Het docententekort is weg, leve het overschot

De recessie verdrijft het docententekort. Dit biedt mogelijkheden voor beter onderwijs.

Halbe Zijlstra, de demissionair staatssecretaris van Onderwijs, heeft het docententekort opgelost. Het lijkt wel magie. Een probleem waar jaren over gesproken is, is ineens verdwenen als sneeuw voor de zon. Allereerst blijkt het huidige tekort de helft kleiner dan eerder gedacht. Er is geen tekort van 4.300 docenten in 2016, zoals eerder voorspeld in het voortgezet onderwijs. We komen in 2016 nog slechts 2.200 docenten te kort. Meer informatie volgt. Ondertussen schiet een halvering al flink op.


In de jaren na 2016 zwaait Zijlstra nog wat langer met zijn toverstok, en poef: weg is het tekort in 2020. Over ruim zeven jaar is er geen tekort meer maar een overschot, met alle nieuwe problemen van dien. Ooit voorzag een commissie onder leiding van voormalig SER-voorzitter Alexander Rinnooy Kan een tekort van opgeteld 47 duizend fte in het onderwijs. Deze voorspelling wordt bij lange na niet gehaald. 'Door beleid', zal de staatssecretaris beweren. Zijn wapens zijn het actieplan LeerKracht en de functiemix.


Of Zijlstra gelijk heeft, is echter zeer de vraag. Het aantal openstaande vacatures in het voortgezet onderwijs is al enorm gedaald, naar 240, tijdens de laatste meting in 2011. Samen met het basisonderwijs en het mbo staan in 2011 nog 750 vacatures open. Hieronder vallen echter ook de vacatures voor directies en ondersteunend personeel. Alleen aan docenten komen we nu 300 fte tekort. Hiermee is het docententekort nu feitelijk al weg. Als percentage van het aantal docenten is dit slechts een paar tienden van de hele arbeidsmarkt. In het voortgezet onderwijs staat 0,2 procent van het aantal banen open, dus wat is nog het probleem?


Voor de arbeidsmarkt in het onderwijs kwam de economische recessie precies op tijd. Docenten die willen overstappen naar het bedrijfsleven bedenken zich nu wel tien keer. Aan de andere kant melden zich steeds meer belangstellenden voor het onderwijs. De subsidie voor de opleiding van zij-instromers wordt volgend jaar verdubbeld van vier naar acht miljoen euro. Hiermee kunnen 400 docenten worden opgeleid, zo meldt Zijlstra. Het opleiden van een docent kost dus kennelijk 20 duizend euro per persoon. Best duur, maar dit terzijde.


Aandacht voor het docententekort is nu nog nauwelijks nodig. Dit probleem lost zichzelf op. Ik durf de stelling aan dat voor het docentekort het economisch tij belangrijker is dan het extra miljard euro dat de docenten is voorgehouden. Zolang de economische omstandigheden niet veranderen, zal het docententekort geen probleem meer zijn.


Het nieuwe probleem zal een docentenoverschot zijn. In het basisonderwijs zijn er al regio's waar het aantal schoolkinderen zo hard terugloopt dat er scholen moeten sluiten. Buiten de Randstad zijn er bijna overal docenten over in het basisonderwijs. De 'krimp' is het grote probleem in onderwijsland. Hiermee wordt bedoeld dat buiten de Randstad het aantal nieuwe leerlingen opdroogt. Deze krimp zal ook het voortgezet onderwijs bereiken.


Ik ben heel benieuwd naar de maatregelen die straks genomen worden om het 'docentenoverschot' te lijf te gaan. Een grote fout zou zijn om dan het salaris van docenten maar weer te gaan verlagen, zoals is gebeurd in de jaren tachtig van de vorige eeuw.


De krimp kan ook gebruikt worden om fouten uit het verleden te herstellen. Beleidsmakers hebben de mond vol van kwaliteit en excellentie. De onderwijspraktijk is anders. Nu wordt 20 tot 30 procent van de lessen op Nederlandse scholen gegeven door docenten die daar niet bevoegd voor zijn. Dat mag eigenlijk niet.


Wanneer het docentenbestand na 2020 uitgedund moet worden, dan ligt het voor de hand dat begonnen wordt bij de onbevoegde docenten. 'Snel een bevoegdheid halen, of opzouten', zou een boodschap naar deze docenten toe kunnen zijn.


In de afgelopen periode waren onbevoegde docenten natuurlijk een uitkomst voor beleidsmakers. Het falende arbeidsmarktbeleid werd gemaskeerd. Bijna alle lessen zijn doorgegaan in de afgelopen jaren.


Of deze lessen goed genoeg waren, is een open vraag. Veel onbevoegde docenten zijn goed, maar veel zijn dat ook niet. Overigens geldt dit ook voor bevoegde docenten, maar ergens moet een streep worden getrokken.


Degene die na de formatie het stokje van demissionair staatssecretaris Zijlstra gaat overnemen, wacht een nieuw probleem. Zijlstra en zijn voorgangers moesten nieuwe docenten tevoorschijn toveren. De toekomstige staatssecretarissen zullen vooral docenten weg moeten moffelen. Dit biedt kansen voor een flinke kwaliteitsslag.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden