Bezoekers van het Democratiefestival. Met een alternatief pendelbusje kunnen ze van plek naar plek op het Waal-eiland Veur-Lent in Nijmegen.

ReportageDemocratiefestival

Het Democratiefestival trekt vooral de usual suspects, maar ruimte voor hardrechts was er ook

Bezoekers van het Democratiefestival. Met een alternatief pendelbusje kunnen ze van plek naar plek op het Waal-eiland Veur-Lent in Nijmegen.Beeld Marcel van den Bergh

Het fel bekritiseerde Democratiefestival trekt – een beetje geforceerd – duizenden mensen, maar het is niet het gehoopte brede publiek. ‘Mijn vrienden denken bij een gezinsuitje aan de dierentuin.’

Vier Jonge Democraten liggen te sudderen in een hangmat, een plastic beker ijsthee in de hand. Dat laatste is vooralsnog het redelijke alternatief voor gerstenat, want de biertap gaat tot hun teleurstelling pas om vier uur ’s middags open. De organisatie van het Democratiefestival wil blijkbaar voorkomen dat lallers en liederlijke lui de serieuze maatschappelijke debatten over polarisatie en ontbossing verstoren.

Het Democratiefestival in Nijmegen moet de beruchte kloof tussen burger en politiek wat verkleinen door politici, bestuurders en gewone burgers in een informele, vakantie-achtige omgeving met elkaar in gesprek te laten gaan. Om het zo laagdrempelig mogelijk te maken is de toegang gratis.

Dit heeft de azijnpissers er niet van weerhouden vooraf hun plasje over het evenement te doen. Het festival zou te duur zijn (de organisatie kost bijna een miljoen euro belastinggeld), een elitair feestje en ook nog hypocriet omdat initiatiefneemster Kajsa Ollongren, de minister van Binnenlandse Zaken, het raadgevend referendum heeft afgeschaft. Forum voor Democratie laat vrijdag een reclamevliegtuigje boven het festivaleiland rondvliegen met de leus: Democratie = Referenda. Pesterijtje richting Ollongren, die het evenement die dag ook bezoekt.

De organisatie is erop gebrand de eerste editie van het festival tot een succes te maken. Vandaar dat de Vereniging van Nederlandse Gemeenten alle Nederlandse burgemeesters ruim van tevoren vraagt een bus vol te laden met inwoners en die naar het festival te rijden. Om genoeg inwoners te interesseren, doet een aantal gemeenten daar als extra lokkertje nog een gratis lunch en versnaperingen bij. Ook scholen in de omgeving van Nijmegen zijn opgeroepen schoolklassen naar het festival te sturen.

Duizenden

De bussenactie slaagt maar half. Het is veel gemeenten niet gelukt een volle bus te leveren. Als alle 355 gemeenten dat wél hadden gedaan, had het festival minstens 18 duizend bezoekers getrokken. Dat aantal is bij lange na niet gehaald: de organisatie rept na afloop van negenduizend bezoekers, persbureau ANP houdt het op 6.400. De pogingen het bezoekersaantal geforceerd op te krikken leveren voornamelijk negatieve publiciteit op, zoals verveelde tieners die voor de tv-camera bekennen dat ze alleen gekomen zijn omdat hun school hen daartoe verplicht.

Wat ook niet helpt, is dat landelijke toppolitici het laten afweten. Het Democratiefestival is geënt op het Deense Folkemødet, dat dit jaar 140 duizend bezoekers trok. Dat festival op het eiland Bornholm is in Denemarken het grootste politieke evenement van het jaar. De meeste Deense kabinetsleden en parlementariërs gaan ernaar toe, terwijl het Democratiefestival het bij zijn debuut moet doen met bezoekjes van D66-bewindslieden Stientje van Veldhoven en Kajsa Ollongren, 50Plus-leider Henk Krol en GroenLinks-Kamerlid Bram van Ojik. Plus een cameo-optreden van Kamervoorzitter Khadija Arib.

De complete Tweede Kamer-fractie van de PvdA is vrijdag nota bene op fractie-uitje in Nijmegen, maar laat het festival demonstratief links liggen. ‘Voor mij betekent democratie niet een festival dat gesponsord wordt door Binnenlandse Zaken’, sneert fractieleider Lodewijk Asscher in de Gelderlander.

50+ en hoogopgeleid

Wie een halve dag rondloopt op Waal-eiland Veur-Lent moet de sceptici deels gelijk geven. Ja, het festival heeft een elitair karakter. Er komen relatief veel hoogopgeleiden op af, maar dat valt de organisatie niet te verwijten. Het is veel moeilijker een breed publiek te trekken met een hoogdravend en abstract begrip als ‘democratie’ dan met een populaire muziekband. De 63-jarige mavoleraar Jaap Molenhuis moppert dat hij te veel klonen van zichzelf op het festival ziet. ‘50+, hoogopgeleid en wit, kortom: de usual suspects.’ Bij een levendig debat over bomenkap zit de tribune vol met maatschappelijk geëngageerd ogende ouderen die in hun jeugd waarschijnlijk de ‘socialistiese’ spelling omarmden. Toch domineren de ‘grijze bollen’ niet; er zijn ook veel jonge mensen.

Wel valt op dat erg veel bezoekers uit de nabije omgeving komen: Lent, Arnhem, Oss, Duiven, Oosterhout en uiteraard: Nijmegen. Zouden zij ook naar het festival zijn gegaan als ze verder hadden moeten reizen? Vrijwel iedereen die je het vraagt zegt: nee. Dat geldt ook voor het vragen van een toegangsprijs, die het festival minder duur zou maken voor de belastingbetaler. Een paar euro à la, maar een tientje vinden de meesten te veel.

Toch klinken er ook genoeg positieve geluiden. De festivalgangers zijn erg te spreken over de programmering van debatten, lezingen en interviews. En onder de bezoekers zijn ook mensen die er wél een lange reis voor over hadden. Zoals Olja Šumanović, haar man Huib Blok en hun twee dochters van in de twintig. Het gezin uit Leiden heeft het Democratiefestival als bestemming gekozen voor hun jaarlijkse gezinsuitje. ‘Mijn vrienden vonden dat wel apart, zij denken bij een gezinsuitje aan de dierentuin’, zegt dochter Suzanna (24). ‘Maar ik luister graag naar maatschappelijke discussies. Zo zijn we opgevoed: dat we open moeten staan voor verschillende meningen.’ Moeder Olja (50), die geboren is in toenmalig Joegoslavië, vindt Nederlanders minder democratisch dan zij zelf denken. ‘Ik houd soms bewust mijn mond als ik het niet eens ben met de meerderheid. Want een afwijkende mening wordt ook in Nederland niet altijd getolereerd, heb ik gemerkt.’

Identitair verzet

Bouwvakker Michael Jansen (34) weet daar alles van. Het boegbeeld van de rechtse actiegroepen Nijmegen Rechtsaf en Identitair Verzet staat rond het middaguur hevig te debatteren met een langharige Rotterdammer. Hun dispuut gaat over de Nederlandse identiteit en of die al dan niet bedreigd wordt door immigratie. Jansen is aangenaam verrast omdat de organisatie hem toestaat te flyeren op het festival. ‘Ik moet toegeven dat dat erg democratisch van ze is. De burgemeester van Nijmegen wil me niet eens ontmoeten, die zegt gewoon: ‘ik praat niet met extremisten’.’

Na een rustige ochtend begint het festival rond drie uur gezellig druk te worden. De zon staat hoog aan de hemel, de mineraalwaters, cola en ijsthee vliegen over de toonbank en bij sommige programmaonderdelen, zoals de lezing van Denker des Vaderlands Daan Roovers, moeten belangstellenden staan omdat de stoelen op zijn. Voor het theatertje waar beroepsbrompot Maarten van Rossem zo meteen van start gaat, staat zelfs een imposante rij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden