Het curieuze succes van het Groot Dictee

Hoe kon het Groot Dictee uitgroeien tot een natio- naal gezelschapsspel? En hoe begrijpelijk zal Dictee nummer twintig zijn? Scoort iemand nul fout?...

Op de avond van 15 december 1990 zat een kwart miljoen Nederlanders met pen en papier klaar voor de tv om te gaan meedoen aan een dictee. Een Nationaal Dictee nog wel. Generaties schoolmeesters, grijs geworden van de weerzin die hun dictees opriepen in de klaslokalen van de natie, keerden zich van verbazing om in hun graf.

Een dictee als tv-amusement? Curieus!

Philip Freriks, destijds nog correspondent in Parijs voor NOS en de Volkskrant en nog geen nieuwslezer, had het idee van een nationaal dictee uit Frankrijk meegenomen. Zijn plan om in Nederland ook met zoiets te beginnen kreeg het voordeel van de twijfel.

En zo klonk die avond voor de allereerste keer het celloconcert in A van Carl Philipp Emanuel Bach door de huiskamers en zaten bekende Nederlanders als Willem van Kooten, Maarten Biesheuvel, Renate Dorrestein en Peter Winnen klaar in de Kamerbankjes.

Philip Freriks begon. ‘Onder de Noordeuropese dierentuinen komt Artis in anciënniteit...’ Marc de Smit won met vijf fouten en politicus Frits Korthals Altes was de beste prominent, met 13 spelfouten.

De rest is historie. Op 16 december is Het Groot Dictee der Nederlandse Taal voor de twintigste keer op tv en kijken één miljoen Nederlanders, van wie er naar schatting 700 duizend meeschrijven.

Peter Wilmer van tv-producent Men at Work denkt dat een deel van het succes is te danken aan het wedstrijdelement dat in Nederland aan het Franse concept werd toegevoegd: krantenlezers tegen prominenten. Ook de Nederlands-Vlaamse rivaliteit maakt het programma spannend, denkt hij.

Van de achttien keer dat Vlamingen en Nederlanders deelnamen, won elf keer een deelnemer uit Vlaanderen. ‘Ze zijn fanatieker’, zegt Wilmer. ‘Ik heb een keer gezien dat een Vlaming vlak voor de opname mét het Groene Boekje in de hand naar het toilet ging.’

Die instelling leidde in 2002 tot een tot dusver unieke score van de Vlaming Guy De Kort: 0 fout. De Nederlander Frans Wollrabe leek in 2004 ook een nul te scoren, maar kreeg na rijp beraad van de jury toch een fout aangesmeerd.

Het twintigste Groot Dictee der Nederlandse Taal is van dichter, schrijver, essayist en bloemlezer Gerrit Komrij (65). Komrij’s inzet was een begrijpelijk dictee. ‘Ik wilde een verhaal maken in een taal die ook werkelijk wordt gebruikt, dus zonder een teveel aan seduisante elixers, eau de carmes en geuzelambiek.’ Of dat is gelukt horen de deelnemers op woensdag 16 december, eerst uit de mond van Komrij zelf, en daarna nog eens uit die van Philip Freriks en Martine Tanghe. De tv-uitzending begint om 20.25 uur op Nederland 1.

Twintig bekende Nederlanders en tien bekende Vlamingen wagen zich ook aan het dictee. Onder hen atlete Nelli Cooman, cabaretière Sara Kroos, tennisser Jan Siemerink en schrijver Joost Zwagerman. Minister Ronald Plasterk is voor het tweede jaar voorzitter van de jury.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden