'Het draait maar om één ding: wordt de patiënt er beter van?'

'Het moet niet veel gekker worden', zegt Wilna Wind. Omdat de NMa ziekenhuizen verbiedt samen te werken, besluiten ze te fuseren. Het Geminiziekenhuis in Den Helder en het Medisch Centrum Alkmaar illustreren tot welke problemen dat leidt.

'Als dit zo doorgaat, wordt fuseren een automatisme. Dat is slecht voor de kwaliteit van de zorg.' Wilna Wind, sinds ruim twee jaar directeur van de Nederlandse Patiënten/Consumenten Federatie (NPCF), maakt zich bezorgd over de fusiegolf die steeds meer ziekenhuizen meesleurt. Vorig jaar keurde de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) zeven ziekenhuisfusies goed. Voor dit jaar worden er opnieuw zeven verwacht. De eerste twee maanden van dit jaar werden er al twee goedgekeurd: het Reinier de Graaf Ziekenhuis in Delft en het HagaZiekenhuis in Den Haag gaan samen verder, net als het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis en het Lucas Andreas Ziekenhuis in Amsterdam.


De NMa kijkt alleen of een fusie de keuzevrijheid voor de patiënt beperkt, maar niet of de zorg er beter van wordt. Is die toets niet te beperkt?

'Dat denken wij wel. Ziekenhuizen willen liever op onderdelen samenwerken, maar zeggen dat ze van de NMa zo veel tegenwerking ondervinden dat het dan makkelijker is te fuseren. Zo ontstaan dus grote machtsblokken dankzij de NMa. Het moet niet veel gekker worden.'


Wat bedoelt u precies?

'Natuurlijk moet er in de zorg meer worden samengewerkt en ook concentratie van hoog-complexe medisch- specialistische zorg juichen we toe. Dat is niet alleen efficiënter, maar ook beter voor de patiënt omdat een ervaren arts nu eenmaal beter werk verricht. We vinden ook dat ziekenhuizen meer met huisartsen en andere zorgverleners moeten samenwerken zodat zorgketens ontstaan. Ook in de zorg moet je 'zunig' zijn. Maar... samenwerken is wat anders dan fuseren. Bij samenwerking moet je jezelf blíjven bewijzen. De partners houden elkaar scherp. Dat is goed voor de patiënt, voor de toegankelijkheid en de kostenbeheersing. Waarom maken ziekenhuizen dan toch de stap te fuseren? Dát is de kern van de discussie. De NMa moet kunnen uitleggen waarom een complete fusie beter is dan samenwerking op onderdelen.'


Doet de NMa haar werk wel goed?

'Dat is dus de vraag. Een fusie is onomkeerbaar. Daardoor kunnen enorme machtsblokken ontstaan, monopolisten die de lakens gaan uitdelen. Het is echt heel eigenaardig; de NMa wil voorkómen dat er zulke megaziekenhuizen ontstaan, maar tegelijkertijd maakt de mededingingsautoriteit juist zelf het ontstaan van zulke molochen mogelijk.


'Blijkbaar functioneert de fusietoets van de NMa onvoldoende. De NMA kijkt alleen of na de fusie voldoende concurrerende ziekenhuizen overblijven; vandaar de eis dat de patiënt altijd moet kunnen kiezen tussen voldoende ziekenhuizen in de buurt. Dat is in een klein landje als Nederland niet snel het probleem.


'Waar het wel om gaat, is of de kwaliteit van de zorg is gegarandeerd. In praktijk zal een zorgverzekeraar die straks zorg wil inkopen voor zijn verzekerden nooit om zo'n dominant ziekenhuis heen kunnen, ook al levert dat niet de beste kwaliteit. De alternatieven zijn immers al weggefuseerd.'


Moeten patiënten niet veel meer van zich laten horen als het om een fusie van hun ziekenhuis gaat?

'Natuurlijk moeten ziekenhuisbestuurders die willen fuseren hun cliëntenraad inschakelen. Die kunnen een fusie die ze niet willen een tijdje tegenhouden. Maar ik vrees dat het blikveld van cliëntenraden vaak te beperkt is. Zij missen het landelijk overzicht. Dit is juist een taak voor de NPCF. Ons werk is om te beoordelen wat fusie of concentratie betekent voor de landkaart en voor de toekomst van de zorg. Wij moeten vragen: wat gebeurt hier? We moeten ons wenden tot de politiek en andere partijen die erbij betrokken zijn.'


En maakt de NPCF die rol waar?

'Wij constateren dat dit gaande is en proberen coalities te vormen om de trend te keren. Ik ben blij dat de minister van Volksgezondheid zich hierover ook zorgen maakt. Als de NMa niet verandert, moet de wet veranderen. Daarnaast proberen wij patiënten beter te informeren over de kwaliteit van artsen en ziekenhuizen. Dit najaar verschijnt op onze website de Zorgatlas, die we samen met de vakgroep Kwaliteit van de zorg van de Radboud Universiteit in Nijmegen hebben gemaakt. Daarin wordt de kwaliteit van artsen en ziekenhuizen beoordeeld. Daarmee dwing je ziekenhuizen tot transparantie.'


Wat bereikt u daarmee?

'Het nieuwe criterium bij het beoordelen van fusies zou moeten zijn: wat heeft de patiënt eraan? Daarvoor moet je eerst de prestaties van ziekenhuizen in kaart brengen om ze uiteindelijk de vraag te kunnen stellen: heeft jullie behandeling geholpen? Hoe komt het dat in jullie ziekenhuis vijf keer meer verrichtingen plaatsvinden dan ergens anders? De volgende vraag is: leg eens uit waarom dat zo is, maar zonder direct een waardeoordeel te vormen. Zo bouwen we de transparantie op om uiteindelijk conclusies te kunnen trekken over de kwaliteit in de verschillende ziekenhuizen. Dan pas weten we of de patiënt er beter van is geworden. Patiënten moeten inzichtelijk krijgen dat veel zorg niet altijd goede zorg is. De ene dokter is beter dan de andere en sommige behandelingen zijn niet altijd nodig.'


Patiënten zijn mondiger; zij eisen zorg en diagnostiek. Dat kun je toch niet tegenhouden?

'Geloof me: de zorg is de laatste sector in de samenleving waar de emancipatiegolf overheen moet. Veel mensen weten weinig over de kwaliteit. Ze geloven bijna altijd wat de dokter zegt. De zorgverzekeraar vertrouwen ze niet. Het beeld van de patiënt die bij dokter Google is langs geweest en vervolgens met een stapel papieren onder de arm een mri-scan eist van de specialist, is echt een karikatuur.'


Wilna Wind voorziet dat omvang belangrijker wordt dan kwaliteit.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden