Het drama van het bestolen rotseiland

De G8 en hoge gasten zouden het eilandje op de kaart zetten. Maar nu staat La Maddalena slechts symbool voor ‘Italiaanse toestanden’....

Het ‘ijsblok’ heet het gebouw in de volksmond. Het moest de ster worden van het Sardijnse eilandje La Maddalena, een visitekaartje van het handelsmerk made in Italy. Het pand staat echter al een jaar leeg. ‘We zouden daar Barack Obama ontvangen, maar God weet wat we er mee moeten doen’, zegt wethouder Pierfranco Zanchetta van Milieu.

We zigzaggen over het terrein van de oude marinebasis. Zanchetta wijst onderweg op de ‘lege blokkendozen’, zoals hij ze noemt. Rechts staat het okerkleurige pand met zuilengalerijen waar de expositiezaal zou komen, in het belendende gebouw was een exclusief restaurant gedacht. Het ‘Obamahotel’, waar de Amerikaanse president en zijn collega’s hadden moeten verblijven, ligt een paar honderd meter verder.

Het motregent en er staat een stevige wind. Zanchetta heeft zijn gast met een smoes langs de slagbomen en de beveiliging weten te loodsen. Journalisten zijn niet langer welkom. Maar Zanchetta vindt dat het maar eens afgelopen moet zijn met de geheimen. ‘We zijn met die G8-top voor miljoenen euro’s bestolen en dat mag iedereen weten.’

La Maddalena staat de afgelopen weken symbool voor ‘Italiaanse toestanden’, waarbij hoge ambtenaren, ondernemers en rechters verdacht worden van vergaande corruptie en fraude. Veel Italianen spreken van een nieuw Tangentopoli, het corruptieschandaal dat begin jaren negentig Italië op zijngrondvesten deed schudden.

Het rotsachtige eilandje met 16 duizend inwoners werd in 2008 uitverkoren om de wereldleiders van de G8 te mogen huisvesten. Twee vliegen in een klap, dachten de autoriteiten. Het eiland lag zo afgelegen dat er niet, zoals in 2001 in Genua, rellen zouden uitbreken; en, niet onbelangrijk, er was na de ontruiming van de militaire basis werkgelegenheid nodig. De G8 en de hoge gasten zouden het eiland weer op de kaart zetten.

Met 327 miljoen euro van de regio Sardinië zou de oude marinebasis worden omgebouwd tot een exclusief conferentie- en relaxcentrum. De oude loodsen en opslagplaatsen moesten plaatsmaken voor twee grote hotels, een congrescentrum, een expositieruimte, sport- en saunaruimten en een jachthaven voor 700 boten.

De tijd was krap, in een jaar moest alles klaar zijn. Het was een haast onmogelijke opgave. Maar de eilanders hadden het vertrouwen dat alles goed zou komen. Het project werd geleid door de Italiaanse Bescherming Burgerbevolking, de instantie die gaat over rampenbestrijding en nationale evenementen. Het hoofd van deze organisatie, Guido Bertolaso, wordt gezien als een daadkrachtig man. In Napels wist hij in 2008 binnen een paar weken korte metten te maken met de chaos rond het niet opgehaalde huisvuil.

De Burgerbescherming pakte flink aan. Iedere eilander op La Maddalena weet te vertellen hoe snel het werk opschoot. Op de basis werkten 1.600 vaklui en bouwvakkers dag en nacht keihard om de afgesproken datum te halen.

Toen het complex bijna klaar was, gebeurde het ongelooflijke. In de nacht van 5 op 6 april 2009 werd het stadje L’Aquila in de bergen van de Abruzzen getroffen door een aardbeving. Premier Berlusconi besloot uit ‘solidariteit met de slachtoffers’ de top naar het rampgebied te verplaatsen. De Burgerbescherming liet op stel en sprong de bouwplaats in de steek. De werklieden kregen opdracht naar L’Aquila te vertrekken en hun spullen mee te nemen.

‘Een jaar lang leefden we op een roze wolk’, zegt Zanchetta. ‘We hoopten met Obama ons eiland op de kaart te zetten en dat er wat meer toeristen zouden komen. Wij dachten de loterij te hebben gewonnen, maar onze droom is een nachtmerrie geworden.’

De eilanders ontdekten dat de prijs voor de verbouwing vele malen hoger uitpakte dan de faciliteiten ooit zouden kunnen opleveren. De belangstelling van kopers was nihil. Iedere kamer van het onvoltooide hotel Carlo Felice heeft 720 duizend euro gekost, berekende de krant La Repubblica. ‘Geen enkele ondernemer kan daar commercieel zijn voordeel mee doen. La Maddalena heeft geen stranden en geen allure. De locatie blijft ver achter bij het exclusieve Costa Smeralda, een tiental kilometers verderop.’

De overheid besloot daarom het complex in bruikleen te geven. Er was maar één gegadigde: de onderneming Mita Resort, eigendom van de voorzitter van de Italiaanse werkgeversorganisatie Confindustria. De onderneming kreeg de peperdure gebouwen voor een ‘koopje’ in handen: er is 40 miljoen euro betaald en het contract loopt in 2050 af.

Vorige maand arresteerde de politie topfunctionarissen van de Italiaanse Burgerbescherming en een groepje ondernemers. De ambtenaren zouden hun positie ernstig hebben misbruikt door keer op keer lucratieve opdrachten toe te schuiven aan een kleine groep bevriende aannemers. Als dank lieten zij zich verwennen met grote sommen geld, luxe auto’s, vliegreisjes en escortmeisjes.

Dat gebeurde niet alleen op La Maddalena, maar ook bij de wederopbouw van het verwoeste L’Aquila en bij grote bouwprojecten in Rome, bij de aanleg van een vliegveld in Perugia, bij projecten in Varese, in Turijn en in Venetië.

Het schandaal wordt steeds groter. Iedere dag komen de Italiaanse media met nieuwe transcripties van afgeluisterde telefoongesprekken. Het geeft een onthutsend beeld van een netwerk waarin iedereen met iedereen lijkt samen te spannen. Er waren contacten met de geheime dienst, de belastingdienst en justitie. Een hoge openbare aanklager, verdacht van het doorspelen van belastende informatie, heeft zijn functie neergelegd.

De belangrijkste verdachte is het hoofd van het ministerie van Openbare Werken, Angelo Balducci. Hij staat bekend als een vroom man met zeer goede contacten bij het Vaticaan. Nu blijkt dat hij niet alleen corrupt was, maar ook spannende seksfeestjes organiseerde. Hij huurde onder meer een jonge Nigeriaanse koorknaap in om voor hem mannelijke prostitués te ronselen. Ook de grote chef Guido Bertolaso , zo ontdekten de geschokte Italianen, zou zich hebben laten fêteren met prostituees.

De Italiaanse media zien in de schandalen een duidelijk bewijs dat de Burgerbescherming te machtig is geworden. De organisatie kan miljarden euro’s aan overheidsgeld naar eigen inzicht besteden. Bertolaso zegt politiek onafhankelijk te zijn, maar staat bekend als een vertrouweling van premier Berlusconi. Toen Berlusconi in 2001 aan de macht kwam, kreeg hij steeds meer taken toegeschoven.

Zo is de Burgerbescherming verantwoordelijk voor het organiseren van mega-evenementen als de wereldkampioenschappen zwemmen. Volgens de aanklagers zou er bij dat evenement flink zijn gezwendeld: voor het op touw zetten – inclusief de aanleg van 16 zwembaden – werd bijna een miljard euro neergeteld.

‘Het grote probleem is dat niemand de Italiaanse Burgerbescherming kan controleren’, zegt juwelier en gemeentelijk adviseur Bruno Coglioli. ‘De organisatie valt onder de nationale veiligheid en projecten zijn staatsgeheim. Ze kunnen zo corrupt zijn doordat ze alle bestaande procedures mogen omzeilen. We wisten dat er vreemde dingen aan de hand waren. Maar we hebben nu pas begrepen hoe ze ons bedonderd hebben. Niets ging volgens de regels. Zelfs de burgemeester moest een pasje aanvragen om het terrein op te mogen. Vakbondsleiders werden aan de poort weggejaagd alsof ze spionnen waren.’

Nu weet Coglioli dat de ondernemers hun werknemers voor een groot deel zwart betaalden. Er werden Roemeense en Albanese immigranten ingehuurd, die in containers op het terrein sliepen. ‘Schandalige toestanden – en dat in een land met zulke strenge anti-immigratiewetten. Die ambtenaren en politici, het is een pot nat. In 1992 hadden we in Italië het grote smeergeldschandaal, de Mani Pulite (schone handen). Maar toen roofden ze het geld om de partijkas te spekken. Nu gebruiken ze het voor zichzelf, dat vind ik nog veel erger.’

Hij vindt dat het hoofd van de Burgerbescherming moet aftreden. ‘Het maakt mij niet uit of hij met escortmeisjes heeft gefeest. Dat soort dingen zijn privézaken. Maar hij is wel verantwoordelijk voor de gang van zaken bij zijn organisatie. De verbouwing van de marinebasis heeft de regio enorm veel geld gekost, mede door al die corruptie en wantoestanden. Het had La Maddalena werk moeten opleveren, onze jongeren trekken allemaal naar de stad. Maar we zijn met lege handen achtergebleven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden