Het countervoetbal van Wouter Bos

Het spel wordt deze verkiezingscampagne gemaakt door Jan Peter Balkenende en Gerrit Zalm. Zij willen samen verder regeren. Zij bepalen de agenda met hun nadruk op veiligheid, verplichte inburgering en zuinigheid in de collectieve sector....

De samen-uit-samen-thuisstrategie van het CDA en de VVD betekent maximale duidelijkheid voor de kiezer. Beide partijen zullen alleen van elkaar afscheid nemen als ze daartoe door de kiezers worden gedwongen. Als ze beneden de 75 zetels blijven steken, zullen ze eerst proberen D66 of misschien zelfs de ChristenUnie of de LPF te paaien. Pas als dat op niets uitloopt, krijgt de Partij van de Arbeid het initiatief.

Het gescheiden optrekken van de linkse partijen heeft tot gevolg dat hun invloed op de politieke agenda heel beperkt is gebleven. Niet alleen de PvdA, ook D66, GroenLinks en de SP tonen zich defensief als het gaat om criminaliteitsbestrijding, asielbeleid en inburgering.

Hetzelfde geldt voor het sociaal-economisch beleid. De toon wordt gezet door de bezuinigingsdrift van de coalitie, slechts mondjesmaat dingen de progressieve partijen wat af op het tempo waarin de staatsschuld moet worden teruggedrongen.

De afgelopen twee weken heeft Wouter Bos zich ontpopt als de enige uitdager van Balkenende en Zalm. Dat is hem gelukt door een radicale streep te zetten onder de oude, regenteske, arrogante en politiek-correcte PvdA van Kok en Melkert. Bos wil luisteren, toont zich streng als het om veiligheid en inburgering gaat en stelt een gematigde, op consensus met de sociale partners gerichte sociaal-economische koers tegenover de confronterende aanpak van Balkenende en Zalm.

Wouter Bos hoedt zich ervoor zelf het spel te maken. Zijn programma is gericht op het centrum van de politiek. Hij is bang verwachtingen te wekken. Zijn onderwijspolitiek beperkt zich tot de geruststelling dat de PvdA afziet van nieuw beleid. Een maand geleden pleitte Bos in een gastcollege op de VU voor investeringen in Nederland kennisland, in plaats van in Nederland distributieland, of - zoals hij het noemde - dozenschuifland. De operationalisering van deze koers is achterwege gebleven.

Als het gaat om de agenda van vernieuwing van democratie en bestuur, geeft progressief Nederland - net als behoudend Nederland overigens - niet thuis. Een groep van honderd Nederlanders presenteerde deze week onder de noemer De Publieke Zaak een 'werkdocument' met tal van suggesties om de vertrouwenbreuk tussen de collectieve sector en de kiezers te dichten.

De groep bouwt voort op de - mislukte - pogingen van Leefbaar Nederland en Pim Fortuyn het bestel open te breken en de betrokkenheid van burgers bij bestuur en beleid te vergroten. De initiatiefnemers, waarvan naast organisatie-deskundigen als Winsemius en Huibregtsen ook progressieven als Lennart Booij, Bram Peper, Paul Schnabel en Prem Radhakishun deel uitmaken, richten zich niet alleen tot bevolking, maar ook tot de bestaande politieke partijen. Het zou kortzichtig van de (progressieve) partijen zijn aan dit burgerinitiatief ter vernieuwing van de democratie voorbij te gaan.

Wouter Bos blijft intussen vooral gepreoccupeerd met de vernieuwing met zijn eigen Partij van de Arbeid. Zijn persoonlijke investering ligt niet in een nieuw kabinet, maar in een politieke profilering van de sociaal-democratie vanuit de Tweede Kamer. Wanneer de PvdA in een kabinet aanschuift bij een groter CDA, is dit een verstandige rolverdeling. Als fractievoorzitter kan Bos dan een dualistische koers varen.

Wanneer de PvdA van Bos het initiatief krijgt in de formatie en de premier moet leveren, ontstaat er een permanente spanning tussen de premier en partijleider Bos in de Kamer. Als die premier enig zelfrespect heeft, zal hij een stempel op zijn kabinet willen drukken en de PvdA-fractie tot loyaliteit dwingen.

Het zal dan voor Bos moeilijk worden een hoog profiel te kiezen. Gegeven zijn behoedzame, gematigde en bescheiden optreden in deze verkiezingscampagne, valt van Wouter Bos trouwens helemaal geen optreden als rode Frits Bolkestein te verwachten.

Met andere woorden: Bos veroordeelt zichzelf tot een bijrol als hij een ander als PvdA-premier naar voren schuift. Die premier zal in de ogen van de kiezers al gauw de rol als boegbeeld van de PvdA van Bos overnemen.

Om die reden hebben de kiezers recht op duidelijkheid. Bos ontkomt er dan ook niet aan zijn premier-kandidaat vóór de verkiezingen te presenteren. Dat de aandacht op 22 januari vooral naar die persoon uitgaat, is onvermijdelijk.

Na 22 januari houdt parlementariër Bos wel zijn handen vrij om te werken aan vernieuwing en uitbreiding van de progressieve politieke agenda. Keerpunt 2007 wordt voor Wouter Bos de laatste kans als hij Keerpunt 2003 aan een ander overlaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden