INTERVIEW

'Het doet pijn om mensen te zien verhongeren'

Ook hij zou wel willen vluchten, maar de Syrische arts Khaled Mohammed ziet het als zijn plicht de inwoners van Madaya te blijven helpen.

Khaled Mohammed, arts in de belegerde stad Mayada.

Het donker in de straten van Madaya als arts Khaled Mohammed buiten geschreeuw hoort. 'Dokter Khaled, dokter Khaled', roept een man. 'Er is een noodgeval.'

Khaled springt overeind. Zijn zoveelste noodgeval. De laatste maanden heeft hij van alles moeten doen hier: kogelwonden, afgerukte ledematen, amputaties, keizersneden. Telkens als het gebeurt, vergeet hij alles om zich heen. Hij rent naar het ziekenhuis.

Een paar kamers onder de grond, dat is zijn ziekenhuis. Hij richtte het zelf op, een paar jaar geleden.

Khaled rent naar binnen. Daar ligt een meisje. Lijkbleek. Een baby van vier maanden oud. 'We hadden niet genoeg melk', zegt de vader angstig.

Honger als wapen

Niet alleen Madaya wordt uitgehongerd, ook inwoners van andere plaatsen in Syrië lijden onder belegering door een van de strijdende partijen.

The Medical Commission in Madaya

Khaled tilt het meisje op. Maar hij is te laat. Het meisje overlijdt vrijwel meteen nadat hij is binnengekomen.

Dit is het relaas van dokter Khaled Mohammed uit de Syrische stad Madaya. De Volkskrant kwam in contact met hem via The Medical Commission in Madaya, een hulpgroep die via Facebook aandacht vraagt voor de situatie in de stad. Wij spraken deze week twee keer telefonisch met hem en hij stuurde ons beelden. Khaled, die ook in andere media verscheen, is 32 jaar. Ruim vier jaar geleden studeerde hij af als arts in Damascus. Dit is zoals hij het beschrijft.

'Toen ik dat meisje in mijn armen had', zegt hij, 'beeldde ik me even in dat dit mijn eigen dochter was.'

Khaled vertelt dat haar moeder begint te huilen. Te schreeuwen. Ze trekt aan haar haren.

Haar vader pakt het meisje stevig vast en drukt het tegen zich aan. Ook hij huilt. 'Moge God dit je nooit vergeven, Bashar al-Assad', schreeuwt hij. 'Ik hoop dat jouw kinderen ook zullen sterven.'

Khaled kijkt naar de ouders van het meisje. Hij zwijgt. De tranen staan in zijn ogen.

Staren

Als ze weg zijn, zal hij ergens in zijn ziekenhuis gaan zitten en stil voor zich uit staren. Dat doet hij de laatste tijd vaker. Erover praten met zijn collega's, dat wil hij niet meer. 'Zij maken hetzelfde mee als ik', zegt hij.

Khaled zit in zijn woonkamer boven het ziekenhuis dat hij in 2012 oprichtte. Het is midden in de nacht in Syrië. Hij is moe. 'Ik slaap vier tot zes uur per nacht', zegt hij.

Al zeven maanden is zijn stad nagenoeg afgesloten van de buitenwereld, op een voedselkonvooi in oktober na. Al zeven maanden komt er vrijwel geen eten meer binnen, doordat troepen van de Syrische president Bashar al-Assad en Libanese Hezbollah-milities de stad belegeren.

'De mensen werden bij elkaar gedreven in de straten', vertelt hij over het begin. 'De stad werd omsingeld. Overal liggen mijnen. Niemand kan er meer uit. Tien mensen die het probeerden, overleefden het niet. Onder hen was een zwangere vrouw en haar kind. Als je probeert via de checkpoints te ontsnappen, word je neergeschoten. Ik had nooit gedacht dat ze ons zouden laten verhongeren. We worden gebruikt om rebellen onder druk te zetten, die twee andere dorpen belegeren.'

Een activist spuit graffiti op de muur van een zwaarbeschadigd gebouw. Beeld getty

Konvooien

Afgelopen week kwamen na grote internationale druk twee konvooien binnen met eten, dekens en medicijnen.

'Mensen klampten zich vast aan de Rode Kruis-medewerkers', vertelt hij over die nacht. 'Ze huilden en smeekten: neem ons mee, red ons. Er moeten op dit moment driehonderd tot vierhonderd mensen met spoed worden geëvacueerd. Mensen met honger, maar ook met kanker, met hart- en nierproblemen, zwangere vrouwen. Maar het regime geeft geen toestemming om hen te laten gaan.

'Het voedsel dat we krijgen is voor een maand. Maar wat gebeurt er na die maand? Dan sterven we hier weer van de honger.'

Een dag voor het eerste konvooi had hij een man van een jaar of 50 onder zijn handen. 'Ik zei tegen hem dat hij nog even moest volhouden. Morgen ga je eten, zei ik, als God het wil. Maar hij kon me niet meer antwoorden.'

Met vier artsen en zes verpleegkundigen runnen ze het ziekenhuis. Dag en nacht.

Afgelopen week kwamen na grote internationale druk twee konvooien binnen met eten, dekens en medicijnen. Beeld ap

Geen ziekenhuis

Hij richtte het op nadat de revolutie was begonnen. 'Mijn vrienden waren allemaal alevieten, net als Assad. Ik niet. Door de revolutie werden mijn vrienden anders. Ze trokken naar elkaar toe. Ik begreep niet waarom ze zo plotseling veranderden. Het zijn vragen waarop ik nooit antwoord kreeg.'

Hij besloot naar een plaats te gaan waar geen ziekenhuis was: Madaya.

In een woonpand richtte hij zijn operatiekamer in: een oude operatietafel met twee lampen erboven. Apparatuur kocht hij op de zwarte markt. Sommige aparaten waren zo moeilijk verkrijgbaar dat hij ze van het regime moest kopen, tegen hoge bedragen. Vrienden smokkelden alles de stad in - toen het nog kon.

Inmiddels is hij door bombardementen op zijn ziekenhuis al voor de derde keer van locatie gewisseld, zegt hij. 'Op een dag stond ik te opereren', vertelt hij, 'toen we helikopters boven ons hoorden. Ze lieten drie bomvaten voor ons complex vallen. Het waren enorme explosies. Daar stonden we, terwijl onze apparaten uitvielen. Een verpleegkundige kwam binnen. Hij sprak ons toe en zei dat we niet mochten vluchten. Hij zei: deze man heeft zijn leven aan ons toevertrouwd, we zetten de operatie voort. Als hij het overleeft, overleven wij het ook. En dat deden we.'

Gras en huisdieren

'Ik heb zeker vijftien keer gras gegeten. We kookten het, bakten het in wat olie, strooiden er wat zout en peper over en dan aten we het. Ik ben 15 tot 20 kilo afgevallen. Sommige mensen hebben twintig dagen lang alleen maar water en zakjes met suiker en zoutoplossing gedronken. Ik dronk ze ook. Als dokter heb ik geen aparte maaltijden.

'Voor mij is het onmogelijk om een stuk katten- of hondenvlees in mijn mond te stoppen. Ik kan het niet. Echt niet. Ik kan er niet eens aan denken. Veel mensen deden het. Ze lokten de katten of honden, bonden de poten aan elkaar en dan werden ze geslacht. Ze kookten het vlees lang voordat ze het opaten. Nu zijn er geen katten of honden meer in Madaya.'

Het is koud. 'We zitten hier in de bergen. Er ligt sneeuw op de toppen. Mensen steken van alles in brand om het warm te krijgen.'

Een door Khaled Mohammed gemaakte foto in zijn geïmproviseerde ziekenhuis in Madaya. Hij werkt er dag en nacht met drie andere artsen en zes verpleegkundigen. Beeld Khaled Mohammed

Kinderen

Een maand geleden kwam er een vrouw zijn noodhulpkamer binnen. Schreeuwend van de pijn. 'Ze was zwanger. We maakte een echo, maar toen zagen we dat het kindje geen hartslag meer had. We hebben het kind via een keizersnede uit de buik gehaald. Het was overleden doordat de moeder geen voedsel meer binnenkreeg. Toen ze wakker werd van de operatie, moest ze vreselijk huilen. Ze heeft geen afscheid meer van haar kind genomen.'

'Het is echt moeilijk dat je uiteindelijk niets meer hebt. Gewoon helemaal niets. Ik loop naar de koelkast, trek de deur open en er zit niks meer in. Als ik honger heb, praat ik soms tegen mezelf. Dan bid ik dat God me geduldig houdt. Ik voel me zwak en duizelig. Slapen gaat ook nooit goed.

'Tegen kinderen die met honger bij me komen, zeg ik altijd dat het goed komt. Terwijl dat nog maar de vraag is. Ik moet mensen hoop geven, maar het is zwaar om zo te liegen. Het doet pijn om mensen te zien verhongeren. Het enige wat we ze konden geven, was een infuus om ze op te peppen.'

Mohamed Isa

Soms raakt een kind hem zo sterk dat hij het de buitenwereld moet laten zien. Zoals Mohamed Isa. Een bleek jongetje van 7 met een smal lichaampje en grote, holle ogen. 'Zijn moeder bracht hem binnen. Ik vroeg hem hoe lang hij niet had gegeten. Zeven dagen, antwoordde hij. Ik was echt bang dat hij dood zou gaan. Ik heb mijn geld gepakt, en we hebben een koekje gekocht van iemand van wie ik wist dat hij er een had verstopt in zijn huis. Voor 20 dollar.

'Toen we hem het koekje gaven, begon hij me te kussen. Hij maakte het pakje open en at het meteen op.' Het mooie aan dit jongetje, zegt Khaled, was dat hij ondanks alles nog kon lachen.

Het filmpje van Mohamed Isa ging via Twitter de wereld over en was onder meer te zien bij ABC News en The Guardian. 'Het heeft de wereld wakker gemaakt', zegt hij. 'Dankzij hem weten mensen dat we honger hebben.'

Twee keer wordt hij direct beschoten, vertelt hij.

Anderhalve maand geleden zit hij in een auto als er een motor naast hem stopt. 'Er zaten twee mannen op en ineens schoten ze op me. Ik werd geraakt in mijn been. Door de adrenaline voelde ik niet dat ik werd geraakt. Uiteindelijk heb ik zelf de kogel uit mijn been gehaald. Ik loop nog steeds moeilijk.'

Ook wordt hij samen met andere artsen gevraagd medische hulp te verlenen in Az-Zabadani, een stad in de buurt.

'Tijdens de reis werden we beschoten. Telkens kwamen er mortiergranaten neer. Het was rennen, dekking zoeken, een explosie, opstaan en weer doorrennen. Het was een van de moeilijkste momenten van mijn leven. Ik dacht daar dat ik dood zou gaan. Alle artsen hebben het overleefd en we hebben kunnen opereren. Maar wat ik toen heb gezien, zie je niet in Hollywoodfilms.'

Vluchten

'Ik ben niet bang dat mijn doktoren vluchten. Ik wil zelf vluchten. Maar ik wil eerst zeker weten dat de mensen er hier beter aan toe zijn. Ik moet kinderen, vrouwen en gewonden redden. Dat is mijn plicht als arts. Als je hier blijft, is er kans dat je doodgaat. Maar als je vlucht ook, dus daar zit geen verschil tussen. Wij zijn niet bang voor de dood. Leven en dood, dat is hetzelfde.

Zeven maanden geleden zag hij zijn dochter voor het laatst. 'Mijn vrouw en dochter zijn veilig in een ander land. Ik spreek mijn dochter alleen nog aan de telefoon. Dan zegt ze: papa, jij bent mijn leven. Dan zeg ik dat ik haar mis. Dat ze ook mijn leven is. En dat ik naar haar toe zal komen.'

De wereld, zegt Khaled Mohammed, moet druk uitoefenen op de EU om mensen met honger te voorzien van eten en hulpgoederen. Om de belegeringen op te heffen. 'Vliegtuigen kunnen toch met het grootste gemak boven Syrië vliegen en steden bombarderen? Nou, dan kunnen ze ook voedseldroppingen doen. Iedere stad waar honger is, moet worden voorzien van eten. Niet alleen Madaya.'

'Ik probeer mijn emoties niet te laten zien aan mijn patiënten. Ik maak grappen, praat veel. Maar soms voel ik me echt niet goed. Dan sluit ik mezelf op in mijn huis en vraag ik aan mijn collega's om me even met rust te laten. Ik leg mijn hoofd op mijn kussen en dan huil ik.

'Als ik hier uit kom, dan denk ik dat ik geestelijke hulp nodig heb. Op de momenten dat ik daar lig, denk ik aan de vraag hoe het zo ver heeft kunnen komen. Aan mijn volk dat sterft. Waarom alles hier in dit land kapot wordt gemaakt. En dan klopt er meestal weer iemand op mijn deur. Voor hulp.'


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Verantwoording

De Volkskrant vroeg op 7 januari aan de The Medical Commission in Madaya of ze ons in contact kon brengen met een arts in Madaya. Deze hulpgroep vroeg via Facebook aandacht voor de situatie in Madaya. Via de commissie kregen we het nummer van Khaled Mohammed. Sinds 7 januari hebben we dagelijks telefonisch en WhatsApp-contact met deze man, die ons vertelde dat hij als arts werkt in Madaya en ons berichtte over wat hij meemaakte. De Volkskrant interviewde hem twee keer een uur, via de telefoon. Hij stuurde daarnaast foto's en filmpjes van verschillende patiënten, van de kinderen, van zichzelf, van de binnenkomst van het Rode Kruis in zijn ziekenhuis. Hij filmde zichzelf even-eens in de ruimte waar het Rode Kruis binnenkwam. De woordvoerder van het Rode Kruis in Syrië, Pavel Krzysiek, bevestigt dat hij Khaled heeft ontmoet. De situatie in Madaya wordt bevestigd door berichtgeving in de internationale media. Khaled verzond ook twee filmpjes aan ons van het hongerige jongetje (bovenste foto), die wereldwijd door media werden overgenomen, zoals The Guardian, ABC News en Al Jazeera. Ook Nieuwsuur wijdde een item aan Khaled Mohammed.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden