Het CDA-congres van minuut tot minuut

Het is het 'Congres van de Eeuw', uur U voor het CDA en Mark Rutte. Alle gebeurtenissen op een rij.

17.30 uur
Partijvoorzitter Henk Bleker maakt bekend dat 68 procent van de leden voor samenwerking was, en 32 procent tegen. 'Een gewichtig deel', aldus Bleker. Hij sluit het congres af.

17.15 uur
Ook de resolutie van het partijbestuur is aangenomen. Daarmee steunt het congres het regeerakkoord en de samenwerking met de VVD en PVV. Maxime Verhagen noemde de uitslag een 'feest voor de democratie'.

16.56 uur
De resolutie is verworpen. Dat betekent dat een meerderheid vóór het regeerakkoord is.

16.54 uur
Wegens onduidelijkheden wordt de resolutie opnieuw in stelling gebracht.

16.51 uur
De meest vergaande motie is in stelling gebracht. CDA-leden moeten stemmen of ze voor of tegen samenwerking zijn met de PVV. Bij het hand opsteken waren de verschillen niet duidelijk genoeg, dus de 'stembiljetten' worden opgehaald en met de hand geteld.

16.40 uur
De vergadering is voor vijf minuten geschorst. Over vijf minuten zal gestemd worden. Alle stemmen zullen stuk voor stuk worden geteld.

16.30 uur
Volgens oud-minister Bert de Vries moet het CDA 'niet beginnen' aan een samenwerking met de PVV van Geert Wilders. Hij zei dat zaterdag tijdens het congres over regeringsdeelname.

De Vries vroeg zich af of het CDA nog steeds de 'beginselpartij is in het hart van de samenleving'. 'Of zijn we verworden tot een partij die zo zeer verrechtst is dat er alleen nog geregeerd kan worden met de VVD?' De oud-minister vindt dat 'het karakter van een bondgenootschap' met de PVV 'niet onderschat mag worden'.

16.15 uur
Ad Koppejan wil geen dissident worden genoemd, maar hij maakte het CDA-congres zaterdag duidelijk dat een andere coalitie dan die met VVD en PVV wat hem betreft nog steeds de voorkeur heeft.

'Ons land heeft in deze financiële crisis een stabiele regering nodig. Een regering die niet steeds hoeft te vrezen voor schade in het buitenland als Geert Wilders weer een van zijn toespraken houdt', zo maakte Koppejan duidelijk.

De Zeeuw Koppejan hield het congres voor dat hij al 27 jaar actief is binnen de partij die volgens hem voor een belangrijke keuze staat. 'We laten ons niet uit elkaar spelen. Niet door berichten in de media en niet door Geert Wilders en zijn PVV', aldus Koppejan. De Zeeuw heeft waardering voor Maxime Verhagen die het vuur uit zijn sloffen liep voor het akkoord, maar Koppejans voorkeur ligt bij een andere coalitie.

16.01 uur
Kathleen Ferrier spreekt het congres toe. Ze herhaalt haar standpunt dat het CDA niet in een kabinet moet stappen dat gedoogd wordt door de PVV.'Deze regering is niet goed, niet goed voor ons land, niet voor onze partij.'

15.54 uur
Oud-CDA-premier Dries van Agt heeft het CDA-congres in Arnhem gewaarschuwd dat het CDA zich dreigt te verbinden aan een partij die 'luidop en herhaaldelijk' haar afkeur en minachting laat blijken van de internationale rechtsorde.

'Dat gaat mij zeer aan het hart', aldus Van Agt. Volgens hem zou het CDA 'zich verminken' als het tot de coalitie toetreedt met de VVD die gedoogd wordt door de PVV.

In een reactie liet fractieleider Maxime Verhagen weten blij te zijn dat ook tegenstanders van de samenwerking met de PVV 'van hoog tot laag, van oud tot jong' het CDA trouw zullen blijven. 'Hannie, Dries, Piet, dat jullie bij het CDA blijven is ons heel veel waard', aldus Verhagen. Kort daarvoor hadden achtereenvolgens oud-premier Piet de Jong, voormalig senator Hannie van Leeuwen en dus oud-premier Van Agt duidelijk gemaakt dat ze zaterdag tegen de regeringsdeelname zullen stemmen.

15.52 uur
Ze bleef de afgelopen tijd bewust in de luwte, maar ook oud-Eerste Kamerlid Hannie van Leeuwen vindt dat het CDA niet in zee moet gaan met de PVV. Ze wees er in Arnhem op dat ze 65 jaar actief is binnen de partij en dat ze al die tijd hard heeft gestreden voor onder meer vrijheid van godsdienst en onderwijs.

Van Leeuwen gaf aan dat ze niet de verantwoordelijkheid kan nemen, zeker niet nadat in juli de afspraak werd gemaakt dat PVV-leider Geert Wilders kan blijven roepen wat hem goeddunkt. 'Ik stem vandaag tegen, maar loop niet weg'.

De CDA'ster benadrukte dat voor- en tegenstanders binnen de partij elkaar de ruimte moeten geven. Voor die ruimte is 65 jaar geleden een hoge prijs betaald, aldus de ex-senator, die zich zorgen maakt over de koers die het CDA is gaan voeren. 'Wat is de C nog waard', vroeg Van Leeuwen zich af. Maar: 'Ik blijf vechten. Samen zijn we verantwoordelijk voor het CDA en de toekomst.'

15.41 uur
CDA-minister Camiel Eurlings heeft nadrukkelijk en luid fractieleider Maxime Verhagen een hart onder de riem gestoken. 'Jij zult onze idealen nooit verloochenen', aldus Eurlings.

'Wij zijn niet verdeeld over onze idealen. We gaan onze partij terugbrengen daar waar die hoort, op nummer één. Ons land heeft ons nodig', zei Eurlings, die zijn steun voor het regeer- en gedoogakkoord met VVD en PVV uitsprak.

15.25 uur
Oud-CDA-premier Piet de Jong vindt dat in het gedoogakkoord met de PVV de godsdienstvrijheid 'weg is, is verkocht, aan regels is gebonden'. 'Dat ik dat op mijn oude dag moet meemaken, dat de hand wordt gelicht met de godsdienstvrijheid. Dat kan niet', hield de 95-jarige De Jong de duizenden CDA-leden in de Arnhemse Rijnhal voor.

'Ik ben volstrekt tegen deze overeenkomst', aldus De Jong.

15.19 uur
Ab Klink roept het congres op de regeer- en gedoogakkoorden niet te steunen. 'Don't do it'.

14.50 uur
CDA-minister Ernst Hirsch Ballin roept het congres op tegen de samenwerking met de PVV te stemmen. 'Doe dit mensen in ons land niet aan , doe dit de partij niet aan, doe dit ons land niet aan.'

14.15 uur
Op het CDA-partijcongres in Arnhem wordt aan het einde eerst gestemd over een resolutie van het partijbestuur die voorstelt om het met VVD en PVV gesloten regeer- en gedoogakkoord uit te voeren. Als die aangenomen wordt, is een aantal andere resoluties die zich voor of tegen samenwerking met de PVV uitspreken overbodig geworden.

In de Arnhemse Rijnhal, gevuld met ruim vierduizend CDA'ers, wordt gestemd door het opsteken van een kaart. Als het verschil tussen voor- en tegenstanders zichtbaar heel klein is, moeten alle stemmen een voor een geteld worden.

14.08 uur
Een geëmotioneerde Maxime Verhagen roept het CDA op de eenheid te bewaren. Hij vertelt dat hij heeft overwogen de handdoek in de ring te werpen. Hij riep het congres op zich te scharen achter de akkoorden die hij met VVD en PVV heeft gesloten.

13.45
CDA-politici zijn in staat om hun eigen verhaal bij het beleid van het minderheidskabinet van VVD en CDA te vertellen, wat PVV-leider Geert Wilders op welke plek ter wereld daar ook over zegt.
Dat maakte CDA-partijvoorzitter Henk Bleker zaterdag duidelijk.

'Wij bepalen hoe wij draagvlak voor dit beleid realiseren. Wij hebben het verhaal, wij hebben de mensen, wij hebben de energie', aldus Bleker.

13.30 uur
Het congres is hervat na de lunch.

13.13 uur
'De politieke cultuur binnen het CDA is verruwd. Juist een partij van normen en waarden zou hierop alert moeten zijn.' Dat zei oud-Tweede Kamerlid Jan Schinkelshoek zaterdag in de marge van het partijcongres in Arnhem. Hij doelde op de manier waarop de top van het CDA met kritische leden omspringt.

Zelf trok Schinkelshoek zich onlangs als eerste uit protest terug uit de politiek. Schinkelshoek zou mogelijk in de fractie komen als anderen doorschoven naar het kabinet. Hij wilde niet, omdat hij tegen de politieke wankele basis van het beoogde rechtse kabinet is. De CDA-leiding zei daarna dat hij was vertrokken omdat hij een andere baan had. 'Dat politieke strijdmiddel is niet chique. Maar het past in de manier hoe men met critici omgaat.'

Toch koestert Schinkelshoek geen wrok tegen zijn partij. 'In de hitte van de politieke strijd gebeuren onverkwikkelijke dingen. En in de politiek moet je tegen een stootje kunnen.'

13.05 uur
Oud-premier Piet de Jong merkt tijdens het CDA-congres in Arnhem meer weerstand tegen de regeringsdeelname van de partij dan hij had gedacht. Dat stemt hem hoopvol, want van De Jong is bekend dat hij fel tegenstander is van de politieke samenwerking van het CDA met de PVV.

De 95-jarige De Jong weet nog niet of hij later op zaterdag het congres nog zal toespreken.

13.04 uur
Oud-CDA-leider en oud-minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer zal voor deelname van het CDA aan de samenwerking met VVD en PVV stemmen.

'Ik zal voorstemmen. Ik heb enorm geaarzeld, want dit is niet mijn gedroomde coalitie. Ik had zeer gehoopt op een regering van VVD, PvdA en CDA, maar dat dat niet is gelukt valt het CDA niet te verwijten.'

12.59 uur
CDA-Tweede Kamerlid Ad Koppejan voelt zich gesteund door de mensen die in de eerste uren van het CDA-congres in Arnhem kritisch waren over de samenwerking met de PVV. Van Koppejan is bekend dat de eventuele samenwerking met de PVV zeer zwaar op de maag ligt. Hij beslist pas een van de komende dagen of hij ermee kan instemmen.

Dat geldt ook voor zijn fractiegenote Kathleen Ferrier. Zij noemde het 'de kracht van een middenpartij' dat verschillende meningen naar voren kunnen komen en dat er goed naar elkaar geluisterd wordt.

12.41 uur
De leider van de CDA-delegatie in het Europees Parlement, Wim van de Camp, steunt het regeer- en gedoogakkoord, en is voor deelname van het CDA aan een minderheidskabinet met de PVV.

Kritiek heeft Van de Camp wel. Ambities van VVD-CDA om zeven Europese richtlijnen aan te passen baren hem grote zorgen. 'Dat is 'a hell of a job', met 27 lidstaten.' De akkoorden zijn ook in strijd met het Europese asielbeleid waarvoor nu oud-PvdA-staatssecretaris Nebahat Albayrak volgens Van de Camp belangrijke stappen heeft gezet. Vooral Nederland en Zweden hebben daar voordeel van, zegt hij.

12.39 uur
Het ochtendprogramma is nu afgelopen.

12.10 uur
CDA-minister Ab Klink constateert dat het CDA op het moment 'in feite gewoon splijt'. Klink zei dat zaterdag in de marge van het CDA-congres in Arnhem, waar hij tegen samenwerking met de PVV zal stemmen.

'De verdeeldheid illustreert dat het CDA op een kruispunt staat, dat onze partij in feite gewoon splijt. We hopen dat het niet bestendig is, maar het geeft wel aan dat het risico er wel in zit.'

11.54 uur
Gerda Verburg, CDA-Tweede Kamerlid en demissionair minister van Landbouw, is onder de indruk van de betrokkenheid van de CDA-leden. 'De sfeer hier is typisch CDA, die is goed. Mensen zijn betrokken en daarom soms emotioneel. Het gaat precies zoals ik had verwacht. Er worden veel vragen gesteld. Mensen zijn onzeker en hebben een helder antwoord nodig.'

Verburg zei dat ruim 1,5 uur na het begin van het congres in Arnhem. Zij is zelf voor het coalitieakkoord en heeft er vertrouwen in dat de leden er ook mee instemmen. 'Voor mij is cruciaal dat 1,5 miljoen mensen Geert Wilders van de PVV gelijk geven. De verdeeldheid in het land is er. Wij als CDA kunnen een bijdrage leveren om die splitsing te overbruggen.' Verburg stelt dat als de PVV in een isolement komt, die partij alleen maar groter wordt.

11.33 uur
Voor het CDA-congres zijn vier resoluties ingediend tegen samenwerking met de PVV. Ook wordt in één resolutie opgeroepen niet in te stemmen met het concept regeer- en gedoogakkoord van VVD, PVV en CDA, omdat er te weinig aandacht zou zijn voor duurzaamheid en het behalen van klimaatdoelstellingen. Tijdens het congres zaterdag buigt de CDA-achterban zich in totaal over zestien resoluties.

11.18 uur
Kathleen Ferrier en Ad Koppejan, de dissidente CDA'ers binnen de Tweede Kamerfractie, beslissen zaterdag op het congres nog niet of ze met het akkoord instemmen of juist niet. De twee gaven zaterdag in Arnhem aan dat de uitspraak van het congres zwaar zal wegen, maar dat ze pas later de knoop doorhakken.

11.15 uur
Op het partijcongres van het CDA in Arnhem zijn zaterdagochtend vooral tegenstanders van de samenwerking met de PVV aan het woord.

10.57 uur
Bij aankomst maakte Verhagen duidelijke dat hij ervan overtuigd is dat de verdeeldheid in zijn partij zal worden weggenomen.

Verhagen zei 'vol enthousiasme en vertrouwen' te zijn. Hij zei blij te zijn dat zoveel CDA'ers naar Arnhem zijn gekomen en nu hun zegje kunnen doen. 'Fantastisch. De betrokkenheid is ongekend.'

10.56 uur
Maxime Verhagen is ook gearriveerd op het congres. Ook hij krijgt een korte staande ovatie.

10.51 uur
Het woord is nu aan de CDA-leden. Zij kunnen Ank Bijleveld en Jan-Kees de Jager vragen stellen.

10.33 uur
De CDA-Eerste Kamerleden gaan zaterdag tijdens het partijcongres alleen luisteren en niet stemmen. Ze willen zich niet binden en de handen vrijhouden om het akkoord en de maatregelen daarin in de Eerste Kamer inhoudelijk te toetsen aan de grondwet en internationale verdragen. Dat heeft voorzitter Jos Werner van de CDA-fractie in de Eerste Kamer gezegd.

10.25 uur
Mede-onderhandelaar Ank Bijleveld licht het regeer- en gedoogakkoord toe. Ze spreekt van 'een historisch congres'.

10.21 uur
Henk Bleker begint met een welkomstwoord, een stukje uit de preken van Augustinus, een gebed en een moment van stilte.

10.19 uur
Dat waren vijf heel korte minuten. Waarnemend voorzitter Henk Bleker krijgt bij het betreden van het podium een staande ovatie. Daar is hij zichtbaar emotioneel van.

10.18 uur
Gerd Leers, oud-burgemeester van Maastricht en prominent CDA'er, denkt dat driekwart van de partij voor de akkoorden is met VVD en PVV. Dat zei Leers zaterdag kort voor de aanvang van het congres waarover de partij zich buigt over regeringsdeelname.

10.16 uur
Er wordt omgeroepen dat het congres over een minuut of gaat beginnen.

10.09 uur
Jan Kees de Jager, demissionair minister van Financiën voor het CDA, vindt dat er een goed akkoord ligt met VVD en PVV. Hij ziet veel winstpunten voor het CDA en hij wil zaterdag tijdens het partijcongres goed uitleggen waarom het zo'n goed akkoord is

10.07 uur
Waarnemend partijvoorzitter Henk Bleker van het CDA is 'beretrots' op de ongeveer vijfduizend leden die zaterdag uit heel het land naar het partijcongres komen om te praten over het concept regeer- en gedoogakkoord met VVD en PVV. 'Zij bekommeren zich om het CDA', aldus Bleker, terwijl de Rijnhal in Arnhem zich langzaam vulde met CDA'ers.

Binnen het CDA is veel discussie over de vraag of er wel met de PVV samengewerkt moet worden. 'Voor mij is de belangrijkste toetssteen, wat de uitkomst ook is, dat de leden aan het einde van de dag het gevoel hebben: het is en blijft mijn partij', aldus Bleker.

10.01 uur
Het CDA-congres opent iets later dan de geplande 10 uur. Nog lang niet alle CDA-leden hebben de Rijnhal al kunnen betreden.

09.55 uur
Niet alleen de dwarsliggende Tweede Kamerleden Ad Koppejan en Kathleen Ferrier krijgen zaterdag gelegenheid het congres toe te spreken. Ook de Kamerleden Coskun Çörüz en Sander de Rouwe, voorstanders van de akkoorden, kunnen hun zegje te doen, zo is de verwachting bij het CDA.

09.48 uur
Volgens Elco Brinkman, voorzitter van Bouwend Nederland en CDA-prominent, is het 'heel goed dat we stevig discussiëren'.

Over het regeerakkoord tussen VVD en CDA en het gedoogakkoord met de PVV zei Brinkman: 'Mensen kunnen de hoop krijgen dat de economie aantrekt als gevolg van deze akkoorden.' Helemaal perfect zijn ze niet, stelde Brinkman. 'Er staan ook een paar nare dingen in, maar dat heb je altijd.'

09.44 uur
Hij zou het liefst zien dat het CDA-congres zaterdag de met VVD en PVV gemaakte afspraken verwerpt. Maar Willem Aantjes gaf zaterdag bij binnenkomst in de Arnhemse Rijnhal aan dat 'het een wonder' zal zijn als het congres dat ook zal doen.

De CDA-prominent maakte al eerder verscheidene keren duidelijk dat hij vindt dat zijn CDA niet met de PVV van Wilders moet willen samenwerken. Zaterdag herhaalde hij dat hij daar alles aan zal doen.

Aantjes verwees bij binnenkomst ook naar een uitspraak van PVV'er Martin Bosma die aangaf dat bij hen Geert Wilders het voor het zeggen heeft. Aantjes: 'Nou wij houden wel van congressen. En ik het liefst natuurlijk van een congres dat verwerpt'.

09.30 uur
Ank Bijleveld verwacht zaterdag een emotioneel CDA-congres, waarbij toch de meerderheid zich voor de akkoorden zal uitspreken. Bijleveld stond fractievoorzitter Maxime Verhagen bij in de onderhandelingen over het concept-regeerakkoord en gedoogakkoord waar de CDA-leden zich zaterdag over uitspreken.

Het protestbord bij de ingang van de Rijnhal met de tekst 'Sie haben es gewusst' noemt Bijleveld 'niet correct'. Ze vindt de verwijzing naar de Tweede Oorlog niet aan de orde.

09.28 uur
Voor de Rijnhal is het aantal wachtenden opgelopen tot enkele honderden mensen. De deuren zijn al wel open. De mensen die nog buiten staan, ondergaan de protesten tegen het regeerakkoord gelaten of lachend. De sfeer is ontspannen.

Het congres wordt om 10.00 uur geopend door partijvoorzitter Henk Bleker.

09.24 uur
Oud-premier Dries van Agt is aangekomen in Arnhem. Van Agt gaf aan dat het voor hem een 'onbeantwoordbare vraag' was om aan te geven wat dit congres met hem doet.

De CDA-prominent liet vrijdag al weten dat hij tegen samenwerking met de PVV is, ook in de gekozen gedoogoptie waarbij CDA en VVD de ministers en staatssecretarissen leveren.

09.11 uur
In de Rijnhal worden bijna vijfduizend CDA'ers verwacht. Dat zijn er veel meer dan gebruikelijk. Op een normaal partijcongres komen hooguit duizend partijleden af. De Rijnhal kan 4500 mensen bergen. Mocht de zaal niet groot genoeg zijn, is naast de Rijnhal nog een tent geplaatst waar achthonderd mensen in kunnen.

08.57 uur
Een overzicht van alle voor- en tegenstanders is hier te lezen. Waarom het congres uur U is voor het CDA en Mark Rutte, staat hier.

08.30 uur
CDA-minister Ernst Hirsch Ballin veroordeelt het bereikte akkoord scherp. Hij zal er zeker niet mee instemmen. De tekst die Hirsch Ballin op het congres zal gaan uitspreken staat hier. 'Dit akkoord splijt ons land.'

08.20 uur
Demissionair minister van Verkeer en Waterstaat Camiel Eurlings is enthousiaster, hij stemt in elk geval vóór het akkoord. 'Ik heb het regeerakkoord een paar keer van A tot Z gelezen, en dit is een prima, prima programma', liet hij weten aan de Telegraaf.

08.15 uur
Er zijn ook actievoerders. Enkele tientallen mensen voeren zaterdagochtend bij de Rijnhal in Arnhem actie tegen het regeer- en gedoogakkoord.

Actievoerders hingen spandoeken op, met daarop teksten als 'CDA Klapvee', 'Vrijheid ja, PVV nee' en 'Sie haben es gewusst'. De politie is zichtbaar aanwezig.

De tientallen mensen die wachten tot ze naar binnen mogen, krijgen steeds een uitspraak van PVV-leider Geert Wilders te horen. In de buurt staat een groot tv-scherm, waarop steeds hetzelfde filmpje wordt afgedraaid. Daarin zegt Wilders dat het CDA staat voor 'Christenen Dienen Allah'. Hij deed de uitspraak tijdens de algemene beschouwingen van 2009.

08.10 uur
Voor de Rijnhal in Arnhem staan zaterdagochtend iets na achten al rijen met tientallen mensen die het CDA-congres willen bijwonen. De eerste mensen arriveerden rond 07.30 uur. De deuren gaan om 08.30 uur open.

De Rijnhal in Arnhem (ANP)
Dries van Agt arriveert bij het CDA-congres in Arnhem (ANP)
Demonstranten verzamelden zich al vroeg bij de deuren van het CDA-congres in Arnhem (ANP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.