'Het dorp heeft Annie gedoogd'

Hoe een dorp is veroordeeld tot een moordverhaal.

Toine Heijmans.

Het dorp is veroordeeld tot Annie, ook al is ze er vertrokken. Moordverhalen blijven altijd leven. En dit is een klassieker: het is Stephen King, Kafka, Baantjer en Twin Peaks tegelijk. Geen wonder dat de journalisten kwamen. En dat ze teksten schreven als (Michel verlaagt zijn stem): 'Wanneer de naam Annie valt, kijken de mannen slechts naar beneden in hun bier, en zwijgen'.

Michel Bongers was 10 jaar toen de krantenkoppen kwamen. Ze verzamelden zich in Het Wapen van Bemmel, precies waar wij nu zitten. Ze troffen 'drie dorpsalcoholisten' aan de bar en baseerden daarop hun verhalen - Bemmel was de rimboe, toen, er ging niet eens een snelweg heen. Zo werd er naar gekeken. Alle artikelen over Annie E. las Michel terug in de Koninklijke Bibliotheek; 'Bemmel is weggezet als een achterlijk, katholiek tuindersdorp waar de Here God de scepter zwaait - maar toen al was het een moderne groeikern met een grote scholengemeenschap. Het was geen Staphorst.'

Dat Annie pijn achterliet in Bemmel, ook bij haar vijf kinderen die ze nooit meer zag, bleef onverteld.

'Bemmelse Annie.'

'Het onmens van Bemmel.'

'Vreemde Annie.'

In die tijd leefde de journalistiek nog in de breedte. Acht zaterdagen ging het twee uur lang op de radio over Annie, in een reconstructie van Wim Kayzer en Toni Boumans. Een jaar later, 1980, kreeg ze gratie. Daar zijn ze in Bemmel nog steeds niet over uit. A.F.Th van der Heijden gebruikte de geschiedenis voor een roman. Daar gaat Michel nu niets over zeggen. Hij is een Bemmelaar. Het gaat hem om Bemmel.

Hij schreef zijn boek, waar hij jaren aan werkte, enkel voor de feiten. Het is mooi kort en ingetogen: Annie, het bizarre leven van een Bemmelse huisvrouw. 'Ik had het twee keer zo dik kunnen maken, maar ik wil geen sensationeel verhaal. Die zijn er genoeg geweest.'

Annie Evers was een tuindersdochter die met fraude en zwendel probeerde het bedrijf van haar vader Piet overeind te houden, 'ze deed niks anders dan cheques vervalsen en oplichten'. Michel rijdt door de Dorpsstraat en vertelt over diefstal en afpersing van 'goedgelovige mensen', ook van haar eigen familie, 'gewetenloos'. Het bleef grotendeels een publiek geheim, uit schaamte: 'het dorp heeft Annie gedoogd'.

Bemmel was van de fruittelers en die ging het slecht, 'de waar bracht niks op'. Als een openbare verkoop dreigt van zijn bedrijf sterft Piet. Het is 1962. Drie jaar later oppert Annie dat het zelfmoord is geweest en dat maakt haar verdacht. Er zat parathion in haar vaders koffie, een landbouwgif. Onder de schaduw van de kerk wordt het lichaam opgegraven, Annie gearresteerd, veroordeeld tot twaalf jaar en in hoger beroep vrijgesproken. Ze blijft in Bemmel wonen, als tuindersvrouw, maar niets is nog normaal.

Een boek met feiten. Beeld Toine Heijmans

Dan sterft haar moeder een gruwelijke dood in haar bejaardenwoning. Het is 1974. Een deel van haar hoofd is weggeslagen, daarna is ze gewurgd. Annie is de laatste die haar zag. Haar verklaring staat haaks op die van de kroongetuige, de overbuurvrouw. De rechtszaak is een gebeurtenis. Annie krijgt twaalf jaar cel, en Bemmel een naam in de pers.

'Ik weet hoe het werkt', zegt Michel: hij werd zelf journalist. Eerst radioreporter voor Tros Aktua en daarna bij de Gelderlander. Hij weet hoe het is om naar Groningen te racen in de wetenschap dat ergens een chef wacht op een 'goed verhaal'. Maar Annie, zegt hij ook, is geschaakt 'door de Randstedelijke blik'. Daarom had Bemmel recht op een boek. Het dorp waar nog steeds geruchten gaan.

Door de voorruit van zijn auto wijst Michel huizen aan, plekken. Honderden mensen gesproken. Politieagenten. Huisartsen. Postbodes. Buren. Haar kinderen. 'Ik heb het dorp gebruikt als getuige.' Hij houdt ze uit de wind, net als Annie zelf.

Michel Bongers. Beeld Toine Heijmans

Annie woont al een half leven elders, in een dorp boven Amsterdam, waar ze haar 'levensgezellin' vond en trouwde, en opgenomen werd in een vergevingsgezind circuit van kunstenaars, schrijvers, politici en journalisten. 'Bemmel is dood voor mij', vertelde ze Michel, die drie uur met haar kon spreken. Ze is nu 83. 'Ik heb niet het idee dat ze er zwaar gebukt onder gaat. Het is een heel rustige vrouw in balans.'

Maar Bemmel is niet dood, hooguit wat veranderd, en de mensen die Annie achterliet weten nog steeds niet wat te denken. Zeventien psychiatrische rapporten werden over haar gemaakt. 'Misschien', zegt Michel, 'was ze gewoon een mens op de verkeerde plek in de verkeerde tijd.'

Misschien. Er staat geen foto van Annie in het boek. Vindt hij niet kies. Of ze haar ouders heeft vermoord - 'daaraan brand ik mijn vingers niet'.

Ik vraag hem of hij te voorzichtig is geweest. Maar voorzichtigheid, denk ik ook, past elke journalist.

Het ouderlijk huis van Annie. Beeld Toine Heijmans
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden