Het carnaval van Rio is gered

De boze, onderbetaalde politieagenten in Brazilië dreigden te staken tijdens het carnaval. Maar daar zagen ze toch maar vanaf. 'Het plan was een tactische fout.'

RIO DE JANEIRO - Nu de politiestaking in Rio de Janeiro is opgeschort, zal er als vanouds massaal en ongeremd carnaval worden gevierd. Velen in de Braziliaanse metropool hebben begrip voor de onvrede onder de agenten, die voor een laag loon lange en gevaarlijke uren maken. Maar de bevolking accepteert nu eenmaal geen verstorende acties tijdens het 'heilige' feest.

In het koloniale centrum van Rio de Janeiro, op ruim twintig minuten rijden van de beroemde stranden Copacabana en Ipanema, bezit Wellinton Paes een bescheiden slijterij aan het plein Praça Cruz Vermelha. Paes is een van de weinigen in de 6,5 miljoen inwoners tellende stad die blij waren met de staking van de deelstaatpolitie, die amper drie dagen heeft geduurd.

'Het waren rustige dagen. Ik heb normaal gesproken meer last van de politie dan van criminelen', zegt hij. Paes vertelt dat agenten vaak dreigen zijn vergunning in te trekken als hij hun geen gratis bier geeft.

Dicht bij Paes' slijterij had de politie vrijdag tijdens een vakbondsbijeenkomst op het plein Cinelândia besloten het werk neer te leggen. De autoriteiten vreesden dat zich in Rio dezelfde angstaanjagende taferelen zouden voordoen als in de noordoostelijke stad Salvador. Daar werden tijdens een twaalf dagen durende politiestaking meer dan 150 mensen vermoord, ruim twee keer zo veel als gewoonlijk.

'We hebben ons protest tijdelijk beëindigd, omdat we begrepen dat we een tactische fout hadden gemaakt', verklaart patrouilleagent Frederico Sigal, een trouw vakbondslid. 'Door te staken kort voor het carnaval dachten we een sterke onderhandelingspositie te hebben. Maar de deelstaatregering heeft ons gesataniseerd. Wij zouden duivels zijn die het stadsfeest verpesten.'

Sigal verzekert dat de protestacties vanaf aswoensdag (22 februari) zullen worden hervat. 'Het leven is veel te duur voor ons geworden. We willen een basisloon van 3.500 real (ruim 1.500 euro), het dubbele van wat we nu krijgen. Bovendien strijden we voor transport- en voedselbonnen, een 40-urige werkweek en adequate betaling van overuren.'

'Slechtst betaalde politie op aarde'

Volgens Fernando Queiroz, hoogleraar politicologie aan de Universiteit van Rio de Janeiro en expert in veiligheidsvraagstukken, betekenen de spanningen tussen de regering en de politie veel meer dan een gewoon arbeidsconflict. 'Brazilië heeft Eerste- Wereldambities, maar de manier waarop we omgaan met handhaving van de openbare orde is van een Derde-Wereldniveau. 'Onze politie behoort tot de meest onderbetaalde en slechtst opgeleide korpsen op aarde.'

De veiligheidsexpert wijst in dit verband op een groot verschil tussen het oud-staatshoofd Luiz Inácio Lula da Silva en diens partijgenote en opvolgster, de huidige president Dilma Rousseff. De Braziliaanse grondwet is onduidelijk over de vraag of de politie al dan niet mag staken. Lula, een oud-vakbondsleider, verdedigde altijd het recht van de dienaren van de orde om het werk neer te leggen en verbeteringen te claimen. 'Maar Dilma is duidelijk minder flexibel', zegt Queiroz, die uitlegt dat het conflict ten dele draait om een wetsontwerp van het federale congres dat dezelfde salarisniveaus wil invoeren voor alle politieagenten in het land. Het voorstel bezorgt president Roussef 'een stekende hoofdpijn'. Roussef waarschuwt dat veel deelstaten failliet zullen gaan als de wet wordt aangenomen.

'Een gelijktrekking van de politiesalarissen op nationaal niveau is niet realistisch', meent Queiroz. 'Brazilië is in feite een continent op zich. Ondanks de eenheid tussen de 27 deelstaten van ons land, zijn de onderlinge economische, sociale en politieke verschillen vaak onmetelijk groot. De kosten van levensonderhoud in een deelstaat zoals Pará, in het verre noordoosten, zijn veel lager dan die in São Paulo, Brasilia en Rio de Janeiro.'

Praalwagen met samba-orkest

In een garage aan de centrale Rua do Senado wordt de laatste hand gelegd aan een imposante praalwagen, waarop vanaf vrijdag vijf dagen lang een achtkoppig samba-orkest moet spelen en schaarsgeklede, bronskleurige schoonheden zullen dansen. Octavio Gonçales, bestuurder van de carnavalsvereniging Bloco Cordão do Bola Preta, kijkt trots naar het glinsterende voertuig. 'Ik ben opgelucht. We wilden onze deelname al afblazen uit vrees dat de politiestaking tot chaos zou leiden', zegt hij. 'Stel je voor! Carnaval betekent alles voor ons. Het is het definiërende moment in het leven van een Braziliaan.'

Rio de Janeiro, bekend onder de Brazilianen als de 'Cidade Maravilhosa' (Wondermooie Stad), trekt ieder jaar 1,6 miljoen buitenlandse toeristen. De helft van hen bezoekt het carnaval, dat zorgt voor extra jaarlijkse inkomsten van 500 miljoen euro voor de lokale economie.

'Iedereen beseft dat de politie gevaarlijk werk doet en dat ze recht heeft op een goede betaling. Maar iedereen weet ook dat het carnaval de belangrijkste periode van het jaar is voor velen om hun brood te verdienen, zegt Maria Fonseca, eigenares van een souvenirzaak aan de Avenida Atlântica, dicht bij de Copacabana. Haar winkeltje puilt uit van Christusbeeldjes, slippers, bikini's, kanariegele shirts van het Braziliaanse voetbalelftal en carnavalskleding.

Feestkostuum voor de hond

Vandaag rinkelt de kassa constant. Rio-inwoonster Gisela Cardeiro is met haar rottweiler Vania in het zaakje om een feestkostuum voor de hond te kopen. Haar oog valt op een roze balletpakje.

'Ik heb haar nog maar net', zegt ze. 'Vania is mijn persoonlijke bescherming. Het was kiezen: een hond of een pistool.'

Veiligheidsexpert Queiroz zegt dat de politiestaking in ieder geval de aandacht andermaal heeft gericht op het grootste probleem van de zesde economische macht in de wereld. 'Met 50 duizend moorden per jaar en een half miljoen gedetineerden opgepropt in gevangenissen met een capaciteit voor 300 duizend en met nog eens een half miljoen opsluitingsbevelen die nog moeten worden uitgevoerd, kunnen we de veiligheidssituatie als uiterst zorgwekkend bestempelen.'

Frederico Sigal

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden