Column

Het contrast tussen de verkiezingen van 2008 en 2016 is enorm

De Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2008 en 2016 waren elkaars contrast. In 2008 overheerste 'hoop en verandering' dankzij een jonge, zwarte senator; in 2016 vertolkt een volledige buitenstaander wanhoop en angst.

Hillary Clinton en Barack Obama tijdens de voorverkiezingen in 2008.Beeld epa

Twee personen werden het gezicht: Barack Obama in 2008 en Donald Trump in 2016. Hillary Clinton acteerde in beide cycli. In 2008 kenmerkten de zegeningen van het digitale tijdperk de campagnemethoden. In 2016 komt de duvel uit de doos via WikiLeaks, met de eerste cyberconflicten.

Symbool van 2008 was onmiskenbaar de BlackBerry, intussen verdrongen door de iPhones van Apple. Facebook was in 2008 het platform om likes te verzamelen. In 2016 regeren dislikes. Twitter is, zoals bij Trump, het aanvalswapen bij uitstek en de platvloersheid van de reality-tv werd campagnestijl.

Het digitale tijdperk gaf nieuwe kansen in fondsenwerving. Wie enthousiasme genereerde, zoals Obama in 2008, kon zijn campagne financieren met kleine giften van veel donoren. In 2016 kan uitgerekend miljardair Trump rekenen op de meeste kleine giften. Clinton bleef altijd steken in de categorie hoog betaalde toespraken voor zakenbanken.

In 2008 overheerste hoop. De kans op de eerste zwarte president zou Amerika verlossen uit zijn schuldcomplex over slavernij en rassendiscriminatie. Obama werd een eigentijdse Messias. Het establishment omarmde hem en omgekeerd. Gevestigde media adoreerden hem.

De verwachtingen bleken te hoog. Zelfs zwarte Amerikanen gingen er onder Obama niet op vooruit; hun afhankelijkheid van voedselbonnen nam dramatisch toe. Zijn pronkstuk, Obamacare, staat op instorten. Obama werd gevierd door Wall Street, Hollywood, de Verenigde Naties en hij kreeg de Nobel Vredesprijs nog voor hij echt was begonnen.

Maar de doorsnee Amerikaan moddert door met slecht betaalde baantjes en kan stijgende kosten voor onderwijs en bij ziekte niet dekken. In de kloof tussen verwachting en werkelijkheid groeide de aversie tegen het establishment.

Inwoners van Middle America voelen zich vergeten en gekleineerd door de kustelites. Angst regeert omdat veel Amerikanen leven op de rand van de bestaanszekerheid. Wanhoop zocht een spreekbuis: Trump wierp zich op als 'Verlosser van het klootjesvolk'. In 2016 is er weer een mythische figuur, dit keer van de angst.

In campagnes zijn onverwachte gebeurtenissen vaak bepalend. In 2008 werd Obama geconfronteerd met de anti-Amerikaanse donderpreken van zijn dominee Jeremiah Wright in Chicago. Obama zat twintig jaar in diens kerk maar beweerde dat hij niets had gehoord.

Wright werd een gevaar. Obama oversteeg het obstakel met een toespraak in Philadelphia over de Amerikaanse grondwet onder de titel 'een meer perfecte Unie'. Hij zocht een hoger abstractieniveau. Chicago deed de praktische afwerking. Wright ging met pensioen, kreeg van de huisbank van de Democraten een hypotheek van 1,6 miljoen voor een riante villa aan een golfbaan en een kredietlijn van 10 miljoen. De dominee was uitgepreekt.

Trump werd ook ingehaald door het verleden, maar bijt zich vast in zijn schandalen met ruzies en processen. Met zijn Playboy-verleden had hij een 'moment van bekering' moeten organiseren, zoals dominees van megakerken die verdwalen op zondige paden. Ook al is zijn 'bekering' schijn, na een traan gelooft de goegemeente het. Trump is dan reborn. Nu weert hij zich als een duivel in een wijwatervat, midden in zijn campagne.

Bij Clinton is de aard ook sterker. Zij is achterdochtig als Nixon en blijkt uitgerekend in dit tijdperk digitaal analfabeet. Ze liet een aparte server installeren voor geheim e-mailverkeer. Toen ze deze moest vrijgeven na een dagvaarding van het Congres, meende ze dat delete de oplossing was. Vervolgens probeerde ze zich met halve waarheden en leugens een uitweg te banen. Maar hackers hadden al toegeslagen.

WikiLeaks lezen als een spannend jongensboek over een campagne in volle gang. Onderlinge ruzies, Sanders pesten, de Clinton Foundation als pinautomaat, het katholicisme afschilderen als 'bastaardgeloof', cynisme en opportunisme. Clinton geeft Poetin de schuld waarmee Amerika en Rusland, de twee grootste kernmogendheden, de basis leggen voor een toekomstige cyberoorlog.

Gevestigde media lieten Hillary in 2008 vallen als een baksteen maar schieten haar nu noodgedwongen te hulp in de strijd tegen duivel Donald. WikiLeaks tonen aan dat CNN is voor Clinton wat Russia Today is voor Poetin. CNN-commentator Donna Brazile, tevens Democratisch partijvoorzitter, gaf Clinton tevoren een vraag voor een CNN-debat.

Na slaafse volgzaamheid sinds 2008 is 'zelfpravdaïsering' van gevestigde Amerikaanse media het onvermijdelijke sluitstuk in 2016. Winnaar: de sociale media.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden