extra storting'. De Beer wordt verder een dienstverband vanaf 1 mei 2015 in het vooruitzicht gesteld - als het non-concurrentiebeding niet meer geldig is. Hij zal dan regiodirecteur bij Qbuzz in Amersfoort worden.

Vals mailadres

Begin februari, bijna drie maanden voor zijn afscheid bij Veolia, heeft De Beer de beschikking over een telefoon en e-mailaccount van concurrent Qbuzz. Om geen argwaan te wekken is hij onder valse naam in het personeelsbestand opgenomen en heeft hij ook een vals e-mailadres gekregen.

Reeds die maand begint De Beer informatie van Veolia naar Qbuzz te mailen. Op 20 februari stuurt hij communicatie tussen het ministerie van Infrastructuur en Veolia door. Een paar dagen later ontvangt hij van Struijk een lijstje met wensen. Een medebestuurder van Qbuzz vindt dat voorlopig voldoende, mailt hij Struijk: 'Hij moet zich ook niet te kwetsbaar maken.'

Beeld Bas de Meijer

Die maand is er geregeld contact tussen Struijk en De Beer. De directeur van Veolia mailt onder meer gegevens van het ziekteverzuim bij Veolia en bestuurlijke stukken. In een van de mails schrijft hij: 'Deze cijfers wil ik je niet onthouden. Fantastisch toch!'

Na het emotionele afscheid in Hotel de l'Empereur geeft De Beer nog een laatste interview aan dagblad De Limburger. Hij vertelt over zijn nieuwe baan: 'Met twee vrienden start ik een softwarebedrijf, dat programma's maakt om gemeenten en zorgverzekeraars te helpen bij het beheersbaar houden van bijvoorbeeld een systeem voor zorgvervoer.'

De informatiestroom houdt aan en De Beer stelt eind mei voor om niet alles via mail te doen. 'Ik heb nog veel meer informatie, maar dat zijn gigabytes. Die krijg je wel op een usb-stick.'

Als De Beer later dat jaar een ex-collega van Veolia spreekt, heeft zij geen enkel vermoeden van zijn rol als spion. De Beer mailt de directie van Qbuzz over de ontmoeting: 'We hebben gewoon even bijgebabbeld en ze weet niet wat ik doe of ga doen.'

Februari 2015 maakt gedeputeerde Patrick van der Broeck de uitslag van de aanbesteding bekend. Het oude bedrijf van De Beer, Veolia, voldoet niet aan de criteria en is al in de eerste ronde afgevallen. NS-dochter Abellio wint de aanbesteding ter waarde van 2 miljard euro glansrijk. Het bedrijf scoort 732 van de 1.000 haalbare punten en laat de enige concurrent Arriva (574 punten) ver achter zich.

Beeld Peter Hilz
Beeld Nederlandse Freelancers

Routineonderzoek

In maart stuit een medewerker van de compliance-afdeling van NS, het controleorgaan, tijdens routineonderzoek op merkwaardige mailconversaties bij Qbuzz. NS schakelt midden maart een advocatenkantoor en een forensisch recherchebureau in. Zij onderzoeken '27.560' relevante items, spreken tien personen en concluderen vervolgens dat er sprake is van 'ernstige onregelmatigheden'. Uit het onderzoek blijkt dat De Beer 'feitelijk onderdeel uitmaakte van het biedingsteam' dat voor Qbuzz meedeed aan de aanbesteding in Limburg.

Woensdag 29 april om 12.24 uur belt NS-topman Timo Huges met gedeputeerde Patrick van der Broeck. Het is een kort gesprek waarin Huges vertelt over de bevindingen en zegt dat NS snel een persbericht zal doen uitgaan. Twee bestuurders van Qbuzz worden direct op non-actief gesteld. Het contract met Struijk, die geen directeur meer is maar via een adviesbureau nog wel door Qbuzz wordt ingehuurd, wordt verscheurd. Ook het arbeidscontract van De Beer, die deze week zou beginnen als regiodirecteur van Qbuzz in Amersfoort, wordt ontbonden.

NS toont zich schuldbewust na het uitkomen van het schandaal. Een woordvoerder: 'We hebben ons uit de wedstrijd gespeeld.' Maar het weet ook dat de concessie al gegund is aan het dochterbedrijf Abellio. En terugtrekken mag niet meer.

De provincie Limburg moet een besluit nemen hoe het verder moet. Het Openbaar Ministerie bekijkt of er aanknopingspunten zijn voor een strafrechtelijk onderzoek. De NS herziet zijn rol op de spoormarkt in de regio en neemt daarover binnenkort een besluit, kondigde topman Timo Huges donderdag in een hoorzitting in de Tweede Kamer aan.

Beeld Nederlandse Freelancers
Beeld Jan Lankveld

Veolia-topman Lagierse, die De Beer een jaar geleden een fietsvakantie cadeau gaf, begrijpt niet waarom het machtige NS zo riskant te werk is gegaan. De door De Beer gelekte bedrijfsgeheimen hebben volgens Lagierse niet de doorslag gegeven bij het winnen van de concessie. Ze kunnen wel doorslaggevend zijn bij het verlies ervan.

Dit verhaal is grotendeels gebaseerd op het rapport van advocatenkantoor De Brauw Blackstone Westbroek. Dat deed onderzoek naar de malversaties bij NS-dochterbedrijf Qbuzz. Ook is gesproken met een aantal betrokkenen. Hoofdpersoon René de Beer wilde geen commentaar geven op de bevindingen van de NS.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden